ସୋ ଽହଂ ସ ଚ ତ୍ଵଂ ସ ଚ ସର୍ଵମେତଦାତ୍ମାଂସ୍ଵଯଂ ଭାତ୍ଯପଭେଦମୋହଃ
ସେଇ ଆତ୍ମା ମୁଁ, ସେଇ ଆତ୍ମା ତୁମେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ କିଛି ମଧ୍ୟ ସେଇ ଆତ୍ମା; ଭିନ୍ନତାର ମୋହ ଅଜ୍ଞାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ସ ଚାପି ଜାତିସ୍ମରଣାଵବୋଦସ୍ତତ୍ରୈଵ ଜନ୍ମନ୍ଯପଵର୍ଗମାପ
ଯିଏ ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମୃତି ଥିଲେ, ସେଇ ଏହି ଜନ୍ମରେ ମୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣକ୍ଷତ୍ରିଯଵିଶାଂ ଶ୍ରୋର୍ତୃଆଣାଂ ଚାପି ମୁକ୍ତିଦମ୍
ଏହା ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଏବଂ ଶ୍ରୋତାମାନେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ।
ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନମିଦଂ ଶୁଦ୍ଧଂ କିମନ୍ଯତ୍କଥଯାମି ଵୈ
ଏହି ପବିତ୍ର ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନ; ଏଠାରେ ଆଉ କଣ କହିବି?
ଅସଂତୁଷ୍ଟ ଇଵ ପ୍ରାହ ଭ୍ରାତରଂ ତଂ ସନନ୍ଦନମ୍
ସେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଭାବେ ତାଙ୍କର ଭାଇ ସନନ୍ଦନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତଥାପି ନାତ୍ମା ପ୍ରୀଯେତ ଶୃଣ୍ଵନ୍ହରିକଥାଂ ମୁହୁଃ
ପୁନିପୁନି ହରିଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ଆତ୍ମା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ।
ସିଦ୍ଧିଂ ସୁମହତୀଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ନିର୍ଵିଣ୍ଣୋ ଽଵାନ୍ତରଂ ବହିଃ
ବଡ଼ ସିଦ୍ଧି ପାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଭିତରେ ବାହାରେ ନିରଲିପ୍ତ ରହିଲେ।
ନ ଜାଯତେ କଥଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଜ୍ଞାନଂ ଵ୍ଯାସାତ୍ମଜଃ ଶିଶୁଃ
ବ୍ୟାସଙ୍କ ପୁଅ ଶିଶୁ ହେଉଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ କିପରି ଏମିତି ଜ୍ଞାନ ପାଇଲେ?
ସମାଖ୍ଯାହି ମହାଭାଗ ମୋ୭ଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥଵିଦ୍ଭଵାନ୍
ହେ ମହାଭାଗ, ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ଜାଣିଥିବା ଆପଣ, ମୋତେ ଏହା କହନ୍ତୁ।
ଯାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞୋ ଜାଯତେ ମାନଵୋ ମୁନେ
ହେ ମୁନି, ଯାହା ଶୁଣିଲେ ମଣିଷ ବ୍ରହ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ ହୁଏ, ସେଇ କଥା ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
ଋଷଯଶ୍ଚକ୍ରିରେ ଧର୍ମଂ ଯୋ ଽନୂଚାନଃ ସ ନୋ ମହାନ୍
ଋଷିମାନେ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲେ; ଯିଏ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଛନ୍ତି, ସେ ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତନ୍ମେ କର୍ମ ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ଶ୍ରୋତୁଂ କୌତୂହଲଂ ମମ
ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ, ସେ କର୍ମ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
ଯଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସାଙ୍ଗଵେଦାନାମଭିଜ୍ଞୋ ଜାଯତେ ନରଃ
ଯାହା ଜାଣିଲେ ମଣିଷ ସମସ୍ତ ବେଦ ଓ ତାହାର ଅଂଶରେ ପାରଙ୍ଗତ ହୁଏ।
ଛନ୍ଦଃଶାସ୍ତ୍ରଂ ଷଡେତାନି ଵାଦାଙ୍ଗାନି ଵିଦୁର୍ବୁଧାଃ
ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଛନ୍ଦ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଏହି ଛଅଟି ବିବାଦ ଅଙ୍ଗ ଜାଣନ୍ତି।
ଵେଦାଶ୍ଚତ୍ଵାର ଏଵୈତେ ପ୍ରୋକ୍ତା ଧର୍ମନିରୂପଣେ
ଧର୍ମ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ପାଇଁ ଏହି ଚାରିଟି ବେଦ ମାତ୍ର ଉଲ୍ଲେଖିତ।
ସୋ ଽନୂଚାନଃ ପ୍ରଭଵତି ନାନ୍ଯଥା ଗ୍ରନ୍ଥକୋଟିଭିଃ
ଯିଏ ଏମାନେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଛନ୍ତି, ସେଇ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ; ଅନ୍ୟଥା ଅନେକ ଗ୍ରନ୍ଥ ପଢ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ ହୁଏନାହିଁ।
ତ୍ଵଂମସ୍ମାସୁ ମହାଵିଜ୍ଞଃ ସାଂଗେଷ୍ଵେତେଷୁ ମାନଦ
ମାନ୍ୟବର, ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ଏହି ବିଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ବହୁତ ଜ୍ଞାନୀ।
ସଂକ୍ଷେପାତ୍କଥଯିଷ୍ଯାମି ସାରମେଷାଂ ସୁନିଶ୍ଚିତମ୍
ମୁଁ ଏହାମାନଙ୍କର ସାର ଅତି ସଂକ୍ଷେପରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ କହିବି।
ଵେଦାନାଂ ଵେଦଵିଦ୍ଭିସ୍ତୁ ତଚ୍ଛୃଣୁଷ୍ଵ ଵଦାମି ତେ
ବେଦ ଜାଣିଥିବା ମନ୍ୟେ ଯେଉଁମାନେ କହିଛନ୍ତି, ତାହା ମୋ ଠାରୁ ଶୁଣ।
କୃତାନ୍ତେ ସ୍ଵରଶାସ୍ତ୍ରାଣାଂ ପ୍ରଯୋକ୍ତଵ୍ଯ ଵିଶେଷତଃ
ଯଜ୍ଞ ଶେଷରେ ସ୍ୱର ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ବିଶେଷ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଦରକାର।
ସାମସୁ ତ୍ର୍ଯନ୍ତରଂ ଵିଦ୍ଯାଦେତାଵତ୍ସ୍ଵରତୋ ଽନ୍ତରମ୍
ସାମଗାନରେ ସ୍ୱର ମଧ୍ୟରେ ତିନି ପ୍ରକାର ତାରତମ୍ୟ ଅଛି ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।
ଅଵିଜ୍ଞାନାଦ୍ଧି ଶିକ୍ଷାଯାସ୍ତେଷାଂ ଭଵତି ଵିସ୍ଵରଃ
ଯଦି ଶିକ୍ଷା ନ ଥାଏ, ତେବେ ସେମାନଙ୍କର ଗାନ ଅସ୍ୱର ହୋଇଯାଏ।
ସ ଵାଗ୍ଵଜ୍ରୋ ଯଜମାନଂ ହିର୍ନାସ୍ତି ଯଥେନ୍ଦ୍ରଶତ୍ରୁଃ ସ୍ଵରତୋ ଽପରାଧାତ୍
ସେଇ ଭାଷା ବଜ୍ର ଭଳି ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବାକୁ ନଷ୍ଟ କରେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ଶତ୍ରୁ ସ୍ୱରର ତ୍ରୁଟିରେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ।
ସଵନାନ୍ଯାହୁରେତାନି ସାମ ଵାପ୍ଯର୍ଦ୍ଧତୋଂଽତରମ୍
ଏହାମାନେ ସୋମ ଯଜ୍ଞରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ; କିମ୍ବା ସାମରେ ଅର୍ଧ ସ୍ୱର ତାରତମ୍ୟ ରହିଥାଏ।
ନ ଚ ଶକ୍ତୋ ଽସି ଵ୍ଯକ୍ତସ୍ତୁ ତଥା ପ୍ରାଵଚନା ଵିଧିଃ
ତୁମେ ଏହାକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କହିପାରୁନାହଁ; ଏହିପରି ଉଚ୍ଚାରଣର ନିୟମ।
ଋଗ୍ଵେଦେ ସାମଵେଦେ ଚ ଵକ୍ତଵ୍ଯଃ ପ୍ରଥମଃ ସ୍ଵରଃ
ଋଗ୍ବେଦ ଓ ସାମବେଦରେ ପ୍ରଥମ ସ୍ୱର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦରକାର।
ଉଚ୍ଚମଧ୍ଯମସଂଘାତଃ ସ୍ଵରୋ ଭଵତି ପାର୍ଥିଵଃ
ଉଚ୍ଚ ଓ ମଧ୍ୟମ ସ୍ୱର ମିଶିଥିବାକୁ 'ପାର୍ଥିବ' ସ୍ୱର କୁହାଯାଏ।
ଦ୍ଵିତୀଯାଦ୍ଯାସ୍ତୁ ମଦ୍ରାନ୍ତାସ୍ତୈତ୍ତିରୀଯାଶ୍ଚତୁଃସ୍ଵରାନ୍
ଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ, ମନ୍ଦ୍ର ସ୍ୱରରେ ଶେଷ ହେଉଥିବା, ତାହା ତୈତ୍ତିରୀୟ ଚାରି ସ୍ୱର।
ମନ୍ଦ୍ରଃ କ୍ରୁଷ୍ଟୋ ମୁନୀଶ୍ଵର ଏତାନ୍କୁର୍ଵନ୍ତି ସାମଗାଃ
ମହାମୁନି, ସାମଗାନ କରୁଥିବାମାନେ ମନ୍ଦ୍ର ଓ କ୍ରୁଷ୍ଟ ସ୍ୱର ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି।
ତଥା ଶାତପଥାଵେତୌ ସ୍ଵରୌ ଵାଜସନେଯିନାମ୍
ଏହି ଦୁଇ ସ୍ୱର ଶାତପଥ ଓ ଭାଜସନେୟୀମାନଙ୍କରେ ମଧ୍ୟ ଅଛି।