ସର୍ଵଭୂତେଷ୍ଵଶେଷେଷୁ ଵକାରାର୍ଥସ୍ତତୋ ଽଵ୍ଯଯଃ
ସମସ୍ତ ଜୀବରେ 'ବ' ଅର୍ଥ ଅକ୍ଷୟତାକୁ ସୂଚିତ କରେ।
ପରମବ୍ରହ୍ମଭୂତସ୍ଯ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ନାନ୍ଯଗଃ
ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ୱରୂପ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଛଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାହିଁ।
ଶବ୍ଦୋ ଽଯଂ ନୋପଚାରେଣ ଚାନ୍ଯତ୍ର ହ୍ଯୁପଚାରତଃ
ଏହି ଶବ୍ଦ ଉପଚାରିକ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର ହୁଏନାହିଁ, କେବଳ ଅନ୍ୟ ଥାନରେ ପ୍ରଥାନୁସାରେ।
ଵେତ୍ତି ଵିଦ୍ଯାମଵିଦ୍ଯାଂ ଚ ସ ଵାଚ୍ଯୋ ଭଗଵାନିତି
ଯିଏ ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନକୁ ଜାଣିଛି, ସେ 'ଭଗବାନ' ଭାବରେ ପ୍ରକୃତ ଉଚ୍ଚାରଣ ହୁଏ।
ଭଗଵଚ୍ଛବ୍ଦଵାଚ୍ଯାନି ଵିନା ହେଯୈର୍ଗୁଣାଦିଭିଃ
'ଭଗବତ' ଶବ୍ଦରେ ଉଚ୍ଚାରିତ ଯେଉଁମାନେ, ତାଙ୍କରେ କୌଣସି ଅପରିଚିତ ଦୁଷ୍ଟ ଗୁଣ ନାହିଁ।
ଭୂତେଷୁ ଵସନାଦେଵ ଵାସୁଦେଵସ୍ତତଃ ସ୍ମୃତଃ
ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ବାସ କରିଥିବାରୁ, ତାଙ୍କୁ 'ବାସୁଦେବ' ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ନାମଵ୍ଯାଖ୍ଯାମନନ୍ତସ୍ଯ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ଅନନ୍ତ ଵାସୁଦେବଙ୍କର ନାମର ଏହି ନିଜ ଅର୍ଥ ଅଟୁଟ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଉଛି।
ଧାତା ଵିଧାତା ଜଗତାଂ ଵାସୁଦେଵସ୍ତତଃ ପ୍ରଭୁଃ
ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥାପକ ହେଉଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଵାସୁଦେବ ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରଭୁ।
ଅତୀତସର୍ଵାଵରଣୋ ଽଖିଲାତ୍ମା ତେନାସ୍ତୃତଂ ଯଦ୍ଭୁଵନାନ୍ତରାଲମ୍
ସେ ସମସ୍ତ ଆବରଣକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତର ଆତ୍ମା ହେଉଛନ୍ତି; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜଗତର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଅଂଶ ଭରିଯାଇଛି।
ଇଚ୍ଛାଗୃହୀତାଭିମତୋରୁଦେହଃ ସଂସାଧିତାଶେଷଜଗଦ୍ଧିତୋ ଽସୌ
ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଭଲ ହେବା ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି।
ପରଃ ପରାଣାଂ ସକଲା ନ ଯତ୍ର କ୍ଲେଶାଦଯଃ ସଂତି ପରାଵରେଶେ
ସେ ସମସ୍ତରୁ ଉଚ୍ଚତମ, ଯେଉଁଠି କେହି ଦୁଃଖ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କଷ୍ଟ ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ସମସ୍ତର ନାୟକ।
ସର୍ଵେଶ୍ଵରଃ ସର୍ଵନିସର୍ଗଵେତ୍ତା ସମସ୍କଶକ୍ତିଃ ପରମେଶ୍ଵରାଖ୍ଯଃ
ସେ ସମସ୍ତର ଶ୍ୱାମୀ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଜ୍ଞାତା, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଧାରକ, ଏବଂ ପରମେଶ୍ୱର ନାମରେ ପରିଚିତ।
ତତ୍ପ୍ରାପ୍ତିକାରଣଂ ବ୍ରହ୍ମ ତଵେତତ୍ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ
ଯେ ବ୍ରହ୍ମ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତିର କାରଣ, ସେହି ବ୍ରହ୍ମ ତୁମେ ଏପରି ଭାବରେ ଅନୁଭବ କରିଛ।
ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଯୋଗସଂପତ୍ତ୍ଯା ପରମାତ୍ମା ପ୍ରକାଶତେ
ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ଓ ଯୋଗର ଉପଲବ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ପରମାତ୍ମା ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
ନ ମାଂସଚକ୍ଷୁଷା ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ବ୍ରହ୍ମଭୂତଃ ସ ଶକ୍ଯତେ
ଯେ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି, ସେ ମାଂସ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖିବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଜ୍ଞାତେ ଯନ୍ନାଖିଲାଧାରଂ ପଶ୍ଯେଯଂ ପରମେଶ୍ଵରମ୍
ଯେତେବେଳେ ଜଣାଯିବ, ମୁଁ ସମସ୍ତର ଆଧାର ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି।
ଜନକାଯ ପୁରା ଯୋଗଂ ତଥାହଂ କଥଯାମି ତେ
ମୁଁ ତୁମକୁ ଯୋଗ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯେପରିକି ପୂର୍ବରୁ ଜନକଙ୍କୁ କହିଥିଲି।
କଥଂ ତଯୋଶ୍ଚ ସଂଵାଦୋ ଯୋଗସଂବନ୍ଧଵାନଭୂତ୍
ଯୋଗ ସଂଯୁକ୍ତ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିପରି ସଂବାଦ ହେଇଥିଲା?
କୃତଧ୍ଵଜୋ ଽସ୍ଯ ଭ୍ରାତାଭୂତ୍ସଦାଧ୍ଯାତ୍ମରତିର୍ନୃପଃ
ତାଙ୍କର ଭାଇ କୃତଧ୍ୱଜ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ସେ ସଦା ଆତ୍ମାରେ ଲଗ୍ନ ଥିଲେ।
ପୁତ୍ରୋ ଽମିତଵ୍ଵଜସ୍ଯାପି ଖାଣ୍ଡିକ୍ଯଜନକାଭିଧଃ ପୁରୋଧସା ମନ୍ତ୍ରିଭିଶ୍ଚ ସମଵେତୋ ଽଲ୍ପସାଧନଃ
ତାଙ୍କର ପୁଅ ଅପେକ୍ଷା କମ୍ ଧନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଖଣ୍ଡିକ୍ୟ ଜନକ ନାମରେ ପରିଚିତ, ପୁରୋହିତ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଥିଲେ।
ଇଯାଡଜ ସୋ ଽପି ସୁବହୂନ ଯଜ୍ଞାଞ୍ଜ୍ଞାନଵ୍ଯପାଶ୍ରଯଃ
ସେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ଜ୍ଞାନର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ।
ଏକଦା ଵର୍ତମାନସ୍ଯ ଯାଗେ ଯୋଗଵିଦାଂ ଵର
ଏକ ଦିନ ଯଜ୍ଞ ଚାଲିଥିବା ବେଳେ, ହେ ଯୋଗ ଜ୍ଞାନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ—
ତତୋ ରାଜା ହତାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଧେନୁଂ ଵ୍ଯାଘ୍ରେଣ ଚର୍ତ୍ଵିଜଃ
ତାପରେ ରାଜା ଜାଣିଲେ ଯେ ଏକ ଧେନୁ, ଯଜ୍ଞର ଜନ୍ତୁ, ବାଘ ଦ୍ୱାରା ମରିଯାଇଛି।
ତେ ଚୋଚୁର୍ନଵଯଂଵିଦ୍ମଃ କଶେରୁଃ ପୃଚ୍ଛ୍ଯତାମିତି
ତେମାନେ କହିଲେ, 'ଆମେ ଜାଣୁନାହିଁ; କିଏ କରିଛି ତାହା ପଚାରିବା ଉଚିତ।'
ଶୁନକଂ ପୃଚ୍ଛ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଵେଦ ସ ଵେତ୍ସ୍ଯତି
ରାଜା, ଶୁନକଙ୍କୁ ପଚାରନ୍ତୁ; ସେ ବେଦ ବିଷୟରେ ଜାଣିଛନ୍ତି।
ନ କଶେରୁର୍ନଚୈଵାହଂ ନ ଚାନ୍ଯଃ ସାଂପ୍ରତଂ ଭୁଵି
କାଶେରୁ, ମୁଁ, କିମ୍ବା ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଅନ୍ୟ କେହି ମଧ୍ୟ ଏବେ ଜାଣିନାହାନ୍ତି।
ସ ଚାହ ତଂ ଵ୍ରଜାମ୍ଯେଷ ପ୍ରଷ୍ଟୁମାତ୍ମରିପୁଂ ମୁନେ
ସେ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୁଁ ଏବେ ଯାଉଛି, ଆତ୍ମର ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ପଚାରିବାକୁ।'
ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ସ ଚେତ୍ପୃଷ୍ଟୋ ଵଦିଷ୍ଯତି ରିପୁର୍ମମ
ମୋ ଶତ୍ରୁକୁ ପଚାରିଲେ, ସେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କଥା କହିଦେବେ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ରଥମାରୁହ୍ଯ କୃଷ୍ଣାଜିନଧରୋ ନୃପଃ
ଏହିପରି କହି, ରାଜା କଳା କୃଷ୍ଣାଜିନ ପିନ୍ଧି ରଥରେ ଚଢିଲେ।
ତମାଯାନ୍ତଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ଖାଞ୍ଜଡିକ୍ଯୋ ରିପୁମାତ୍ମନଃ
ତାଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଖାଣ୍ଡିକ୍ୟ ଆତ୍ମର ଶତ୍ରୁ ଏହିପରି କହିଲେ—