ଯତ୍ର ଦ୍ଵିପ୍ରଭୃତୀନି ସ୍ଯୁରୁଦାତ୍ତାନ୍ଯକ୍ଷରାଣି ତୁ
ଯେଉଁଠି ଦୁଇ କିମ୍ବା ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱର ଅକ୍ଷର ରହିଥାଏ,
ନ ରେଫେ ଵା ହକାରେ ଵା ଦ୍ଵିର୍ଭାଵୋ ଜାଯତେ କ୍ଵଚିତ୍
'ର' କିମ୍ବା 'ହ' ଅକ୍ଷରରେ କେବେ ଦ୍ୱିତୀୟତା ହୁଏ ନାହିଁ।
ଚତୁର୍ଥଂ ତୁ ତୃତୀଯେନ ଦ୍ଵିତୀଯଃ ପ୍ରଥମେନ ତୁ
ଚତୁର୍ଥ ତୃତୀୟ ସହିତ ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରଥମ ସହିତ ଯୋଡ଼ାଯାଏ।
ଅନନ୍ତ୍ଯଶ୍ଚ ଭଵେତ୍ପୂର୍ଵୋ ହ୍ଯନ୍ତଶ୍ଚ ପରତୋ ଯଦି
ପୂର୍ବ ସ୍ୱର ଅନନ୍ତ ହେବା ଉଚିତ, ଯଦି ପରବର୍ତ୍ତୀ ଶବ୍ଦ ଶେଷରେ ଅଛି।
ଵର୍ଗାନ୍ତ୍ଯାନ୍ ଶଷସୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧମନ୍ତସ୍ଥୈର୍ଵାପି ସଂଯୁତାନ୍
ବର୍ଗର ଶେଷ ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକ 'ଶ', 'ଷ', 'ସ' ସହିତ କିମ୍ବା ଶେଷ ଅକ୍ଷର ସହିତ ଯୋଡ଼ାଯାଏ।
ତୃତୀଯଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଥଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଥାଦିପରଂ ପଦମ୍
ତୃତୀୟ ଏବଂ ଚତୁର୍ଥ, ଏବଂ ଚତୁର୍ଥ ପରେ ଯେଉଁ ଶବ୍ଦ ଆସିଥାଏ,
ଅନୁସ୍ଵାରୋପଧାମୂଲା ତାନ୍ କ୍ଵଚିତ୍କ୍ରମତଃ ପରମ୍
ଅନୁସ୍ୱାର, ଉପଧ୍ମାନୀୟ ଏବଂ ମୂର୍ଧନ୍ୟ କେତେକ ଅବସ୍ଥାରେ କ୍ରମରେ ପରେ ଆସିଥାଏ।
ସଂଯୋଗୋ ଯତ୍ର ଦୃଶ୍ଯେତ ର୍ଵ୍ଯଞ୍ଜନଂ ଵିରତେ ପଦେ
ଯେଉଁଠି ଯୁକ୍ତ ଦେଖାଯାଏ ଏବଂ ଶବ୍ଦର ଶେଷରେ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ଅକ୍ଷର ଅଛି,
ସଂଯୋଗେ ସ୍ଵରିତଂ ଯତ୍ର ଉଦ୍ଵାତଃ ପ୍ରତନଂ ତଥା
ଯେଉଁଠି ଯୁକ୍ତ ଅଛି, ସ୍ୱର ଉଚ୍ଚ ହୁଏ ଏବଂ ସେହିପରି ଏହା ଆରମ୍ଭରୁ ଅଧିକ ହୁଏ।
ସଂଯୋଗାତ୍ତୁ ଵିଜାନୀଯାତ୍ପରଂ ସଂଯୋଗନାଯକମ୍
ଯୁକ୍ତରୁ ବୁଝିବାକୁ ହେବ ଯେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଯୁକ୍ତ ଦ୍ୱାରା ନିୟମିତ।
ଅନୁସ୍ଵାରଃ ପଦାନ୍ତଶ୍ଚ କ୍ରମଜଂ ପ୍ରତ୍ଯଯେ ସ୍ଵକେ
ପଦର ଶେଷରେ ଥିବା ଅନୁସ୍ୱାର ଓ ଏହାର ଅନୁକ୍ରମରେ ନିଜ ଉପସର୍ଗରେ ଆସୁଥିବା ଅନୁସ୍ୱାର ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରାଯିବ।
ପାଦାଦୌ ଚାପାଦାଦୌ ସଂଯୋଗାଵଗ୍ରହେଷୁ ଚ
ପଦର ଆରମ୍ଭରେ, ଅନ୍ୟ ପଦ ପରେ ଆରମ୍ଭରେ, ଯୁକ୍ତ ଅକ୍ଷର ଓ ଅବଗ୍ରହ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଏହି ନିୟମ ଲାଗୁ ହୁଏ।
ପାଦାଦାଵପ୍ଯଵିଚ୍ଛେଦେସଂଯୋଗାନ୍ତେ ଚ ତିଷ୍ଟତାମ୍
ପଦର ଆରମ୍ଭରେ ବି ଯଦି ବିଚ୍ଛେଦ ନାହିଁ, ଯୁକ୍ତ ଅକ୍ଷରର ଶେଷରେ ଏହା ଅଟୁ ରହିବ।
ଅଣୁଶେଷୋ ହ୍ରିଗୋ ଵାପି ଯୁଗଲାଦିରଵିସ୍ଫୁଟଃ
ଅତି ଛୋଟ ଅକ୍ଷର ବା 'ହୃ' ବା ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଯୁଗଳ ଆରମ୍ଭରେ ଥିଲେ ସେମାନେ ଅନ୍ୟ ଅକ୍ଷର ସହିତ ଯୋଗ ହୁଏ।
ଯନ୍ନୀଚଂ ନୀଚମେଵ ତଦ୍ଯତ୍ପ୍ରଚଯସ୍ଥଂ ତଦପି ନୀଚମ୍
ଯାହା ନିମ୍ନ ଅଛି, ସେ ନିମ୍ନ ରହିଥାଏ; ଯାହା ଗୁଛରେ ଅଛି, ସେ ମଧ୍ୟ ନିମ୍ନ ରହିଥାଏ।
ପ୍ରିଯଂ ଦୂତଂ ଘୃତଂ ଚିତ୍ତମତିଶବ୍ଦସ୍ତୁ ନୀଚତଃ
'ପ୍ରିୟ', 'ଦୂତ', 'ଘୃତ', 'ଚିତ୍ତ', ଓ 'ଅତି' ଶବ୍ଦଗୁଡିକୁ ନିମ୍ନ ସ୍ୱରରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଶତେଷୁ ସପଵିତ୍ରେଷୁ ନୀଚାଦୁଞ୍ଚାର୍ଯତେ ଶ୍ରୁତିଃ
ଶତଗୁଡିକ ଓ ପବିତ୍ରଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ, ଉଚ୍ଚାରଣ ନିମ୍ନ ସ୍ୱରରୁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରକୁ ଯାଏ।
ଵିଶ୍ଵାନରୋନକାରଶ୍ଚ ଶେଷାସ୍ତୁସ୍ଵରିତା ନରାଃ
'ବିଶ୍ୱାନର' ଅକ୍ଷର ଓ 'ଓ' ଅକ୍ଷର ସ୍ୱରିତ ସ୍ୱରରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯିବ; ଅନ୍ୟ ଅକ୍ଷରଗୁଡିକୁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଅଦୀର୍ଘଂ ଦୀର୍ଘଵତ୍କୁର୍ଯାଦ୍ଦ୍ଵିସ୍ଵରଂ ଯତ୍ପ୍ରଯୁଜ୍ଯତେ
ଅଦୀର୍ଘ ସ୍ୱରକୁ ଦୀର୍ଘ ଭାବରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଇ ସ୍ୱର ଲାଗୁ ହୁଏ।
ନିମେଷକାଲୋ ମାତ୍ରା ସ୍ଯାଦ୍ଵିଦ୍ଯୁତ୍କାଲେତି ଚାପରେ
ନେତ୍ର ମିଛିବା ସମୟକୁ 'ମାତ୍ରା' କୁହାଯାଏ; ଅନ୍ୟମାନେ ଏହାକୁ ବିଜୁଳି ଚମକିବା ସମୟ ଭାବେ କୁହନ୍ତି।
ଋକ୍ସ୍ଵରା ତୁଲ୍ଯଯୋଗା ଵା କୈଶ୍ଚିଦେଵମୁଦୀର୍ଯତେ
ଋକ୍ ସ୍ୱରଗୁଡିକ ବା ସମାନ ଯୁକ୍ତ ଅକ୍ଷର ଥିଲେ, କିଛି ଲୋକ ଏହିପରି ଉଚ୍ଚାରଣ କୁହନ୍ତି।
ଯେତୀକ୍ଷରାଦିକରଣଂ ପଦାନ୍ତସ୍ଯେତି ତଂ ଵିଦୁଃ
ଉଚ୍ଚାରଣର ନିୟମ ଅକ୍ଷରର ଆରମ୍ଭରୁ ପଦର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲାଗୁ ହୁଏ ବୋଲି ସେମାନେ ଜାଣନ୍ତି।
ଵିଵୃତଯଶ୍ଚତସ୍ରୋ ଵୈ ଵିଜ୍ଞେଯା ଇତି ମେ ମତମ୍
ଚାରି ପ୍ରକାରର ଖୋଲା ଅଛି, ଏହି ମତ ମୋର।
ହ୍ରସ୍ଵାଦିଵତ୍ସାନୁସୃତା ଵତ୍ସାନୁସାରିଣୀ ଚାଗ୍ରେ
ଛୋଟ ସ୍ୱର ପରେ ଯାହା ଆସେ, ଓ ଆରମ୍ଭରେ ଥିବା ଯୁକ୍ତ ଅକ୍ଷର ମଧ୍ୟ ପ୍ରଥମ ଅକ୍ଷରରେ ଥାଏ।
ଚତସୃଣାଂ ଵିଵୃତୀନା ମନ୍ତରଂ ମାତ୍ରିକଂ ଭଵେତ୍
ଚାରି ପ୍ରକାର ଖୋଲା ମଧ୍ୟରେ ମାତ୍ରା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ତର ମାପିବା ଉଚିତ।
ଅର୍ଦ୍ଧମାତ୍ରିକମନ୍ଯେଷାମନ୍ଯେଷାମଣୁମାତ୍ରିକମ୍
ଅନ୍ୟ ମାନେ ଅର୍ଧ ମାତ୍ରା ଦେଖନ୍ତି; ଆଉ କିଛି ଅଣୁ ମାତ୍ରା ଦେଖନ୍ତି।
ପଵେଷୁ ପରସଵର୍ଣଂ ସ୍ପର୍ଶେଷୁ ଚୋତ୍ତମାପତିମ୍
'ପ' ଅକ୍ଷରରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅକ୍ଷର ସମାନ ଶ୍ରେଣୀର ହୁଏ; ଅଟକିବା ଅକ୍ଷରରେ ଉତ୍ତମ ନିୟମ ଲାଗୁ ହୁଏ।
ଅକାରଂ ରକ୍ତମିତ୍ଯାହୁସ୍ତକାରେଣ ତୁ ରଜ୍ଯତେ
'ଅ' ଅକ୍ଷରକୁ ଲୋକେ ଲାଲ ଭାବେ କୁହନ୍ତି; 'ତ' ଅକ୍ଷର ସହିତ ଏହା ରଙ୍ଗିତ ହୁଏ।
ଅର୍ଦ୍ଧମାତ୍ରା ତୁ ପୂର୍ଵସ୍ଯ ରଜ୍ଯତେ ତ୍ଵଣୁମାତ୍ରଯା
ପୂର୍ବ ଅକ୍ଷରର ଅର୍ଦ୍ଧ ମାତ୍ରାକୁ ଏକ ଅତି କ୍ଷୁଦ୍ର ମାତ୍ରା ଦ୍ୱାରା ଅଧିକ ବଢ଼ାଯାଏ ।
ରେଫୋ ରଙ୍ଗଶ୍ଚ ଲୋପଶ୍ଚ ସାନୁସ୍ଵରୋ ଽପି ଵା କ୍ଵଚିତ୍
ରେଫ, ରଙ୍ଗ, ଲୋପ ଏବଂ କେବେ କେବେ ଅନୁସ୍ୱାର ମଧ୍ୟ ଘଟିପାରେ ।