କୃଷ୍ଣାଜିନତ୍ଵକ୍କଵଚଭାଵେନାସ୍ମାନ୍ହନିଷ୍ଯସି
କଳା କୃଷ୍ଣାଜିନକୁ କବଚ ଭାବେ ପିନ୍ଧି, ଆମକୁ ମାରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ରଖିଛ।
ମୃଗାନାଂ ଵଦ ପୃଷ୍ଟେଷୁ ମୂଢ କୃଷ୍ଣାଜିନଂ ନ କିମ୍
ମୂଢ଼, କହ; ପିଠ ଥିବା ପଶୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୃଷ୍ଣାଜିନ ତାଙ୍କର ନୁହେଁ କି?
ସ ତ୍ଵାମହଂ ହନିଷ୍ଯାମି ନ ମେ ଜୀଵନ୍ଵିମୋକ୍ଷ୍ଯସେ
ମୁଁ ତୁମକୁ ମାରିଦେବି; ଜୀବନ୍ତ ରଖିବି ନାହିଁ।
ଖାଣ୍ଡିକ୍ଯ ସଂଶଯଂ ପ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଭଵନ୍ତମହମାଗତଃ
ଖାଣ୍ଡିକ୍ୟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବାକୁ ଆସିଛି।
ତତଃ ସ ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ ସାର୍ଦ୍ଧମେକାନ୍ତେ ସପୁରୋହିତଃ
ତାପରେ, ସେ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ପୁରୋହିତ ସହିତ ଏକାନ୍ତରେ ଯାଇଲେ।
ତମୂର୍ମନ୍ତ୍ରିଣୋ ଵଧ୍ଯୋ ରିପୁରେଷ ଵଶଙ୍ଗତଃ
ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ କହିଲେ: 'ଏହି ଶତ୍ରୁ ଏବେ ତୁମ ଅଧୀନରେ ଅଛି, ତାକୁ ମାରିଦେବା ଉଚିତ।'
ଖାଣ୍ଡିକ୍ଯଶ୍ଚାହ ତାନ୍ସର୍ଵାନେଵ ମେଵ ନ ସଂଶଯଃ
ଖାଣ୍ଡିକ୍ୟ ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଏଥିରେ ମୋର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ପରଲୋକଜଯସ୍ତସ୍ଯ ପୃଥିଵୀ ସକଲା ମମ
ସେ ପରଲୋକରେ ଜିତିଲେ, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ମୋର ହେବ।
ପରଲୋକଜଯୋ ଽନନ୍ତଃ ସ୍ଵଲ୍ପକାଲୋ ମହୀଜଯଃ
ପରଲୋକର ଜିତିବା ଅନନ୍ତ; ପୃଥିବୀର ଜିତିବା କିଛି ସମୟ ପାଇଁ।
ତତସ୍ତମଭ୍ଯୁପେତ୍ଯାହ ଖାଣ୍ଡିକ୍ଯୋ ଜନକୋ ରିପୁମ୍
ଏହାପରେ ଖାଣ୍ଡିକ୍ୟ ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଜନକଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରାହ ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ହୋମଧେନୁଵଧଂ ମୁନେ
ତାପରେ ସେ ମୁନିଙ୍କୁ ହୋମ ଦେନୁ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଥିବା ଘଟଣା ସଠିକ୍ ଭାବେ କହିଲେ।
ସ ଚାଚଷ୍ଟ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ମୁନେ କେଶିଧ୍ଵଜାଯ ତତ୍
ଏବଂ ସେ ମୁନିଙ୍କୁ, କେଶିଧ୍ୱଜଙ୍କୁ, ସବୁ କଥା ନ୍ୟାୟ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଦେଲେ।
ଵିଦିତାର୍ଥଃ ସ ତେନୈଵମନୁଜ୍ଞାତୋ ମହାତ୍ମନା
ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି କଥା ବୁଝି ଅନୁମତି ପାଇଲେ।
କ୍ରମେଣ ଵିଧିଵଦ୍ଯାଗଂ ନୀତ୍ଵା ସୋ ଽଵଭୃଥାପ୍ଲୁତଃ
ସେ କ୍ରମକ୍ରମେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଯଜ୍ଞ କରି, ଶେଷରେ ଅବଭୃଥ ସ୍ନାନ କଲେ।
ପୂଜିତା ଋତ୍ଵିଜଃ ସର୍ଵେ ସଦସ୍ଯା ମାନିତା ମଯା
ମୁଁ ସମସ୍ତ ଋତ୍ବିଜମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିଛି, ଏବଂ ସଭାସଦମାନେଙ୍କୁ ଆଦର ଦେଇଛି।
ଯଥାହଂ ମର୍ତ୍ଯଲୋକସ୍ଯ ମଯା ସର୍ଵଂ ଵିଚଷ୍ଟିତମ୍
ମୁଁ ମର୍ତ୍ୟଲୋକ ବିଷୟରେ ଯେପରି ଏଠାରେ ସବୁ କଥା କହିଛି,
ଇତ୍ଥଂ ତୁ ଚିନ୍ତଯନ୍ନେଵ ସଂମାର ସ ମହୀପତିଃ
ଏପରି ଭାବିବା ସମୟରେ ସେ ମହୀପତି ପ୍ରସ୍ଥାନ ପାଇଁ ତୟାରି କଲେ।
ସ ଜଗାମ ତତୋ ଭୂଯୋ ରଥମାରୁହ୍ଯ ପାର୍ଥିଵଃ
ତାପରେ ରାଜା ରଥରେ ଚଢି ଆଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଖାଣ୍ଡିକ୍ଯୋ ଽପି ପୁନର୍ଦ୍ଦଷ୍ଟ୍ଵା ତମାଯାନ୍ତଂ ଧୃତାଯୁଧଃ
ଖାଣ୍ଡିକ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପୁନି ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ହାତରେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିଲେ।
ଅହଂ ତୁ ନାପକାରାଯ ପ୍ରାପ୍ତଃ ଖାଣ୍ଡିକ୍ଯ ମା କ୍ରୁଧଃ
ମୁଁ ତୁମକୁ କଷ୍ଟ ଦେବାକୁ ଆସିନି, ଖାଣ୍ଡିକ୍ୟ, ରାଗ କରିବା ନାହିଁ।
ନିଷ୍ପାଦିତୋ ମଯା ଯାଗଃ ସମ୍ଯକ୍ ତ୍ଵଦୁପଦେଶତଃ
ତୁମର ଉପଦେଶରେ ମୁଁ ଯଜ୍ଞ ସଠିକ୍ ଭାବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ମନ୍ତ୍ରଯାମାସ ସ ଭୂଯୋ ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ ସହ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି ସେ ପୁନି ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆଲୋଚନା କଲେ।
ତମୂଚୁର୍ମନ୍ତ୍ରିଣୋ ଗଜ୍ଯମଶେଷଂ ଯାଚ୍ଯତାମଯମ୍
ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ କହିଲେ, 'ତାଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହାତୀ ମାଗିବାକୁ କହ।'
ପ୍ରାହସ୍ଯ ତାନାହ ନୃପଃ ସ ଖାଣ୍ଡିକ୍ଯୋ ମହାପତିଃ
ମହାପତି ଖାଣ୍ଡିକ୍ୟ ହସି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ,
ଏତମେତଦ୍ଭଂଵତୋ ଽତ୍ର ସ୍ଵାର୍ଥ ସାଧନମନ୍ତ୍ରିଣଃ
'ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଏଠାରେ ଏହା ତୁମର ଉପକାର ପାଇଁ ଉପାୟ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସମୁପେତ୍ଯୈଂନଂ ସ ତୁ କେଶିଧ୍ଵଜଂ ନୃପମ୍
ଏପରି କହି ସେ କେଶିଧ୍ୱଜ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ବାଢମିତ୍ଯେଵ ତେନୋକ୍ତଃ ଖାଣ୍ଡିକ୍ଯସ୍ତମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ସେ 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି କହିଲେ, ତାପରେ ଖାଣ୍ଡିକ୍ୟ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ:
ଯଦି ଚେଦ୍ଦୀଯତେ ମହ୍ଯଂ ଭଵତା ଗୁରୁନିଷ୍କ୍ରଯଃ
ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛ,
ନ ପ୍ରାର୍ଥିତଂ ତ୍ଵଯା କସ୍ମାନ୍ମମ ରାଜ୍ଯମକଣ୍ଟକମ୍
ତେବେ ତୁମେ କାହିଁକି ମୋ ରାଜ୍ୟ, ଯାହାରେ କିଛି ବାଧା ନାହିଁ, ମାଗିନାହିଁ?
କେଶିଧ୍ଵଜ ନିବୋଧ ତ୍ଵଂ ମଯା ନ ପ୍ରାର୍ଥିତଂ ଯତଃ
କେଶିଧ୍ୱଜ, ମୁଁ କାହିଁକି ତୁମଠାରୁ ଏହା ମାଗିନାହିଁ, ଏହା ବୁଝ।