ଋଷଯଶ୍ଚକ୍ରିରେ ଧର୍ମଂ ଯୋ ଽନୂଚାନଃ ସ ନୋ ମହାନ୍
ଋଷିମାନେ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲେ; ଯିଏ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଛନ୍ତି, ସେ ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତନ୍ମେ କର୍ମ ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ଶ୍ରୋତୁଂ କୌତୂହଲଂ ମମ
ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ, ସେ କର୍ମ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
ଯଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସାଙ୍ଗଵେଦାନାମଭିଜ୍ଞୋ ଜାଯତେ ନରଃ
ଯାହା ଜାଣିଲେ ମଣିଷ ସମସ୍ତ ବେଦ ଓ ତାହାର ଅଂଶରେ ପାରଙ୍ଗତ ହୁଏ।
ଛନ୍ଦଃଶାସ୍ତ୍ରଂ ଷଡେତାନି ଵାଦାଙ୍ଗାନି ଵିଦୁର୍ବୁଧାଃ
ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଛନ୍ଦ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଏହି ଛଅଟି ବିବାଦ ଅଙ୍ଗ ଜାଣନ୍ତି।
ଵେଦାଶ୍ଚତ୍ଵାର ଏଵୈତେ ପ୍ରୋକ୍ତା ଧର୍ମନିରୂପଣେ
ଧର୍ମ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ପାଇଁ ଏହି ଚାରିଟି ବେଦ ମାତ୍ର ଉଲ୍ଲେଖିତ।
ସୋ ଽନୂଚାନଃ ପ୍ରଭଵତି ନାନ୍ଯଥା ଗ୍ରନ୍ଥକୋଟିଭିଃ
ଯିଏ ଏମାନେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଛନ୍ତି, ସେଇ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ; ଅନ୍ୟଥା ଅନେକ ଗ୍ରନ୍ଥ ପଢ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ ହୁଏନାହିଁ।
ତ୍ଵଂମସ୍ମାସୁ ମହାଵିଜ୍ଞଃ ସାଂଗେଷ୍ଵେତେଷୁ ମାନଦ
ମାନ୍ୟବର, ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ଏହି ବିଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ବହୁତ ଜ୍ଞାନୀ।
ସଂକ୍ଷେପାତ୍କଥଯିଷ୍ଯାମି ସାରମେଷାଂ ସୁନିଶ୍ଚିତମ୍
ମୁଁ ଏହାମାନଙ୍କର ସାର ଅତି ସଂକ୍ଷେପରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ କହିବି।
ଵେଦାନାଂ ଵେଦଵିଦ୍ଭିସ୍ତୁ ତଚ୍ଛୃଣୁଷ୍ଵ ଵଦାମି ତେ
ବେଦ ଜାଣିଥିବା ମନ୍ୟେ ଯେଉଁମାନେ କହିଛନ୍ତି, ତାହା ମୋ ଠାରୁ ଶୁଣ।
କୃତାନ୍ତେ ସ୍ଵରଶାସ୍ତ୍ରାଣାଂ ପ୍ରଯୋକ୍ତଵ୍ଯ ଵିଶେଷତଃ
ଯଜ୍ଞ ଶେଷରେ ସ୍ୱର ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ବିଶେଷ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଦରକାର।
ସାମସୁ ତ୍ର୍ଯନ୍ତରଂ ଵିଦ୍ଯାଦେତାଵତ୍ସ୍ଵରତୋ ଽନ୍ତରମ୍
ସାମଗାନରେ ସ୍ୱର ମଧ୍ୟରେ ତିନି ପ୍ରକାର ତାରତମ୍ୟ ଅଛି ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।
ଅଵିଜ୍ଞାନାଦ୍ଧି ଶିକ୍ଷାଯାସ୍ତେଷାଂ ଭଵତି ଵିସ୍ଵରଃ
ଯଦି ଶିକ୍ଷା ନ ଥାଏ, ତେବେ ସେମାନଙ୍କର ଗାନ ଅସ୍ୱର ହୋଇଯାଏ।
ସ ଵାଗ୍ଵଜ୍ରୋ ଯଜମାନଂ ହିର୍ନାସ୍ତି ଯଥେନ୍ଦ୍ରଶତ୍ରୁଃ ସ୍ଵରତୋ ଽପରାଧାତ୍
ସେଇ ଭାଷା ବଜ୍ର ଭଳି ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବାକୁ ନଷ୍ଟ କରେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ଶତ୍ରୁ ସ୍ୱରର ତ୍ରୁଟିରେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ।
ସଵନାନ୍ଯାହୁରେତାନି ସାମ ଵାପ୍ଯର୍ଦ୍ଧତୋଂଽତରମ୍
ଏହାମାନେ ସୋମ ଯଜ୍ଞରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ; କିମ୍ବା ସାମରେ ଅର୍ଧ ସ୍ୱର ତାରତମ୍ୟ ରହିଥାଏ।
ନ ଚ ଶକ୍ତୋ ଽସି ଵ୍ଯକ୍ତସ୍ତୁ ତଥା ପ୍ରାଵଚନା ଵିଧିଃ
ତୁମେ ଏହାକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କହିପାରୁନାହଁ; ଏହିପରି ଉଚ୍ଚାରଣର ନିୟମ।
ଋଗ୍ଵେଦେ ସାମଵେଦେ ଚ ଵକ୍ତଵ୍ଯଃ ପ୍ରଥମଃ ସ୍ଵରଃ
ଋଗ୍ବେଦ ଓ ସାମବେଦରେ ପ୍ରଥମ ସ୍ୱର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦରକାର।
ଉଚ୍ଚମଧ୍ଯମସଂଘାତଃ ସ୍ଵରୋ ଭଵତି ପାର୍ଥିଵଃ
ଉଚ୍ଚ ଓ ମଧ୍ୟମ ସ୍ୱର ମିଶିଥିବାକୁ 'ପାର୍ଥିବ' ସ୍ୱର କୁହାଯାଏ।
ଦ୍ଵିତୀଯାଦ୍ଯାସ୍ତୁ ମଦ୍ରାନ୍ତାସ୍ତୈତ୍ତିରୀଯାଶ୍ଚତୁଃସ୍ଵରାନ୍
ଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ, ମନ୍ଦ୍ର ସ୍ୱରରେ ଶେଷ ହେଉଥିବା, ତାହା ତୈତ୍ତିରୀୟ ଚାରି ସ୍ୱର।
ମନ୍ଦ୍ରଃ କ୍ରୁଷ୍ଟୋ ମୁନୀଶ୍ଵର ଏତାନ୍କୁର୍ଵନ୍ତି ସାମଗାଃ
ମହାମୁନି, ସାମଗାନ କରୁଥିବାମାନେ ମନ୍ଦ୍ର ଓ କ୍ରୁଷ୍ଟ ସ୍ୱର ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି।
ତଥା ଶାତପଥାଵେତୌ ସ୍ଵରୌ ଵାଜସନେଯିନାମ୍
ଏହି ଦୁଇ ସ୍ୱର ଶାତପଥ ଓ ଭାଜସନେୟୀମାନଙ୍କରେ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଇତ୍ଯେତଞ୍ଚରିତଂ ସର୍ଵଂ ସ୍ଵରାଣାଂ ସାର୍ଵଵୈଦିକମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ସ୍ୱରର ଚର୍ୟା ସମସ୍ତ ବେଦରେ ଲାଗୁ ହୁଏ।
ଅଲ୍ପଗ୍ରନ୍ଥଂ ପ୍ରଭୂତାର୍ଥଂ ସାମଵେଦାଙ୍ଗମୁତ୍ତମମ୍
ସାମବେଦର ଏହି ଅଂଶ ଅଳ୍ପ ଶବ୍ଦରେ ବହୁତ ଅର୍ଥ ରହିଛି, ଏହା ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ପଵିତ୍ରଂ ପାଵନଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଯଥା ତୁଭ୍ଯଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍
ଏହା ପବିତ୍ର, ପବନ କରୁଥିବା ଓ ପୁଣ୍ୟମୟ, ଯେପରି ତୁମକୁ କୁହାଯାଇଛି।
ସପ୍ତ ସ୍ଵରାସ୍ରଯୋ ଗ୍ରାମା ମୃର୍ଛନାସ୍ତ୍ଵେକଵିଂଶତିଃ
ସପ୍ତ ସ୍ୱର ଉପରେ ଗ୍ରାମ ଭିତିକର, ଏବଂ ଏକୋଇଶି ପ୍ରକାର ମୃଚ୍ଛନା ଅଛି।
ଷଙ୍ଜଶ୍ଚ ଋଷଭଶ୍ଚୈଵ ଗାନ୍ଧାରୋ ମଧ୍ଯମସ୍ତଥା
ଷଞ୍ଜ, ଋଷଭ, ଗାନ୍ଧାର ଏବଂ ମଧ୍ୟମ — ଏହି ଚାରିଟି ନାମ ଦିଆଯାଇଛି।
ଷଙ୍ଜମଧ୍ଯମଗାନ୍ଧାରାସ୍ରରଯୋ ଗ୍ରାମାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ
ଷଞ୍ଜ, ମଧ୍ୟମ ଓ ଗାନ୍ଧାର — ଏହି ତିନିଟିକୁ ଗ୍ରାମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ସ୍ଵର୍ଗାଭ୍ରାଞ୍ଚୈଵ ଗାନ୍ଧାରୋ ଗ୍ରାମସ୍ଥାନାନି ତ୍ରୀଣି ହି
ସ୍ୱର୍ଗ, ଅଭ୍ର ଓ ଗାନ୍ଧାର — ଏହି ତିନିଟି ହେଉଛି ଗ୍ରାମର ତିନିଟି ସ୍ଥାନ।
ଵିଂଶତିର୍ମଧ୍ଯମଗ୍ରାମେ ଷଙ୍ଜଗ୍ରାମେ ଚତୁର୍ଦଶ
ମଧ୍ୟମ ଗ୍ରାମରେ କୁଳି ଶଂଖ୍ୟା ବିଶଟି ଓ ଷଞ୍ଜ ଗ୍ରାମରେ ଚଉଦଟି ଅଛି।
ନଦୀ ଵିଶାଲା ସୁମୁଖୀ ଚିତ୍ରା ଚିତ୍ରଵତୀ ମୁଖା
ନଦୀ, ବିଶାଳା, ସୁମୁଖୀ, ଚିତ୍ରା, ଚିତ୍ରବତୀ ଏବଂ ମୁଖା।
ଆପ୍ଯାଯିନୀ ଵିଶ୍ଵଭୃତା ଚନ୍ଦ୍ରା ହେମା କପର୍ଦିନୀ
ଆପ୍ୟାୟିନୀ, ବିଶ୍ୱଭୃତା, ଚନ୍ଦ୍ରା, ହେମା ଓ କପର୍ଦିନୀ।