ଆଲଂବନମନନ୍ତସ୍ଯ ଯୋଗିନୋ ଽଭ୍ଯସତଃ ସ୍ମୃତମ୍
ଯେଉଁ ଯୋଗୀ ନିରନ୍ତର ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନନ୍ତର ଆଧାରକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି।
କୁର୍ଯ୍ଯାଞ୍ଚିତ୍ତାନୁକାରୀଣି ପ୍ରତ୍ଯାହାରପରାଯଣଃ
ଯିଏ ପ୍ରତ୍ୟାହାରରେ ନିଷ୍ଠା ରଖେ, ସେ ମନର ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣାମଵଶ୍ଯୈସ୍ତୈର୍ନ ଯୋଗୀ ଯୋଗସାଧକଃ
ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ଯୋଗୀ କିମ୍ବା ଯୋଗର ଅଭ୍ୟାସକାରୀ ହେବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହନ୍ତି।
ଵଶୀକୃତୈସ୍ତତଃ କୁର୍ଯାତ୍ସ୍ଥିରଂ ଚେତଃ ଶୁଭାଶ୍ରଯେ
ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ପରେ, ମନକୁ ଶୁଭ ଆଶ୍ରୟରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ରଖିବା ଉଚିତ।
ଯଦାଧାରମଶେଷଂ ତୁ ହୄନ୍ତି ଦୋଷସମୁଦ୍ଭଵମ୍
ଯାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଧାର ହୁଏ, ସେଇ ଦୋଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବାକୁ ଦୂର କରେ।
ରୂପଂ ମୂର୍ତମମୂର୍ତଂ ଚ ପରଂ ଚାପରମେଵ ଚ
ରୂପ ଯେଉଁଥିରେ ଅଛି କିମ୍ବା ନାହିଁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଅଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ।
ବ୍ରହ୍ମାଖ୍ଯା କର୍ମସଂଜ୍ଞା ଚ ତଥା ଚୈଵୋଭଯାତ୍ମିକା
ଏହିଠାରେ ଯାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମ କୁହାଯାଏ, କିମ୍ବା କର୍ମ ବୋଲି ଅଭିଧାନ କରାଯାଏ, କିମ୍ବା ଏହି ଦୁଇଟି ଗୁଣ ଏକାସାଥିରେ ଥାଏ।
ଉଭଯାତ୍ମିକା ତଥୈଵାନ୍ଯା ତ୍ରିଵିଧା ଭାଵଭାଵନା
ଏଭଳି ଦୁଇଟି ଗୁଣ ଥିବା ଆଉ ଏକ ଅଛି; ଏଭଳି ଭାବନା ତିନି ପ୍ରକାରର।
କର୍ମଭାଵନଯା ଚାନ୍ଯେ ଦେଵାଦ୍ଯାଃ ସ୍ଥାଵରାଶ୍ଚରାଃ
କର୍ମ ଉପରେ ଭାବନା କରି ଦେବତାମାନେ, ଏବଂ ଅଚଳ ଓ ଚଳନଶୀଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଅନ୍ୟମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ଅଧିକାରବୋଧଯୁକ୍ତେଷୁ ଵିଦ୍ଯତେ ଭାଵଭାଵନା
ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଦାୟିତ୍ୱ ବିଷୟରେ ଜ୍ଞାନ ରଖନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଏହି ଭାବନା ରହିଥାଏ।
ଵିଶ୍ଵମେତତ୍ପରଂ ଚାନ୍ଯଦ୍ଭେଦଭିନ୍ନଦୃଶାଂ ନୃପ
ହେ ରାଜା, ଯେଉଁମାନେ ଭିନ୍ନତାରେ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ଅନ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଅଟୁଟ ଅଛି।
ଵଚସାମାତ୍ମସଂତୋଦ୍ଯଂ ତଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ବ୍ରହ୍ମସଂଜ୍ଞିତମ୍
ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ନିଜ ଆତ୍ମାରୁ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଭବିତ ହୁଏ, ତାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଵିଶ୍ଵସ୍ଵରୂପଂ ଵୈରୂପ୍ଯଲକ୍ଷଣଂ ପରମାତ୍ମନଃ
ବିଶ୍ୱର ଯେଉଁ ରୂପ ଓ ତାହାର ବିଭିନ୍ନତା, ସେଗୁଡିକୁ ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
ତତଃ ସ୍ଥୂଲଂ ହରେ ରୂପଂ ଚିନ୍ତ୍ଯଂ ଯଞ୍ଚକ୍ଷୁଗୋଚରମ୍
ତାପରେ, ଯାହା ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ସେହି ହରିଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ।
ମରୁତୋ ଵସଵୋ ରୁଦ୍ରା ଭାସ୍କାରାସ୍ତାରକା ଗ୍ରହାଃ
ମରୁତ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତାରା ଓ ଗ୍ରହଗୁଡ଼ିକ—
ମନୁଷ୍ଯାଃ ପଶଵଃ ଶୈଲାସମୁଦ୍ରାଃ ସରିତୋ ଦ୍ରୁମାଃ
ମନୁଷ୍ୟ, ପଶୁ, ପାହାଡ଼, ସମୁଦ୍ର, ନଦୀ ଓ ଗଛଗୁଡ଼ିକ—
ପ୍ରଧାନାଦିଵିଶେଷାନ୍ତାଶ୍ଚେତନାଞ୍ଚେତନାତ୍ମକମ୍
ମୂଳ ଦ୍ରବ୍ୟରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସବୁ ଉପାଦାନ, ଜଡ ଓ ଚେତନ ପ୍ରାଣୀ—
ମୂର୍ତ୍ତମେତଦ୍ଧରେ ରୂପଂ ଭାଵନାତ୍ରିତଯାତ୍ମକମ୍
ଏହା ସମସ୍ତ ହରିଙ୍କ ଦେହର ଆକାର, ତିନି ପ୍ରକାର ଭାବରେ ଥିବା।
ପରବ୍ରହ୍ମସ୍ଵରୂପସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋଃ ଶକ୍ତିସମନ୍ଵିତମ୍
ଏହା ପରବ୍ରହ୍ମ ସ୍ୱରୂପ ଅଟୁଟ ଶକ୍ତି ସହିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଅନ୍ୱିତ।
ଅଵିଦ୍ଯାକର୍ମସଂଜ୍ଞାନ୍ଯା ତୃତୀଯା ଶକ୍ତିରିଷ୍ଯତେ
ଅବିଦ୍ୟା ଓ କର୍ମ ନାମରେ ଏକ ତୃତୀୟ ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ମନ୍ୟ ହେଉଛି।
ଅସାରଭୂତେ ସଂସାରେ ପ୍ରୋକ୍ତା ତତ୍ର ମହାମତେ
ଏହି ଅସାର ଜଗତରେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏହା ଏଭଳି ବର୍ଣ୍ନିତ ହୋଇଛି।
ତଯା ତିରୋହିତତ୍ଵାତ୍ତୁ ଶକ୍ତିଃ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ସଂଜ୍ଞିତା
ସେଇ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଲୁଚି ରହିଥିବାରୁ, ଏହାକୁ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ।
ଅପ୍ରାଣଵତ୍ସୁ ଖଲ୍ଵଲ୍ପା ସ୍ଥାଵରେଷୁ ତତୋ ଽଧିକା
ଯେଉଁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପ୍ରାଣ ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ଏହା ଅତି କମ; ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଅଧିକ।
ପତତ୍ର୍ରିଭ୍ଯୋ ମୃଗାସ୍ତେଭ୍ଯଃ ସ୍ଵଶକ୍ତ୍ଯା ପଶଵୋ ଽଧିକାଃ
ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଠାରୁ ମୃଗମାନେ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଠାରୁ ପଶୁମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଅଧିକ।
ତେଭ୍ଯୋ ଽପି ନାଗଗନ୍ଧର୍ଵଯକ୍ଷାଦ୍ଯା ଦେଵତା ନୃପ
ସେମାନଙ୍କୁ ଉପରେ ମଧ୍ୟ, ରାଜା, ନାଗ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭୋ ଽପି ତତଃ ପୁଂସଃ ଶକ୍ତ୍ଯୁପଲକ୍ଷିତଃ
ତାପରେ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ମଧ୍ୟ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଶକ୍ତିରେ ବିଶିଷ୍ଟ ଭାବରେ ପରିଚିତ।
ଯତସ୍ତଚ୍ଛକ୍ତିଯୋଗେନ ଯୁକ୍ତାନି ନଭସା ଯଥା
ଏହି ଶକ୍ତି ସହିତ ଯୋଗ ହେଇଥିବାରୁ, ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଆକାଶ ଭଳି ଅଟୁଟ ରହିଛି।
ଅମୃର୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ରୂପଂ ଯତ୍ସଦିତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅମର ଆକାର, ଯାହାକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ 'ସତ୍' କୁହନ୍ତି,
ନହି ସ୍ଵରୂପରୂପଂ ଵୈ ରୂପମନ୍ଯଦ୍ଧରେର୍ମହତ୍
ହରିଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବଡ଼ ଆକାର ନାହିଁ।
ଦେଵତିର୍ଯଙ୍ମନୁଷ୍ଯାଦିଚେଷ୍ଟାଵନ୍ତି ସ୍ଵଲୀଲଯା
ତାଙ୍କର ନିଜ ଲୀଳାରେ, ଦେବତା, ପଶୁ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି।