କ୍ଷୁତ୍କ୍ଷାମକଣ୍ଠମାଯାନ୍ତମରଣ୍ଯାତ୍ସସମିତ୍କୁଶମ୍
ଖାଲି ପେଟ ଓ ଶୁଷ୍କ କଣ୍ଠ ସହିତ ସେ ଅରଣ୍ୟରୁ ହାତରେ ହୋମକାଠି ଓ କୁଶ ନେଇ ଆସିଲେ।
ଉଵାଚ କସ୍ମାଦେକାନ୍ତଂ ସ୍ଥୀଯତ ଭଵତା ଦ୍ଵିଜ
ସେ ପଚାରିଲେ, 'ହେ ଦ୍ୱିଜ, ତୁମେ ଏଠି ଏକାକି କାହିଁକି ବସିଛ?'
ପ୍ରଵିଵକ୍ଷୌ ପୁରେ ରମ୍ଯେ ତେନାତ୍ର ସ୍ଥୀଯତେ ମଯା
'ମୁଁ ସୁନ୍ଦର ସହରରେ କିଛି କହିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ଏହିକାରଣରେ ଏଠି ରହିଛି।'
କଥ୍ଯତାଂ ମେ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ତ୍ଵମଭିଜ୍ଞୋ ମତୋ ମମ
'ମୋତେ କୁହ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଜ୍ଞାନୀ ବୋଲି ଭାବେ।'
ଅଧିରୁଢୋ ନରେନ୍ଦ୍ରୋ ଽଯଂ ପରିତୋ ଯସ୍ତଥେତରଃ
'ଏହି ରାଜା ଗଜରେ ବସିଛନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ଅନ୍ୟମାନେ ଅଛନ୍ତି।'
ଭଵତା ନିର୍ଵିଶେଷେଣ ପୃଥଗ୍ଵେଦୋପଲକ୍ଷିତୌ
'ତୁମେ ଭେଦ ନ କରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବେଦ ଦ୍ୱାରା ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଚିହ୍ନଟ କର।'
ଜ୍ଞାତୁମିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ କୋ ଽତ୍ର ଗଜଃ କୋ ଵା ନରାଧିପଃ
'ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି—ଏଠି କିଏ ହାତୀ ଏବଂ କିଏ ମନୁଷ୍ୟର ରାଜା?'
ଵାହ୍ଯଵାହକସଂବନ୍ଧଂ କୋ ନ ଜାନାତି ଵୈ ଦ୍ଵିଜ
'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯିଏ ଚଡ଼ିଛି ଓ ଯାହା ଉପରେ ଚଡ଼ିଛି, ସେମାନଙ୍କର ସମ୍ପର୍କ କିଏ ଜାଣେନାହିଁ?'
ଅଧଃ ସତ୍ତ୍ଵଵିଭାଗଂ କିଂ କିଂ ଚୋର୍ଦ୍ଧମଭିଧୀଯତେ
'ତଳେ କଣ ସତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କର ବିଭାଗ ଓ ଉପରେ କଣ କୁହାଯାଏ?'
ଶ୍ରଯତାଂ କଥଯାମ୍ଯେଷ ଯନ୍ମାଂ ତ୍ଵଂ ପରିପୃଚ୍ଛସି
'ଶୁଣ, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଛ, ସେଥିରେ ମୁଁ କହିବି।'
ଅଵବୋଧାଯ ତେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତୋ ଦର୍ଶିତୋ ମଯା
'ତୁମର ବୁଝିବା ପାଇଁ, ମୁଁ ଏକ ଉଦାହରଣ ଦେଖେଇଛି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ।'
ତଦେଵଂ ତ୍ଵଂ ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ କତମସ୍ତ୍ଵମହଂ ତଥା
'ଏବେ ତୁମେ କୁହ, ତୁମେ କିଏ ଏବଂ ମୁଁ କିଏ?'
ନିଦାଧଃ ପ୍ରାହ ଭଗଵନ୍ନାଚାର୍ଯସ୍ତ୍ଵମୃଭୁର୍ମମ୍
ନିଦାଘ କହିଲେ, 'ହେ ଭଗବନ୍, ଆପଣ ମୋ ଗୁରୁ ନୁହଁନ୍ତି, ଆପଣ ଋଭୁ।'
ଯଥାଚାର୍ଯସ୍ଯ ତେନ ତ୍ଵାଂ ମନ୍ଯେ ପ୍ରାପ୍ତମହଂ ଗୁରୁମ୍
'ଗୁରୁଙ୍କ ପ୍ରତି ଯେପରି ଭାବ, ସେପରି ଆପଣଙ୍କୁ ମୁଁ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଥିବା ଗୁରୁ ବୋଲି ଭାବେ।'
ଗୁରୁସ୍ନେହାଦୃଭୁର୍ନାମନିଦାଘଂ ସମୁପାଗତଃ
'ଗୁରୁଙ୍କ ପ୍ରେମରୁ, ଋଭୁ ନାମକ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଦାଘଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଥିଲେ।'
ପରମାର୍ଥସାରଭୂତଂ ଯତ୍ତଦଦ୍ଵୈତମଶେଷତଃ
'ଯାହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସତ୍ୟର ସାର, ସେହି ଅଦ୍ୱୈତକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ—'
ନିଦାଘୋ ଽପ୍ଯୁପଦେଶେନ ତେନାଦ୍ଵୈତପରୋ ଽଭଵତ୍
'ନିଦାଘ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ଅଦ୍ୱୈତରେ ନିଷ୍ଠା ହେଲେ।'
ତଥା ବ୍ରହ୍ମତନୌ ମୁକ୍ତିମଵାଚ ପରମାଦ୍ଵିଜଃ
ଏଭଳି, ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବ୍ରହ୍ମର ଦେହରେ ମୁକ୍ତି ବିଷୟରେ କହିଥିଲେ।
ଭଵ ସର୍ଵଗତଂ ଜ୍ଞାନମାତ୍ମାନମଵନୀପତେ
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଜାଣ, ଆତ୍ମା ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଜ୍ଞାନ ସ୍ୱରୂପ।
ଭ୍ରାନ୍ତଦୃଷ୍ଟିଭିରାତ୍ମାପି ତଥୈକଃ ସନ୍ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍
ଭ୍ରମିତ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଏକ ଆତ୍ମା ମଧ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ଭାବେ, ଅଲଗା ଅଲଗା ଦେଖାଯାଏ।
ସୋ ଽହଂ ସ ଚ ତ୍ଵଂ ସ ଚ ସର୍ଵମେତଦାତ୍ମାଂସ୍ଵଯଂ ଭାତ୍ଯପଭେଦମୋହଃ
ସେଇ ଆତ୍ମା ମୁଁ, ସେଇ ଆତ୍ମା ତୁମେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ କିଛି ମଧ୍ୟ ସେଇ ଆତ୍ମା; ଭିନ୍ନତାର ମୋହ ଅଜ୍ଞାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ସ ଚାପି ଜାତିସ୍ମରଣାଵବୋଦସ୍ତତ୍ରୈଵ ଜନ୍ମନ୍ଯପଵର୍ଗମାପ
ଯିଏ ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମୃତି ଥିଲେ, ସେଇ ଏହି ଜନ୍ମରେ ମୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣକ୍ଷତ୍ରିଯଵିଶାଂ ଶ୍ରୋର୍ତୃଆଣାଂ ଚାପି ମୁକ୍ତିଦମ୍
ଏହା ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଏବଂ ଶ୍ରୋତାମାନେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ।
ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନମିଦଂ ଶୁଦ୍ଧଂ କିମନ୍ଯତ୍କଥଯାମି ଵୈ
ଏହି ପବିତ୍ର ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନ; ଏଠାରେ ଆଉ କଣ କହିବି?
ଅସଂତୁଷ୍ଟ ଇଵ ପ୍ରାହ ଭ୍ରାତରଂ ତଂ ସନନ୍ଦନମ୍
ସେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଭାବେ ତାଙ୍କର ଭାଇ ସନନ୍ଦନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତଥାପି ନାତ୍ମା ପ୍ରୀଯେତ ଶୃଣ୍ଵନ୍ହରିକଥାଂ ମୁହୁଃ
ପୁନିପୁନି ହରିଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ଆତ୍ମା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ।
ସିଦ୍ଧିଂ ସୁମହତୀଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ନିର୍ଵିଣ୍ଣୋ ଽଵାନ୍ତରଂ ବହିଃ
ବଡ଼ ସିଦ୍ଧି ପାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଭିତରେ ବାହାରେ ନିରଲିପ୍ତ ରହିଲେ।
ନ ଜାଯତେ କଥଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଜ୍ଞାନଂ ଵ୍ଯାସାତ୍ମଜଃ ଶିଶୁଃ
ବ୍ୟାସଙ୍କ ପୁଅ ଶିଶୁ ହେଉଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ କିପରି ଏମିତି ଜ୍ଞାନ ପାଇଲେ?
ସମାଖ୍ଯାହି ମହାଭାଗ ମୋ୭ଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥଵିଦ୍ଭଵାନ୍
ହେ ମହାଭାଗ, ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ଜାଣିଥିବା ଆପଣ, ମୋତେ ଏହା କହନ୍ତୁ।
ଯାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞୋ ଜାଯତେ ମାନଵୋ ମୁନେ
ହେ ମୁନି, ଯାହା ଶୁଣିଲେ ମଣିଷ ବ୍ରହ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ ହୁଏ, ସେଇ କଥା ମୋତେ କହନ୍ତୁ।