ତତଃ ପ୍ରାହ ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ହୋମଧେନୁଵଧଂ ମୁନେ
ତାପରେ ସେ ମୁନିଙ୍କୁ ହୋମ ଦେନୁ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଥିବା ଘଟଣା ସଠିକ୍ ଭାବେ କହିଲେ।
ସ ଚାଚଷ୍ଟ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ମୁନେ କେଶିଧ୍ଵଜାଯ ତତ୍
ଏବଂ ସେ ମୁନିଙ୍କୁ, କେଶିଧ୍ୱଜଙ୍କୁ, ସବୁ କଥା ନ୍ୟାୟ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଦେଲେ।
ଵିଦିତାର୍ଥଃ ସ ତେନୈଵମନୁଜ୍ଞାତୋ ମହାତ୍ମନା
ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି କଥା ବୁଝି ଅନୁମତି ପାଇଲେ।
କ୍ରମେଣ ଵିଧିଵଦ୍ଯାଗଂ ନୀତ୍ଵା ସୋ ଽଵଭୃଥାପ୍ଲୁତଃ
ସେ କ୍ରମକ୍ରମେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଯଜ୍ଞ କରି, ଶେଷରେ ଅବଭୃଥ ସ୍ନାନ କଲେ।
ପୂଜିତା ଋତ୍ଵିଜଃ ସର୍ଵେ ସଦସ୍ଯା ମାନିତା ମଯା
ମୁଁ ସମସ୍ତ ଋତ୍ବିଜମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିଛି, ଏବଂ ସଭାସଦମାନେଙ୍କୁ ଆଦର ଦେଇଛି।
ଯଥାହଂ ମର୍ତ୍ଯଲୋକସ୍ଯ ମଯା ସର୍ଵଂ ଵିଚଷ୍ଟିତମ୍
ମୁଁ ମର୍ତ୍ୟଲୋକ ବିଷୟରେ ଯେପରି ଏଠାରେ ସବୁ କଥା କହିଛି,
ଇତ୍ଥଂ ତୁ ଚିନ୍ତଯନ୍ନେଵ ସଂମାର ସ ମହୀପତିଃ
ଏପରି ଭାବିବା ସମୟରେ ସେ ମହୀପତି ପ୍ରସ୍ଥାନ ପାଇଁ ତୟାରି କଲେ।
ସ ଜଗାମ ତତୋ ଭୂଯୋ ରଥମାରୁହ୍ଯ ପାର୍ଥିଵଃ
ତାପରେ ରାଜା ରଥରେ ଚଢି ଆଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଖାଣ୍ଡିକ୍ଯୋ ଽପି ପୁନର୍ଦ୍ଦଷ୍ଟ୍ଵା ତମାଯାନ୍ତଂ ଧୃତାଯୁଧଃ
ଖାଣ୍ଡିକ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପୁନି ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ହାତରେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିଲେ।
ଅହଂ ତୁ ନାପକାରାଯ ପ୍ରାପ୍ତଃ ଖାଣ୍ଡିକ୍ଯ ମା କ୍ରୁଧଃ
ମୁଁ ତୁମକୁ କଷ୍ଟ ଦେବାକୁ ଆସିନି, ଖାଣ୍ଡିକ୍ୟ, ରାଗ କରିବା ନାହିଁ।
ନିଷ୍ପାଦିତୋ ମଯା ଯାଗଃ ସମ୍ଯକ୍ ତ୍ଵଦୁପଦେଶତଃ
ତୁମର ଉପଦେଶରେ ମୁଁ ଯଜ୍ଞ ସଠିକ୍ ଭାବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ମନ୍ତ୍ରଯାମାସ ସ ଭୂଯୋ ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ ସହ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି ସେ ପୁନି ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆଲୋଚନା କଲେ।
ତମୂଚୁର୍ମନ୍ତ୍ରିଣୋ ଗଜ୍ଯମଶେଷଂ ଯାଚ୍ଯତାମଯମ୍
ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ କହିଲେ, 'ତାଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହାତୀ ମାଗିବାକୁ କହ।'
ପ୍ରାହସ୍ଯ ତାନାହ ନୃପଃ ସ ଖାଣ୍ଡିକ୍ଯୋ ମହାପତିଃ
ମହାପତି ଖାଣ୍ଡିକ୍ୟ ହସି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ,
ଏତମେତଦ୍ଭଂଵତୋ ଽତ୍ର ସ୍ଵାର୍ଥ ସାଧନମନ୍ତ୍ରିଣଃ
'ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଏଠାରେ ଏହା ତୁମର ଉପକାର ପାଇଁ ଉପାୟ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସମୁପେତ୍ଯୈଂନଂ ସ ତୁ କେଶିଧ୍ଵଜଂ ନୃପମ୍
ଏପରି କହି ସେ କେଶିଧ୍ୱଜ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ବାଢମିତ୍ଯେଵ ତେନୋକ୍ତଃ ଖାଣ୍ଡିକ୍ଯସ୍ତମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ସେ 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି କହିଲେ, ତାପରେ ଖାଣ୍ଡିକ୍ୟ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ:
ଯଦି ଚେଦ୍ଦୀଯତେ ମହ୍ଯଂ ଭଵତା ଗୁରୁନିଷ୍କ୍ରଯଃ
ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛ,
ନ ପ୍ରାର୍ଥିତଂ ତ୍ଵଯା କସ୍ମାନ୍ମମ ରାଜ୍ଯମକଣ୍ଟକମ୍
ତେବେ ତୁମେ କାହିଁକି ମୋ ରାଜ୍ୟ, ଯାହାରେ କିଛି ବାଧା ନାହିଁ, ମାଗିନାହିଁ?
କେଶିଧ୍ଵଜ ନିବୋଧ ତ୍ଵଂ ମଯା ନ ପ୍ରାର୍ଥିତଂ ଯତଃ
କେଶିଧ୍ୱଜ, ମୁଁ କାହିଁକି ତୁମଠାରୁ ଏହା ମାଗିନାହିଁ, ଏହା ବୁଝ।
କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାମଯଂ ଧର୍ମୋ ଯତ୍ପ୍ରଜାପରିପାଲନମ୍
କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ସୁରକ୍ଷା କରିବା।
ଯତ୍ରାଶକ୍ତସ୍ଯ ମେ ଦୋଷୋ ନୈଵାସ୍ତ୍ଯପକୃତେ ତ୍ଵଯା
ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଅସମର୍ଥ, ତୁମେ ଭୁଲ କରିଲେ ଏହାର ଦୋଷ ମୋର ଉପରେ ନାହିଁ।
ଜନ୍ମୋପର୍ଭାଗଲିପ୍ସାର୍ଥମିଯଂ ଗଜ୍ଯସ୍ପୃହା ମମ
ମୋର ରାଜ୍ୟ ଆଶା ଜନ୍ମ ଓ ଭାଗ୍ୟର ଅଂଶ ପାଇବା ପାଇଁ।
ନ ଯାଚ୍ଞା କ୍ଷତ୍ରବନ୍ଧୂନାଂ ଧର୍ମାଯୈତତ୍ସତାଂ ମତମ୍
କ୍ଷତ୍ରିୟ ସମ୍ବନ୍ଧୀଙ୍କଠାରୁ ମାଗିବାକୁ ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଧର୍ମ ଭାବିନାହାନ୍ତି।
ରାଜ୍ଯଂ ଗୃଧ୍ନନ୍ତି ଵିଦ୍ଵାଂସୋ ମମତ୍ଵାକୃଷ୍ଟଚେତସଃ
ଯେଉଁ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ, ତାଙ୍କର ଚିତ୍ତ ଆସକ୍ତିରେ ଆକର୍ଷିତ, ସେମାନେ ରାଜ୍ୟ ଚାହାନ୍ତି।
ଅହଂ ଚ ଵିଦ୍ଯଯା ମୃତ୍ଯୁଂ ତର୍ତୁକାମଃ କରୋମି ଵୈ
ମୁଁ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ଏହିପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି।
ତଦିଦଂ ତେ ମନୋ ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଵିଵେକୈଶ୍ଚର୍ଯତାଂ ଗତମ୍
ଏହିପରି ଭାଗ୍ୟରେ, ତୁମର ମନ ବିବେକ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚିଛି।
ଅନାତ୍ମନ୍ଯାତ୍ମବୁଦ୍ଧିର୍ଯା ହ୍ଯସ୍ଵେ ସ୍ଵଵିଷଯା ମତିଃ
ଯେଉଁ ବୁଝିବା ଅନ୍ୟରେ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖେ, ଅପନାର ଜିନିଷକୁ ନିଜର ଭାବେ ଗଣେ—
ପଞ୍ଚଭୂତାତ୍ମକେ ଦେହେ ଦେହୀ ମୋହତମୋଵୃତ୍ତଃ
ପଞ୍ଚ ଭୂତରେ ତିଆରି ଦେହରେ, ଦେହୀ ମୋହର ଅନ୍ଧାରେ ବସିଥାଏ।
ଆକାଶଵାଯ୍ଵଗ୍ରିଜଲପୃଥିଵୀଭିଃ ପୃଥକ୍ ସ୍ଥିତେ
ଆକାଶ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ ଓ ପୃଥିବୀ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ଅଛି।