ଶବ୍ଦବ୍ରହ୍ମଣି ନିଷ୍ଣାତଃ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମାଧିଗଚ୍ଛତି
ଯେଉଁଠି ଶବ୍ଦବ୍ରହ୍ମରେ ଦୂର୍ଘାତ ଜ୍ଞାନ ରହିଛି, ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ପରମା ତ୍ଵକ୍ଷରପ୍ରାପ୍ତିରୃଗ୍ଵେଦାଦିମଯା ପରା
ଅକ୍ଷୟ ଉପଲବ୍ଧି ହେଉଛି ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଯାହା ଋଗ୍ବେଦ ଆଦି ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଅନ୍ତର୍ଭୂତ।
ଅନିର୍ଦେଶ୍ଯମରୂପଂ ଚ ପାଣିପାଦାଦିସଂଯୁତମ୍
ଏହା ବର୍ଣ୍ନନା କରିବାକୁ ଅସମ୍ଭବ, ଆକାରହୀନ, ତଥାପି ହାତ, ପାଉ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଙ୍ଗରେ ଶୋଭିତ।
ଵ୍ଯାପ୍ଯଂ ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ଯତଃ ସର୍ଵଂ ତଂ ଵୈ ପଶ୍ଯନ୍ତି ସୂରଯଃ
ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାପି ରହିଛି ଓ ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଏହି ଦେଖିବାକୁ ଜନ୍ମାନ୍ତର ସୃଷ୍ଟି।
ଶ୍ରୁତିଵାକ୍ଯୋଦିତଂ ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ତଦ୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ପଦମ୍
ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ନିବାସ, ଯାହା ବେଦର ଶବ୍ଦରେ ବର୍ଣ୍ନିତ।
ଵାଚକୋ ଭଗଵଚ୍ଛବ୍ଦସ୍ତସ୍ଯୋଦ୍ଦିଷ୍ଟୋ ଽକ୍ଷଯାତ୍ମନଃ
ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱରୂପ ଯାହାର, ତାଙ୍କୁ 'ଭଗବତ' ଶବ୍ଦରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ।
ଜ୍ଞାଯତେ ଯେନ ତଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ପରମନ୍ଯତ୍ରଯୀମଯମ୍
ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନକୁ ଜଣାଯାଏ, ସେହି ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଜ୍ଞାନ ତ୍ରୟୀ ବେଦରୁ ଅଲଗା।
ପୂଜାଯାଂ ଭଗଵଚ୍ଛବ୍ଦଃ କ୍ରିଯତେ ହ୍ଯୌପଚାରିକଃ
ପୂଜାରେ 'ଭଗବତ' ଶବ୍ଦକୁ ଉପଚାରିକ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।
ଭଗଵନ୍ଭଗଵଚ୍ଛବ୍ଦଃ ସର୍ଵକାରଣକାରଣେ ତେନାଗମପିତା ସ୍ରଷ୍ଟା ଗକାରୋ ଽଯଂ ତଥା ମୁନେ
ମୁନି, 'ଭଗବତ' ଶବ୍ଦ ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣକୁ ସୂଚିତ କରେ; ଏହିପରି, ଶାସ୍ତ୍ରରେ 'ଗ' ଅକ୍ଷରକୁ ପିତା ଓ ସୃଷ୍ଟା ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।
ଜ୍ଞାନଵୈରାଗ୍ଯଯୋଶ୍ଚୈଵ ଷଣ୍ଣାଂ ଭଗ ଇତୀରଣା
'ଭଗ' ଶବ୍ଦ ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟର ଛଅ ପ୍ରକାରର ଉତ୍କୃଷ୍ଟତାକୁ ସୂଚିତ କରେ।
ସର୍ଵଭୂତେଷ୍ଵଶେଷେଷୁ ଵକାରାର୍ଥସ୍ତତୋ ଽଵ୍ଯଯଃ
ସମସ୍ତ ଜୀବରେ 'ବ' ଅର୍ଥ ଅକ୍ଷୟତାକୁ ସୂଚିତ କରେ।
ପରମବ୍ରହ୍ମଭୂତସ୍ଯ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ନାନ୍ଯଗଃ
ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ୱରୂପ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଛଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାହିଁ।
ଶବ୍ଦୋ ଽଯଂ ନୋପଚାରେଣ ଚାନ୍ଯତ୍ର ହ୍ଯୁପଚାରତଃ
ଏହି ଶବ୍ଦ ଉପଚାରିକ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର ହୁଏନାହିଁ, କେବଳ ଅନ୍ୟ ଥାନରେ ପ୍ରଥାନୁସାରେ।
ଵେତ୍ତି ଵିଦ୍ଯାମଵିଦ୍ଯାଂ ଚ ସ ଵାଚ୍ଯୋ ଭଗଵାନିତି
ଯିଏ ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନକୁ ଜାଣିଛି, ସେ 'ଭଗବାନ' ଭାବରେ ପ୍ରକୃତ ଉଚ୍ଚାରଣ ହୁଏ।
ଭଗଵଚ୍ଛବ୍ଦଵାଚ୍ଯାନି ଵିନା ହେଯୈର୍ଗୁଣାଦିଭିଃ
'ଭଗବତ' ଶବ୍ଦରେ ଉଚ୍ଚାରିତ ଯେଉଁମାନେ, ତାଙ୍କରେ କୌଣସି ଅପରିଚିତ ଦୁଷ୍ଟ ଗୁଣ ନାହିଁ।
ଭୂତେଷୁ ଵସନାଦେଵ ଵାସୁଦେଵସ୍ତତଃ ସ୍ମୃତଃ
ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ବାସ କରିଥିବାରୁ, ତାଙ୍କୁ 'ବାସୁଦେବ' ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ନାମଵ୍ଯାଖ୍ଯାମନନ୍ତସ୍ଯ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ଅନନ୍ତ ଵାସୁଦେବଙ୍କର ନାମର ଏହି ନିଜ ଅର୍ଥ ଅଟୁଟ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଉଛି।
ଧାତା ଵିଧାତା ଜଗତାଂ ଵାସୁଦେଵସ୍ତତଃ ପ୍ରଭୁଃ
ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥାପକ ହେଉଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଵାସୁଦେବ ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରଭୁ।
ଅତୀତସର୍ଵାଵରଣୋ ଽଖିଲାତ୍ମା ତେନାସ୍ତୃତଂ ଯଦ୍ଭୁଵନାନ୍ତରାଲମ୍
ସେ ସମସ୍ତ ଆବରଣକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତର ଆତ୍ମା ହେଉଛନ୍ତି; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜଗତର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଅଂଶ ଭରିଯାଇଛି।
ଇଚ୍ଛାଗୃହୀତାଭିମତୋରୁଦେହଃ ସଂସାଧିତାଶେଷଜଗଦ୍ଧିତୋ ଽସୌ
ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଭଲ ହେବା ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି।
ପରଃ ପରାଣାଂ ସକଲା ନ ଯତ୍ର କ୍ଲେଶାଦଯଃ ସଂତି ପରାଵରେଶେ
ସେ ସମସ୍ତରୁ ଉଚ୍ଚତମ, ଯେଉଁଠି କେହି ଦୁଃଖ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କଷ୍ଟ ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ସମସ୍ତର ନାୟକ।
ସର୍ଵେଶ୍ଵରଃ ସର୍ଵନିସର୍ଗଵେତ୍ତା ସମସ୍କଶକ୍ତିଃ ପରମେଶ୍ଵରାଖ୍ଯଃ
ସେ ସମସ୍ତର ଶ୍ୱାମୀ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଜ୍ଞାତା, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଧାରକ, ଏବଂ ପରମେଶ୍ୱର ନାମରେ ପରିଚିତ।
ତତ୍ପ୍ରାପ୍ତିକାରଣଂ ବ୍ରହ୍ମ ତଵେତତ୍ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ
ଯେ ବ୍ରହ୍ମ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତିର କାରଣ, ସେହି ବ୍ରହ୍ମ ତୁମେ ଏପରି ଭାବରେ ଅନୁଭବ କରିଛ।
ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଯୋଗସଂପତ୍ତ୍ଯା ପରମାତ୍ମା ପ୍ରକାଶତେ
ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ଓ ଯୋଗର ଉପଲବ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ପରମାତ୍ମା ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
ନ ମାଂସଚକ୍ଷୁଷା ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ବ୍ରହ୍ମଭୂତଃ ସ ଶକ୍ଯତେ
ଯେ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି, ସେ ମାଂସ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖିବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଜ୍ଞାତେ ଯନ୍ନାଖିଲାଧାରଂ ପଶ୍ଯେଯଂ ପରମେଶ୍ଵରମ୍
ଯେତେବେଳେ ଜଣାଯିବ, ମୁଁ ସମସ୍ତର ଆଧାର ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି।
ଜନକାଯ ପୁରା ଯୋଗଂ ତଥାହଂ କଥଯାମି ତେ
ମୁଁ ତୁମକୁ ଯୋଗ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯେପରିକି ପୂର୍ବରୁ ଜନକଙ୍କୁ କହିଥିଲି।
କଥଂ ତଯୋଶ୍ଚ ସଂଵାଦୋ ଯୋଗସଂବନ୍ଧଵାନଭୂତ୍
ଯୋଗ ସଂଯୁକ୍ତ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିପରି ସଂବାଦ ହେଇଥିଲା?
କୃତଧ୍ଵଜୋ ଽସ୍ଯ ଭ୍ରାତାଭୂତ୍ସଦାଧ୍ଯାତ୍ମରତିର୍ନୃପଃ
ତାଙ୍କର ଭାଇ କୃତଧ୍ୱଜ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ସେ ସଦା ଆତ୍ମାରେ ଲଗ୍ନ ଥିଲେ।
ପୁତ୍ରୋ ଽମିତଵ୍ଵଜସ୍ଯାପି ଖାଣ୍ଡିକ୍ଯଜନକାଭିଧଃ ପୁରୋଧସା ମନ୍ତ୍ରିଭିଶ୍ଚ ସମଵେତୋ ଽଲ୍ପସାଧନଃ
ତାଙ୍କର ପୁଅ ଅପେକ୍ଷା କମ୍ ଧନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଖଣ୍ଡିକ୍ୟ ଜନକ ନାମରେ ପରିଚିତ, ପୁରୋହିତ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଥିଲେ।