ଉଵାହ ଶିବିକାମସ୍ଯ କ୍ଷତ୍ତୁର୍ଵଚନଚୋଦିତଃ
ସେ ଶିବିକାକୁ ବୋହିଲେ, କ୍ଷତ୍ତର କଥା ଶୁଣି ଉତ୍ସାହିତ ହେଇ।
ଗୃହୀତୋ ଵିଷ୍ଟିନା ଵିପ୍ର ସର୍ଵଜ୍ଞାନୈକଭାଜନମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଏକମାତ୍ର ଭାଣ୍ଡାର, ଶିବିକାବାହକ ଦ୍ୱାରା ଧରାପଡିଲେ।
ଯଯୌ ଜଡଗତିସ୍ତତ୍ର ଯୁଗମାତ୍ରାଵଲୋକନମ୍
ସେ ଏଠାରେ ଆଳସି ଚାଲିବା ଭାବରେ ଗଲେ, କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଦୃଷ୍ଟି ପକାଇ।
ଵିଲୋକ୍ଯ ନୃପତିଃ ସୋ ଽଥ ଵିଷମଂ ଶିବିକାଗତମ୍
ତାପରେ ରାଜା ଶିବିକାର ଅସମ ଚଳନ ଦେଖିଲେ।
ପୁନସ୍ତଥୈଵ ଶିବିକାଂ ଵିଲୋକ୍ଯ ଵିଷମାଂ ହସନ୍
ପୁନି ଏହିପରି ଅସମ ଶିବିକା ଦେଖି, ସେ ହସିଲେ।
ଶିବିକାଵାହକାଃ ପ୍ରୋଚୁରଯଂ ଯାତୀତ୍ଯସତ୍ଵରମ୍
ଶିବିକାବାହକମାନେ କହିଲେ, 'ସେ ଯାଉଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଶୀଘ୍ର ନୁହେଁ।'
କିମାଯାସସହୋ ନ ତ୍ଵଂ ପୀଵା ନାସି ନିରୀକ୍ଷ୍ଯସେ
'ତୁମେ ଶ୍ରମ ସହିପାରୁନାହିଁ କାହିଁକି? ତୁମେ ମଜବୁତ ନୁହେଁ, ଦେଖିଲେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମନେ ହୁଏନା।'
ନ ଶ୍ରାନ୍ତୋ ଽସ୍ମି ନ ଚାଯାସୋ ଵୋଢାନ୍ଯୋ ଽସ୍ତି ମହୀପତେ
'ମୁଁ ଶ୍ରାନ୍ତ ନୁହେଁ, ଶ୍ରମ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ରାଜା, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବୋହିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।'
ଶ୍ରମଶ୍ଚ ଭାରୋ ଦ୍ଵହନେ ଭଵତ୍ଯେଵ ହି ଦେହିନାମ୍
ବୋହିବାରେ ଶ୍ରମ ଓ ଭାର ନିଶ୍ଚୟ ଶରୀରଧାରୀ ଲୋକଙ୍କୁ ହୁଏ।
ବଲଵାନବଲଶ୍ଚେତି ଵାଚ୍ଯଂ ପଶ୍ଚାଦ୍ଵିଶେଷଣମ୍
ମଜବୁତ କିମ୍ବା ଦୁର୍ବଳ ଭାବରେ କହିବା, ପରେ ଅଲଗା କଥା।
ମିଥ୍ଯା ତଦପ୍ଯତ୍ର ଭଵାନ୍ ଶୃଣୋତୁ ଵଚନଂ ମମ
ସେଥିରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଭୁଲ; ତଥାପି ଆପଣ ମୋର କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଊରୁ ଜଙ୍ଘାଦ୍ଵଯାଵସ୍ଥୌ ତଦାଧାରଂ ତଥୋଦରମ୍
ଉରୁ, ଦୁଇ ଗୋଡ଼ ଓ ପେଟ ଏହାର ଆଧାର।
ସ୍କନ୍ଧାଶ୍ରିତଯେଂ ଶିବିକା ମମାଧାରୋ ଽତ୍ର କିଙ୍କୃତଃ
ଏହି ପାଳଙ୍କି ମୋ ଦେହର କାନ୍ଧ ଉପରେ ଭରସା କରିଛି; ଏଠାରେ ମୁଁ ଏହାକୁ ବୋହିବାରେ କଣ ଭୂମିକା ନିଭାଉଛି?
ତତ୍ର ତ୍ଵମହମପ୍ଯତ୍ରେତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ଚେଦମନ୍ଯଥା
ଯଦି କୁହାଯାଏ ଯେ ତୁମେ ଓ ମୁଁ ଦୁଇଜଣ ଏଠାରେ ଅଛୁ, ତେବେ ଏହାକୁ ଅନ୍ୟ ଭାବରେ ବ୍ୟଖ୍ୟା କରିବାକୁ ପଡିବ।
ଗୁଣପ୍ରଵାହପତିତୋ ଭୂତଵର୍ଗୋ ଽପି ଯାତ୍ଯଯମ୍
ଗୁଣର ପ୍ରବାହରେ ଆକାନ୍ତି, ଅନେକ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏହିପରି ଭାବରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଯାନ୍ତି।
ଅଵିଦ୍ଯାସଂଚିତଂ କର୍ମତଶ୍ଚାଶେଷେଷୁ ଜନ୍ତୁଷୁ
ଅଜ୍ଞାନ ଓ କର୍ମର ସଂଚୟ ଦ୍ୱାରା, ଅନେକ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏଭଳି ବାନ୍ଧି ରହିଛନ୍ତି।
ପ୍ରଵୃଦ୍ଧ୍ଯପଚଯୌ ନ ସ୍ତ ଏକସ୍ଯାଖିଲଜନ୍ତୁଷୁ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ବୃଦ୍ଧି ଓ କ୍ଷୟ ସମାନ ଭାବରେ ଘଟେ ନାହିଁ।
ତଦାପି ବାଲିଶୋ ଽସି ତ୍ଵଂ କଯା ଯୁକ୍ତ୍ଯା ତ୍ଵଯେରିତମ୍
ତଥାପି, ତୁମେ ଅପରିପକ୍ୱ; କେଉଁ ଯୁକ୍ତିରେ ଏପରି କଥା କହିଛ?
ଶିବିକେଯଂ ଯଦା ସ୍କନ୍ଧେ ତଦା ଭାରଃ ସମସ୍ତ୍ଵଯା
ଏହି ପାଳଙ୍କି ଯେତେବେଳେ ତୁମର କାନ୍ଧ ଉପରେ ଅଛି, ସମସ୍ତ ଭାର ତୁମର ଉପରେ ପଡିଥାଏ।
ଶୈଲଦ୍ରୁମଗୃହୋତ୍ଥୋ ଽପି ପୃଥିଵୀସଂଭଵୋ ଽପି ଚ
ଏହା ପାହାଡ଼, ଗଛ, ଘର କିମ୍ବା ପୃଥିବୀରୁ ତିଆରି ହେଉଥିବା ଯେଉଁ ହେଉ,
ସୋଢଵ୍ଯଃ ସୁମହାନ୍ଭାରଃ କତମୋ ନୃପ ତେ ମଯା
ଏହି ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁ ଭାର ମହାନ ଭାର, ରାଜା, ମୁଁ ନ ବୋହିଛି?
ଭଵତୋ ମେ ଽଖିଲସ୍ଯାସ୍ଯ ସମତ୍ଵେନୋପବୃଂହିତଃ
ତୁମେ ଏହି ସମସ୍ତକୁ ମୋ ପାଇଁ ସମାନ ଭାବରେ ବଢ଼ାଇ ଦେଲା।
ସୋ ଽପି ରାଜାଵତୀର୍ଯୋର୍ଵ୍ଯାଂ ତତ୍ପାଦୌ ଜଗୃହେ ତ୍ଵରନ୍
ତାପରେ ରାଜା ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ପୃଥିବୀରେ ଉତରିଲେ ଓ ତାଙ୍କର ପାଦ ଧରିଲେ।
କଥ୍ଯତାଂ କୋ ଭଵାନତ୍ର ଜାଲ୍ମରୁପଧରଃ ସ୍ଥିତଃ
କୁହ, ଏଠାରେ ତୁମେ କିଏ, ଜଣେ ଦାସର ରୂପରେ ଦଢ଼ି ଅଛ?
ତତ୍ସର୍ଵଂ କଥ୍ଯତାଂ ଵିଦ୍ଵନ୍ମହ୍ଯଂ ଶୁଶ୍ରୂଷଵେ ତ୍ଵଯା
ବୁଦ୍ଧିମାନ, ମୋତେ ସମସ୍ତ କଥା କୁହ, କାରଣ ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ଶୁଣିବାକୁ ଅତି ଆଗ୍ରହୀ।
ଉପଯୋଗନିମିତ୍ତଂ ଚ ସର୍ଵତ୍ରାଗମନକ୍ରିଯା
ସମସ୍ତ ଠାରେ ଆସିବା ଓ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାର କାରଣ ଉପଯୋଗ ପାଇଁ।
ଧର୍ମାଧର୍ମୋଦ୍ଭଵୌ ଭୋକ୍ତୁଂ ଜନ୍ତୁର୍ଦେହାଦିମୃଚ୍ଛତି
ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ କରିବା ପାଇଁ, ପ୍ରାଣୀ ଦେହ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ ପାଇବାକୁ ଚାହେ।
ଧର୍ମାଧର୍ମୌଂ ଯତସ୍ତସ୍ମାତ୍କାରଣଂ ପୃଚ୍ଛ୍ଯତେ କୁତଃ
ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ଯାହାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ତାହାର କାରଣ କେଉଁଠୁ?
ଉପଭୋଗନିମିତ୍ତଂ ଚ ଦେହାଦ୍ଦେହାନ୍ତରାଗମଃ
ଦେହରୁ ଅନ୍ୟ ଦେହକୁ ଯିବା, ଭୋଗ ପାଇଁ।
ଵକ୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ଯତେ ଶ୍ରୋତୁଂ ତନ୍ମମେଚ୍ଚା ପ୍ରଵର୍ତତେ
ଏହା କହିବା କିମ୍ବା ଶୁଣିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ତଥାପି ମୋର ଜାଣିବା ଇଚ୍ଛା ଜାଗିଉଠେ।