ତସ୍ଯାତ୍ମପରଦେହେଷୁ ସତୋ ଽପ୍ଯେକମଯଂ ହି ତତ୍
ନିଜ ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦେହରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଏକ ମାତ୍ର ସତ୍ତା।
ଵେଣୁରଙ୍ଘ୍ରଵିଭେଦେନ ଭେଦଃ ଷଙ୍ଜାଦିସଂଜ୍ଞିତଃ
ବେଣୁ, ପାଦ ଇତ୍ୟାଦି ଭିନ୍ନତା ନାମ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଭିନ୍ନତା ଦେଖାଯାଏ, ସେ ଭିନ୍ନତା ପ୍ରକୃତିର ଫଳ।
ଏକତ୍ଵଂ ରୂପଭେଦଶ୍ଚ ଵାହ୍ଯକର୍ମପ୍ରଵୃତ୍ତିଜଃ
ଏକତା ଓ ରୂପର ଭିନ୍ନତା ବାହ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଶୃଣ୍ଵତ୍ର ଭୂପ ପ୍ରାଗ୍ଵୃତ୍ତଂ ଯଦ୍ଗୀତମୃଭୁଣା ଭଵେତ୍
ହେ ରାଜା, ଏବେ ଆଗରୁ ଋଭୁ ମୁନି ଯାହା ଗାଇଥିଲେ, ସେଥିରେ କାନ ଦିଅ।
ଋଭୁର୍ନାମାବଵତ୍ପୁତ୍ରୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପରମେଷ୍ଟିନଃ
ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ସ୍ୱାମୀ, ତାଙ୍କର ଏକ ପୁଅ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଋଭୁ।
ତସ୍ଯ ଶିଷ୍ଯୋ ନିଦାଘୋ ଽଭୂତ୍ପୁଲସ୍ତ୍ଯତନଯଃ ପୁରା
ପୁରୁଣା ଦିନରେ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କର ପୁଅ ନିଦାଘ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ ହେଲେ।
ଅଵାପ୍ତଜ୍ଞାନ ତତ୍ତ୍ଵସ୍ଯ ନ ତସ୍ଯାଦ୍ଵୈତଵାସନା
ସେ ଯେତେବେଳେ ସତ୍ୟର ଜ୍ଞାନ ପାଇଲେ, ତାଙ୍କର ଅଦ୍ୱୈତରେ କୌଣସି ଆସକ୍ତି ରହିଲାନି।
ଦେଵିକାଯାସ୍ତଟେ ଵୀର ନାଗରଂ ନାମ ଵୈ ପୁରମ୍
ହେ ବୀର, ଦେବିକା ନଦୀର କୂଳରେ ଏକ ସହର ଥିଲା, ତାହାର ନାମ ନାଗର।
ରମ୍ଯୋପଵନପର୍ଯନ୍ତଂ ସ ତସ୍ମିନ୍ପାର୍ଥଵୋତ୍ତମ
ହେ ପାଣ୍ଡବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ସହର ଚାରିପାଖରେ ସୁନ୍ଦର ବଗିଚା ଥିଲା।
ଦିଵ୍ଯେ ଵର୍ଷସହସ୍ରେ ତୁ ସମତୀତେ ଽସ୍ଯ ତତ୍ପୁରମ୍
ଦେବତାଙ୍କର ହଜାର ବର୍ଷ କଟିଗଲାପରେ, ସେ ସହର—
ସ ତସ୍ଯ ଵୈଶ୍ଵଦେଵନ୍ତି ଦ୍ଵାରାଲୋକନଗୋଚରଃ
ସେ, ଦ୍ୱାରରେ ଦେଖାଯାଇ, ବୈଶ୍ୱଦେବ ଭାବେ ଦେଖାଗଲେ।
ପ୍ରକ୍ଷାଲିତାଙ୍ଘ୍ରିପାଣିଂ ଚ କୃତାସନପରିଗ୍ରହମ୍
ହାତ ପା ଧୋଇ, ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରି, ସେ ବସିଲେ।
ଭୋ ଵିପ୍ରଵର୍ଯ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ଯଦତ୍ର ଭଵତୋ ଗୃହେ
'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ଘରେ ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବାକୁ ଅଛି—'
ସକ୍ତୁଯାଵକଵ୍ରୀହୀନାମପୂପାନାଂ ଚ ମେ ଗୃହେ
'ମୋ ଘରେ ସକ୍ତୁ, ଯବ, ଚାଉଳ ଓ ପିଠା ଅଛି—'
କଦନ୍ନାନି ଦିଜୈତାନି ମିଷ୍ଟମନ୍ନଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ମେ
'ହେ ଦ୍ୱିଜ, ସାଧାରଣ କିମ୍ବା ମିଠା ଯେଉଁ ପକାଖାଦ୍ୟ ଅଛି, ମୋତେ ଦିଅ।'
ଗୃହେ ଶାଲିନି ମଦ୍ଗେହେ ଯତ୍କିଞ୍ଚିଦତି ଶୋଭନମ୍
'ମୋ ଘରେ ଚାଉଳ କିମ୍ବା ଯବ ସହିତ ଯେଉଁ ଭଲ ଖାଦ୍ୟ ଅଛି—'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ତେନ ସା ପତ୍ନୀ ମିଷ୍ଟମନ୍ନଂ ଦ୍ଵିଜସ୍ଯ ତତ୍
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ତାଙ୍କର ଜଣେ ଜଣେ ପତ୍ନୀ ସେ ମିଠା ଖାଦ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ନ ଭୁକ୍ତଵନ୍ତମିଚ୍ଛାତୋ ମିଷ୍ଟମନ୍ନଂ ମହାମୁନିମ୍
ମହାମୁନି, ମିଠା ଖାଦ୍ୟ ଦିଆଯିବା ସତ୍ୱେ, ଖାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ ନାହିଁ।
ଅପି ତେ ପରମା ତୃପ୍ତିରୁତ୍ପନ୍ନା ପୁଷ୍ଟିରେଵ
'ତୁମେ କି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି କିମ୍ବା ପୁଷ୍ଟି ଅନୁଭବ କରିଛ?'
କ୍ଵ ନିଵାସୀ ଭଵାନ୍ଵିପ୍ର କ୍ଵ ଵା ଗନ୍ତୁଂ ସମୁଦ୍ଯତଃ
'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ କେଉଁଠି ବସୁଛ, ଏବଂ କେଉଁଠି ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?'
କ୍ଷୁଧିତସ୍ଯ ଚ ଭୁକ୍ତେ ଽନ୍ନେ ତୃପ୍ତିର୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ଵିଜାଯତେ
ଏକ ଭୁକ୍ତ ଲୋକ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ଆସେ।
ଵହ୍ନିନା ପାର୍ଥିଵେନାଦୌ ଦଗ୍ଧେ ଵୈ କ୍ଷୁରାପୀଶ୍ଵଃ
ଆଗିଅ କିମ୍ବା ମାଟି ଦ୍ୱାରା ଯଦି କ୍ଷୁରାପି ପ୍ରଥମେ ପୁଡ଼ିଯାଏ—
କ୍ଷୁତ୍ତୃଷ୍ଣେ ଦେହଧର୍ମାଖ୍ଯେ ନ ମମୈତେ ଯତୋ ଦ୍ଵିଜ
ଓ ଦ୍ୱିଜ, ଭୋକ ଓ ତିରିଷ୍ଣା ଏହି ଦୁଇଟି ଦେହର ଗୁଣ, ମୋର କିଛି ନୁହେଁ।
ମନସଃ ସ୍ଵସ୍ଥତା ତୁଷ୍ଟିଶ୍ଚିତ୍ତଧର୍ମାଵିମୌ ଦ୍ଵିଜ
ମନର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ସନ୍ତୋଷ—ଏହି ଦୁଇଟି ମନର ଗୁଣ, ଓ ଦ୍ୱିଜ।
କ୍ଵ ନିଵାସସ୍ତଵେତ୍ଯୁକ୍ତଂ କ୍ଵ ଗନ୍ତାସି ଚ ଯତ୍ତ୍ଵଯା
ତୁମେ ପଚାରିଥିଲ, 'ତୁମର ଘର କେଉଁଠି?' ଓ 'ତୁମେ କେଉଁଠି ଯିବେ?'
ପୁମାନ୍ସଵର୍ଗତୋ ଵ୍ଯାପୀତ୍ଯାକାଶଵଦଯଂ ଯତଃ
ଜଣେ ପୁରୁଷ ସ୍ୱଭାବରେ ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପିଥାଏ, ଆକାଶ ପରି।
ସୋ ଽହଂ ଗନ୍ତା ନ ଚାଗନ୍ତା ନୈକଦେଶନିକେତନଃ
ମୁଁ ଯିଏ ଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଆସୁଥିବା ନୁହେଁ; ମୋର କୌଣସି ଏକ ନିଶ୍ଚିତ ସ୍ଥାନ ନାହିଁ।
ମିଷ୍ଟନ୍ନେ ମିଷ୍ଟମିତ୍ଯେଷା ଜିହ୍ଵା ସା ମେ କୃତା ତଵ
ମୋ ଜିଭ, ଯାହା 'ଏହା ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ' ବୋଲି କହେ, ସେଠି ତୁମେ ଦେଇଥିଲ।
ମିଷ୍ଟମେଵ ଯଦାମିଷ୍ଟଂ ତଦେଵୋଦ୍ଵେଗକାରଣମ୍
ଯାହାକୁ ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଭାବିଥିଲୁ, ସେଠି ଅସ୍ୱାଦ ହେଲେ, ସେଇ ଦୁଃଖର କାରଣ ହୁଏ।
ଆଦିମଧ୍ଯାଵସାନେଷୁ କିମନ୍ନଂ ରୁଚିକାରଣମ୍
ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ ଓ ଶେଷରେ, କେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ସତ୍ୟରେ ସ୍ୱାଦର କାରଣ?