କଲେଵରୋପଭୋଗ୍ଯଂ ହି ଗୃହକ୍ଷେତ୍ରାଦିକଂ ଚ ଯତ୍
ଦେହ ଯେଉଁ ଜିନିଷ ଉପଭୋଗ କରେ, ଘର, ଜମି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ—
ଇତ୍ଥଂ ଚ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରେଷୁ ତଦ୍ଦେହୋତ୍ପାଦିତେଷୁ ଚ
ପୁଅ, ପଉତି ଓ ଏହି ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ—
ସର୍ଵଦେହୋପଭୋଗାଯ କୁରୁତେ କର୍ମ ମାନଵଃ
ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେହର ଉପଭୋଗ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ।
ମୃଣ୍ମଯଂ ହି ଯଥା ଗେହଂ ଲିପ୍ଯତେ ଵୈ ମୃଦଂ ଭସା
ଯେପରି କାଠ ଘର କାଠ ଓ ଗୋବରରେ ଲିପିଯାଏ—
ପଞ୍ଚଭୋଗାତ୍ମକୈର୍ଭୋଗୈଃ ପଞ୍ଚଭୋଗାତ୍ମକଂ ଵପୁଃ
ପଞ୍ଚ ଭୋଗରେ ତିଆରି ଦେହ, ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଆନନ୍ଦରେ ଉପଭୋଗ ହୁଏ।
ଅନେକଜନ୍ମସାହସ୍ତ୍ରଂ ସସାରପଦଵୀଂ ଵ୍ରଜନ୍
ଅନେକ ଜନ୍ମ ହଜାର ହଜାର ଦେଇ ସଂସାରର ପଥ ଚାଲିଥାଏ—
ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯତେ ଯଦା ସୌମ୍ଯ ରେଣୁର୍ଜ୍ଞାନୋଷ୍ଣଵାରିଣା
ସୁମୂଦ୍ର, ଯେତେବେଳେ ଜ୍ଞାନର ଉଷ୍ଣ ଜଳରେ ଧୂଳି ଧୋଇଯାଏ—
ମୋହଶ୍ରମେ ଶମଂ ଯାତେ ସ୍ଵଚ୍ଛାନ୍ତଃକରଣଃ ପୁମାନ୍
ମୋହର କ୍ଲାନ୍ତି ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ମନୁଷ୍ୟର ମନ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଶାନ୍ତ ହୁଏ।
ନିର୍ଵାଣମଯ ଏଵାଯମାତ୍ମା ଜ୍ଞାନମଯୋ ଽମଲଃ
ଏହି ଆତ୍ମା ମୁକ୍ତିର ମୂଳ, ଜ୍ଞାନର ଗଠନା, ଏବଂ ସଫା ଅଟୁଟ।
ଜଲସ୍ଯ ନାଗ୍ନିନା ସଂଗଃ ସ୍ଥାଲୀସଂଗାତ୍ତଥାପି ହି
ପାଣି ଅଗ୍ନି ସହ ମିଶିପାରେନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଭାଣ୍ଡ ସହ ସଂସ୍ପର୍ଶ ହୁଏ।
ତଥାତ୍ମା ପ୍ରକୃତେଃ ସଂଗାଦହଂମାନାଦିଦୂଷିତଃ
ଏହିପରି ଆତ୍ମା ପ୍ରକୃତି ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଅହଂକାର ଓ ଅନ୍ୟ ଦୂଷଣରେ ଦୂଷିତ ହୁଏ।
ତଦେତତ୍କଥିତଂ ବୀଜମଵିଦ୍ଯାଯା ମଯା ତଵ
ମୁଁ ତୁମକୁ ଅବିଦ୍ୟାର ମୂଳ କଥା ଏହିପରି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି।
କ୍ଲେଶାନାଂ ଚ କ୍ଷଯକରଂ ଯୋଗାଦନ୍ଯନ୍ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଯୋଗ ଛଡ଼ା ଦୁଃଖର ଶେଷ କରିବା ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଉପାୟ ନାହିଁ।
ଖାଣ୍ଡିକ୍ଯୋ ଽମୃତଵଚ୍ଛ୍ରତ୍ଵା ପୁନରାହ ତମୀରଯନ୍
ଖାଣ୍ଡିକ୍ୟ ଅମୃତ ଭଳି ପୁନି କହିଲେ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରେରିତ କରି।
ଵିଜ୍ଞାତଯୋ ଗଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥସ୍ତ୍ଵମସ୍ଯାଂ ନିମିସଂତତୌ
ତୁମେ ଏହି ଅଳ୍ପ ସମୟରେ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ବୁଝିପାରିଛ।
ଯତ୍ର ସ୍ଥିତୋ ନ ଚ୍ଯଵତେ ପ୍ରାପ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଲଯଂ ମୁନିଃ
ଯେଉଁଠାରେ ମୁନି ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠା ପାଇଁ ଅଟୁଟ ରହିଥାନ୍ତି।
ବନ୍ଧସ୍ଯ ଵିଷଯାସଂଗି ମୁକ୍ତେର୍ନିର୍ଵିଷଯଂ ତଥା
ବନ୍ଧନ ବସ୍ତୁ ସଂଗରୁ ହୁଏ, ମୁକ୍ତି ବସ୍ତୁ ରହିତ ଅଟୁଟ।
ଚିନ୍ତଯେନ୍ମୁକ୍ତଯେ ତେନ ବ୍ରହ୍ମଭୂତଂ ପରେଶ୍ଵରମ୍
ମୁକ୍ତି ପାଇଁ, ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମ ଭାବରେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ।
ଵିକାର୍ଯମାତ୍ମନଃ ଶକ୍ତ୍ଯା ଲୋହମାକର୍ଷକୋ ଯଥା
ଯେପରି ଚୁମ୍ବକ ଶକ୍ତିରେ ଲୋହା ଆକର୍ଷିତ ହୁଏ, ଏହିପରି ଆତ୍ମାର ଶକ୍ତିରେ।
ତସ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମଣି ସଂଯୋଗୋ ଯୋଗ ଇତ୍ଯଭିଧୀଯତେ
ଏହି ଆତ୍ମାର ବ୍ରହ୍ମ ସହ ଏକତାକୁ ଯୋଗ ବୋଲାଯାଏ।
ଯସ୍ଯ ଯୋଗଃ ସ ଵୈ ଯୋଗୀ ମୁମୁକ୍ଷୁରମିଧୀଯତେ
ଯାହାର ଏକତା ଯୋଗ ଅଟୁଟ, ସେ ମୁକ୍ତି ଚାହିଁଥିବା ଯୋଗୀ।
ଵିନିଷ୍ଯନ୍ନସମାଧିସ୍ତୁ ପରବ୍ରହ୍ମୋପଲବ୍ଧିମାନ୍
ଯେଉଁଠି ଯୋଗୀ ସମାଧିରେ ଅଟୁଟ ରହି, ପରମ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଅନୁଭବ କରିଥାନ୍ତି।
ଜନ୍ମାନ୍ତରୈରଭ୍ଯସନାନ୍ମୁକ୍ତିଃ ପୂର୍ଵସ୍ଯ ଜାଯତେ
ପୁନଃପୁନ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ଜନ୍ମରେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ ହୁଏ।
ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଯୋଗୀ ଯୋଗାଗ୍ନିଦଗ୍ଧକର୍ମଚଯୋ ଽଚିରାତ୍
ଯୋଗୀ ଯୋଗ ଅଗ୍ନିରେ ତାଙ୍କର ସଂଚିତ କର୍ମ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ଶୀଘ୍ର ଏକତା ପାଇଥାନ୍ତି।
ସେଵେତ ଯୋଗୀ ନିଷ୍କାମୋ ଯିଗିତାଂ ସ୍ଵମନୋ ନଯନ୍
ଯୋଗୀ ଇଚ୍ଛା ରହିତ ହୋଇ, ନିଜ ମନକୁ ନିୟମିତ କରି ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।
କୁର୍ଵ୍ଵୀତ ବ୍ରହ୍ମଣି ତଥା ପରିସ୍ମିନ୍ପ୍ରଵଣଂ ମନଃ
ସେ ଏହିପରି ନିଜ ମନକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଓ ପରମେଶ୍ୱର ଉପରେ ଲଗାଇବା ଉଚିତ।
ଵିଶିଷ୍ଟଫଲଦାଃ କାମ୍ଯା ନିଷ୍କାମାନାଂ ଵିମୁକ୍ତିଦାଃ
ଇଚ୍ଛାସହିତ କୃତ କାର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ଯେଉଁମାନେ ନିର୍ଇଚ୍ଛା, ସେମାନଙ୍କୁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ ।
ଯମାଖ୍ଯୈର୍ନିଯମାଖ୍ଯୈଶ୍ଚ ଯୁଞ୍ଜୀତ ନିଯତୋ ଯତିଃ
ଯେଉଁଠିକି ନିୟମିତ ତପସ୍ୱୀ, ସେ ଯମ ଓ ନିୟମ ଭଳି ନୀତିମାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ ।
ପ୍ରାଣାଯାମଃ ସ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ସବୀଜୋ ଽବୀଜ ଏଵ ଚ
ପ୍ରାଣାୟାମକୁ ଦୁଇଭଳି ବୁଝିବା ଉଚିତ—ଏକଟି ବୀଜ ସହିତ ଏବଂ ଅନ୍ୟଟି ବୀଜ ବିନା।
କୁରୁତଃ ସଦ୍ଵିଧାନେନ ତୃତୀଯଃ ସଂଯମାତ୍ତଯୋଃ
ଯଦି ଠିକ୍ ଭାବରେ କରାଯାଏ, ସେହି ଦୁଇଟିକୁ ନିୟମିତ ରଖିଲେ ତୃତୀୟଟି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।