ପ୍ରୀତିପ୍ରସନ୍ନଵଦନଃ ପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଥେ ଚାଭଵନ୍ମୃଗେ
ସେ ମୃଗ ପାଖରେ ରହି, ଆନନ୍ଦ ଓ ପ୍ରେମରେ ଭରିଥିବା ମୁହଁ ନେଇ ଅଟୁଟ ରହୁଥିଲେ।
କାଲେନ ଗଚ୍ଛତା ସୋ ଽଥ କାଲଂ ଚକ୍ରେ ମହୀପତିଃ
ସମୟ ବିତିବା ସହିତ, ସେ ରାଜା ନିଜ ଜୀବନର ଶେଷକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ମୃଗମେଵ ତଦାଦ୍ରାକ୍ଷୀତ୍ତ୍ଯଜନ୍ପ୍ରାଣାନସାଵପି
ସେ ମୃଗକୁ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ସେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ଜାତି ସ୍ମରତ୍ଵାଦୁଦ୍ଵିଗ୍ନଃ ସଂସାରସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ପୂର୍ବଜନ୍ମକୁ ସ୍ମରଣ କରିବାରୁ, ସେ ସଂସାର ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହେଇଥିଲେ, ଦ୍ବିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଶୁଷ୍କୈସ୍ତୃଣୈସ୍ତଥା ପର୍ଣୈଃ ସ କୁର୍ଵନ୍ନାତ୍ମପୋଷଣମ୍
ସେଠାରେ, ଶୁଉଁ ଘାସ ଓ ପତ୍ର ଖାଇ ନିଜକୁ ପୋଷଣ କରୁଥିଲେ।
ତତ୍ର ଚୋତ୍ସୃଷ୍ଟଦେହୋ ଽସୌ ଜଜ୍ଞେ ଜାତିସ୍ମରୋ ଦ୍ଵିଜଃ
ସେଠାରେ, ଶରୀର ଛାଡ଼ିବା ପରେ, ସେ ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମରଣ କରୁଥିବା ଦ୍ବିଜ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ସର୍ଵଵିଜ୍ଞାନ ସଂପନ୍ନଃ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍
ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିଲେ।
ଆତ୍ମନୋଧିଗତଜ୍ଞାନାଦ୍ଦ୍ଵେଵାଦୀନି ମହାମୁନେ
ନିଜ ଆତ୍ମାରୁ ଲାଭ କରିଥିବା ଜ୍ଞାନରେ, ମହାମୁନି, ସେ ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ଦୁଇଟି ଜାଣିଥିଲେ।
ନ ପପାଠ ଗୁରୁପ୍ରୋକ୍ତଂ କୃତୋପନଯନଃ ଶ୍ରୁତମ୍
ଉପନୟନ ହୋଇଥିଲା ଠିକ୍, କିନ୍ତୁ ଗୁରୁ କହିଥିବା ଶିକ୍ଷା ସେ ପଢ଼ିନଥିଲେ।
ଉକ୍ତୋ ଽପି ବହୁଶଃ କିଞ୍ଚିଜ୍ଜଣ୍ଡ ଵାକ୍ଯମଭାଷତ
ବାରମ୍ବାର କହିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ କିଛି ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଶବ୍ଦ ମାତ୍ର କହିଥିଲେ।
ଅପଦ୍ଧସ୍ତଵପୁଃ ସୋ ଽପି ମଲିନାଂବରଧୃଙ୍ ମୁନେ
ମୁନି, ସେ ମଧ୍ୟ ଅସମ୍ବିତ ଦେହ ଓ ମଲିନ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ସଂମାନେନ ପରାଂ ହାନିଂ ଯୋଗର୍ଦ୍ଧେଃ କୁରୁତେ ଯତଃ
ସମ୍ମାନ ଦ୍ୱାରା ଯୋଗ ଶକ୍ତିରେ ବଡ଼ ହାନି ହୁଏ।
ତସ୍ମାଞ୍ଚରେତ ଵୈ ଯୋଗୀ ସତାଂ ଧର୍ମମଦୂଷଯନ୍
ସେହିପାଇଁ, ଏକ ଯୋଗୀ ଭଲ ଲୋକଙ୍କର ଧର୍ମକୁ ଅପବିତ୍ର କରିନାହିଁ, ଏଭଳି ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭଵଚନଂ ଵିଚିନ୍ତ୍ଯେତ୍ଥଂ ମହାମତିଃ
ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭଙ୍କର କଥାକୁ ଏଭଳି ବିଚାର କରି, ସେ ମହାମତି ଥିଲେ।
ଭୁଙ୍କ୍ତେ କୁଲ୍ମାଷଵଟକାନ୍ ଶାକଂ ତ୍ରନ୍ଯଫଲଂ କଣାନ୍
ସେ ଦାନା ଦିଆ ରୁଟି, ଶାକ, ଜଙ୍ଗଲ ଫଳ ଓ ମାଣି ଖାଉଥିଲେ।
ପିତର୍ଯୁପରତେ ସୋ ଽଥ ଭ୍ରାତୃଭ୍ରାତୃଵ୍ଯବାନ୍ଧଵୈଃ
ପିତା ଚଳିଗଲା ପରେ, ସେ ଭାଇ, ଭାଇପୋ ଓ ଆପଣା ଲୋକମାନଙ୍କ ସହିତ ରହିଥିଲେ।
ସରୂକ୍ଷପୀନାଵଯଵୋ ଜଡକାରୀ ଚ କର୍ମଣି
ତାଙ୍କ ଶରୀର ଅସ୍ଥିର ଓ ଫୁଲିଯାଇଥିଲା, କାମ କରିବାରେ ଅତି ଆଳସି ଥିଲେ।
ତଂ ତାଦୃଶମସଂସ୍କାରଂ ଵିପ୍ରାକୃତିଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍
ଏପରି ଅସଂସ୍କାରିତ ଲୋକ, ଦ୍ୱିଜ ଭଳି ଉଚିତ ଆଚରଣ କରିନଥିଲେ।
ସ ରାଜା ଶିବିକାରୂଢୋ ଗନ୍ତୁଂ କୃତମତିର୍ଦ୍ଵିଜ
ସେ ରାଜା ଶିବିକାରେ ବସି, ଯିବାକୁ ଦୃଢ ନିଶ୍ଚୟ କରିଥିଲେ, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଥିଲେ।
ଶ୍ରେଯଃ କିମତ୍ର ସଂସାରେ ଦୁଃଖପ୍ରାଯେ ନୃଣାମିତି
ସେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ, 'ଏହି ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା ସଂସାରରେ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ କଣ?'
ଉଵାହ ଶିବିକାମସ୍ଯ କ୍ଷତ୍ତୁର୍ଵଚନଚୋଦିତଃ
ସେ ଶିବିକାକୁ ବୋହିଲେ, କ୍ଷତ୍ତର କଥା ଶୁଣି ଉତ୍ସାହିତ ହେଇ।
ଗୃହୀତୋ ଵିଷ୍ଟିନା ଵିପ୍ର ସର୍ଵଜ୍ଞାନୈକଭାଜନମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଏକମାତ୍ର ଭାଣ୍ଡାର, ଶିବିକାବାହକ ଦ୍ୱାରା ଧରାପଡିଲେ।
ଯଯୌ ଜଡଗତିସ୍ତତ୍ର ଯୁଗମାତ୍ରାଵଲୋକନମ୍
ସେ ଏଠାରେ ଆଳସି ଚାଲିବା ଭାବରେ ଗଲେ, କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଦୃଷ୍ଟି ପକାଇ।
ଵିଲୋକ୍ଯ ନୃପତିଃ ସୋ ଽଥ ଵିଷମଂ ଶିବିକାଗତମ୍
ତାପରେ ରାଜା ଶିବିକାର ଅସମ ଚଳନ ଦେଖିଲେ।
ପୁନସ୍ତଥୈଵ ଶିବିକାଂ ଵିଲୋକ୍ଯ ଵିଷମାଂ ହସନ୍
ପୁନି ଏହିପରି ଅସମ ଶିବିକା ଦେଖି, ସେ ହସିଲେ।
ଶିବିକାଵାହକାଃ ପ୍ରୋଚୁରଯଂ ଯାତୀତ୍ଯସତ୍ଵରମ୍
ଶିବିକାବାହକମାନେ କହିଲେ, 'ସେ ଯାଉଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଶୀଘ୍ର ନୁହେଁ।'
କିମାଯାସସହୋ ନ ତ୍ଵଂ ପୀଵା ନାସି ନିରୀକ୍ଷ୍ଯସେ
'ତୁମେ ଶ୍ରମ ସହିପାରୁନାହିଁ କାହିଁକି? ତୁମେ ମଜବୁତ ନୁହେଁ, ଦେଖିଲେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମନେ ହୁଏନା।'
ନ ଶ୍ରାନ୍ତୋ ଽସ୍ମି ନ ଚାଯାସୋ ଵୋଢାନ୍ଯୋ ଽସ୍ତି ମହୀପତେ
'ମୁଁ ଶ୍ରାନ୍ତ ନୁହେଁ, ଶ୍ରମ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ରାଜା, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବୋହିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।'
ଶ୍ରମଶ୍ଚ ଭାରୋ ଦ୍ଵହନେ ଭଵତ୍ଯେଵ ହି ଦେହିନାମ୍
ବୋହିବାରେ ଶ୍ରମ ଓ ଭାର ନିଶ୍ଚୟ ଶରୀରଧାରୀ ଲୋକଙ୍କୁ ହୁଏ।
ବଲଵାନବଲଶ୍ଚେତି ଵାଚ୍ଯଂ ପଶ୍ଚାଦ୍ଵିଶେଷଣମ୍
ମଜବୁତ କିମ୍ବା ଦୁର୍ବଳ ଭାବରେ କହିବା, ପରେ ଅଲଗା କଥା।