ଋଗ୍ଯଜୁଃସାମନିଷ୍ପାଦ୍ଯଂ ଯଜ୍ଞକର୍ମ ମତଂ ତଵ
ତେବେ ତୁମେ ଋକ୍, ଯଜୁର୍ ଓ ସାମ ମାନେ କରାଯାଇଥିବା ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ମହତ୍ୱ ଦେଉଛ।
ଯତ୍ତୁ ନିଷ୍ପାଦ୍ଯତେ କାର୍ଯଂ ମୃଦା କାରଣଭୂତଯା
କିନ୍ତୁ ମାଟି ଦ୍ୱାରା ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏ, ସେହିପରି,
ଏଵଂ ଵିନାଶିଭିର୍ଦ୍ରଵ୍ଯୈଃ ସମିଦାଜ୍ଯକୁଶାଦିଭିଃ
ଏଭଳି ନଶ୍ୱର ସାମଗ୍ରୀ ଯେପରିକି କାଠ, ଘିଅ, କୁଶ ଇତ୍ୟାଦି ଦ୍ୱାରା କରାଯାଏ,
ଅନାଶୀ ପରମାର୍ଥସ୍ତୁ ପ୍ରାଜ୍ଞୈରଭ୍ଯୁପଗମ୍ଯତେ
ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଅବିନାଶୀକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଭାବେ ମାନନ୍ତି।
ତଦେଵାପଲଦଂ କର୍ମ ପରମାର୍ଥୋ ମତୋ ମମ
ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ ଫଳ ଦେଇନାହିଁ, ସେହିକୁ ମୁଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଭାବେ ମାନେ।
ଧ୍ଯାନମେଵାତ୍ମନୋ ଭୂପପରମାର୍ଥାର୍ଥଶବ୍ଦିତମ୍
ହେ ରାଜା, ଆତ୍ମାର ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେବାକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ପରମାର୍ଥାତ୍ମନୋର୍ଯୋଗଃ ପରମାର୍ଥ ଇତୀଷ୍ଯତେ
ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓ ଆତ୍ମାଙ୍କର ଏକତାକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
ତସ୍ମାଚ୍ଛ୍ରେଯାଂସ୍ଯଶେଷାଣି ନୃପୈତାନି ନ ସଂଶଯଃ
ତେଣୁ, ରାଜା, ଏଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଏକୋ ଵ୍ଯାପୀ ସମଃ ଶୁଦ୍ଧୋ ନିର୍ଗୁଣ ପ୍ରକୃତେଃ ପରଃ
ସେ ଏକ, ସମସ୍ତ ଠାରେ ବ୍ୟାପି, ସମ, ପବିତ୍ର, ଗୁଣହୀନ ଓ ପ୍ରକୃତିରୁ ପରେ।
ପରିଜ୍ଞାନମଯୋ ସଦ୍ଭିର୍ନାମଜାତ୍ଯାଦିଭିଵିଭୁଃ
ସେ ନିଜର ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାନ୍ତି, ନାମ, ଜାତି ଓ ଅନ୍ୟ ସବୁକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା।
ତସ୍ଯାତ୍ମପରଦେହେଷୁ ସତୋ ଽପ୍ଯେକମଯଂ ହି ତତ୍
ନିଜ ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦେହରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଏକ ମାତ୍ର ସତ୍ତା।
ଵେଣୁରଙ୍ଘ୍ରଵିଭେଦେନ ଭେଦଃ ଷଙ୍ଜାଦିସଂଜ୍ଞିତଃ
ବେଣୁ, ପାଦ ଇତ୍ୟାଦି ଭିନ୍ନତା ନାମ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଭିନ୍ନତା ଦେଖାଯାଏ, ସେ ଭିନ୍ନତା ପ୍ରକୃତିର ଫଳ।
ଏକତ୍ଵଂ ରୂପଭେଦଶ୍ଚ ଵାହ୍ଯକର୍ମପ୍ରଵୃତ୍ତିଜଃ
ଏକତା ଓ ରୂପର ଭିନ୍ନତା ବାହ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଶୃଣ୍ଵତ୍ର ଭୂପ ପ୍ରାଗ୍ଵୃତ୍ତଂ ଯଦ୍ଗୀତମୃଭୁଣା ଭଵେତ୍
ହେ ରାଜା, ଏବେ ଆଗରୁ ଋଭୁ ମୁନି ଯାହା ଗାଇଥିଲେ, ସେଥିରେ କାନ ଦିଅ।
ଋଭୁର୍ନାମାବଵତ୍ପୁତ୍ରୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପରମେଷ୍ଟିନଃ
ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ସ୍ୱାମୀ, ତାଙ୍କର ଏକ ପୁଅ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଋଭୁ।
ତସ୍ଯ ଶିଷ୍ଯୋ ନିଦାଘୋ ଽଭୂତ୍ପୁଲସ୍ତ୍ଯତନଯଃ ପୁରା
ପୁରୁଣା ଦିନରେ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କର ପୁଅ ନିଦାଘ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ ହେଲେ।
ଅଵାପ୍ତଜ୍ଞାନ ତତ୍ତ୍ଵସ୍ଯ ନ ତସ୍ଯାଦ୍ଵୈତଵାସନା
ସେ ଯେତେବେଳେ ସତ୍ୟର ଜ୍ଞାନ ପାଇଲେ, ତାଙ୍କର ଅଦ୍ୱୈତରେ କୌଣସି ଆସକ୍ତି ରହିଲାନି।
ଦେଵିକାଯାସ୍ତଟେ ଵୀର ନାଗରଂ ନାମ ଵୈ ପୁରମ୍
ହେ ବୀର, ଦେବିକା ନଦୀର କୂଳରେ ଏକ ସହର ଥିଲା, ତାହାର ନାମ ନାଗର।
ରମ୍ଯୋପଵନପର୍ଯନ୍ତଂ ସ ତସ୍ମିନ୍ପାର୍ଥଵୋତ୍ତମ
ହେ ପାଣ୍ଡବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ସହର ଚାରିପାଖରେ ସୁନ୍ଦର ବଗିଚା ଥିଲା।
ଦିଵ୍ଯେ ଵର୍ଷସହସ୍ରେ ତୁ ସମତୀତେ ଽସ୍ଯ ତତ୍ପୁରମ୍
ଦେବତାଙ୍କର ହଜାର ବର୍ଷ କଟିଗଲାପରେ, ସେ ସହର—
ସ ତସ୍ଯ ଵୈଶ୍ଵଦେଵନ୍ତି ଦ୍ଵାରାଲୋକନଗୋଚରଃ
ସେ, ଦ୍ୱାରରେ ଦେଖାଯାଇ, ବୈଶ୍ୱଦେବ ଭାବେ ଦେଖାଗଲେ।
ପ୍ରକ୍ଷାଲିତାଙ୍ଘ୍ରିପାଣିଂ ଚ କୃତାସନପରିଗ୍ରହମ୍
ହାତ ପା ଧୋଇ, ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରି, ସେ ବସିଲେ।
ଭୋ ଵିପ୍ରଵର୍ଯ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ଯଦତ୍ର ଭଵତୋ ଗୃହେ
'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ଘରେ ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବାକୁ ଅଛି—'
ସକ୍ତୁଯାଵକଵ୍ରୀହୀନାମପୂପାନାଂ ଚ ମେ ଗୃହେ
'ମୋ ଘରେ ସକ୍ତୁ, ଯବ, ଚାଉଳ ଓ ପିଠା ଅଛି—'
କଦନ୍ନାନି ଦିଜୈତାନି ମିଷ୍ଟମନ୍ନଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ମେ
'ହେ ଦ୍ୱିଜ, ସାଧାରଣ କିମ୍ବା ମିଠା ଯେଉଁ ପକାଖାଦ୍ୟ ଅଛି, ମୋତେ ଦିଅ।'
ଗୃହେ ଶାଲିନି ମଦ୍ଗେହେ ଯତ୍କିଞ୍ଚିଦତି ଶୋଭନମ୍
'ମୋ ଘରେ ଚାଉଳ କିମ୍ବା ଯବ ସହିତ ଯେଉଁ ଭଲ ଖାଦ୍ୟ ଅଛି—'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ତେନ ସା ପତ୍ନୀ ମିଷ୍ଟମନ୍ନଂ ଦ୍ଵିଜସ୍ଯ ତତ୍
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ତାଙ୍କର ଜଣେ ଜଣେ ପତ୍ନୀ ସେ ମିଠା ଖାଦ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ନ ଭୁକ୍ତଵନ୍ତମିଚ୍ଛାତୋ ମିଷ୍ଟମନ୍ନଂ ମହାମୁନିମ୍
ମହାମୁନି, ମିଠା ଖାଦ୍ୟ ଦିଆଯିବା ସତ୍ୱେ, ଖାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ ନାହିଁ।
ଅପି ତେ ପରମା ତୃପ୍ତିରୁତ୍ପନ୍ନା ପୁଷ୍ଟିରେଵ
'ତୁମେ କି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି କିମ୍ବା ପୁଷ୍ଟି ଅନୁଭବ କରିଛ?'
କ୍ଵ ନିଵାସୀ ଭଵାନ୍ଵିପ୍ର କ୍ଵ ଵା ଗନ୍ତୁଂ ସମୁଦ୍ଯତଃ
'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ କେଉଁଠି ବସୁଛ, ଏବଂ କେଉଁଠି ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?'