ଶୃଣୁଯାତ୍ତଚ୍ଚ ମୋକ୍ଷାଯ ଭାଷ୍ଯମାଣଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ କହାଯିବା ଏହି କଥାକୁ ଶୁଣ।
ନିତ୍ଯଂ ମିଥ୍ଯାଵିନୀତାନାଂ କ୍ଲେଶୋ ଦୁଃଖାଵହୋ ତମଃ
ଯେମାନେ ସଦା ଭ୍ରମରେ ରହନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ କ୍ଳେଶ ଦୁଃଖ ଓ ଅନ୍ଧକାର ଆଣେ।
ସୁଖତ୍ଯାଗା ତପୋ ଯୋଗଂ ସର୍ଵତ୍ଯାଗେ ସମାପନା
ସୁଖର ତ୍ୟାଗ ହେଉଛି ତପ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ତ୍ୟାଗରେ ଯୋଗ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।
ଵିପ୍ରହାଣାଯ ଦୁଃଖସ୍ଯ ଦୁର୍ଗତିର୍ହି ତଥା ଭଵେତ୍
ଦୁଃଖର ଦୂରିକରଣ ପାଇଁ ଏପରି ତ୍ୟାଗ ଦୁର୍ଗତିରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ।
ବସଷଷ୍ଟାନି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପଞ୍ଚ କର୍ମେଦ୍ରିଯାଣି ତୁ
ଏବେ ମୁଁ ଛଅଟି ଓ ପାଞ୍ଚଟି କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ କଥା କହିବି।
ପ୍ରଜନାନ ଦଯୋମେଢ୍ରୋ ଵିସର୍ଗୋ ପାଯୁରିନ୍ଦ୍ରିଯମ୍
ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପାଦନ, କଥା କହିବା, ଧରିବା, ଚଳାଚଳ ଓ ପରିସ୍ରାବଣ — ଏହି ଗୁଡିକ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ।
ଏଵମେକାଦଶେତାନି ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ତ୍ଵଵସୃଜନ୍ମନଃ
ଏଭଳି, ଏଗାରଟି ବୁଦ୍ଧି ଓ ମନ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି।
ତଥା ସ୍ପର୍ଶେ ତଥା ରୂପେ ତଥୈଵ ରସଗନ୍ଧଯୋଃ
ତେଣୁ ସ୍ପର୍ଶ, ରୂପ, ରସ ଓ ଗନ୍ଧ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି।
ଯେନାଯଂ ତ୍ରିଵିଧୋ ଭାଵଃ ପର୍ଯାଯାତ୍ସମୁପସ୍ଥିତଃ
ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ଭାବ କ୍ରମେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ।
ତ୍ରିଵିଧା ଵେଦାନା ଯେଷୁ ପ୍ରସୃତା ସର୍ଵସାଧିନୀ
ଯେଉଁଠାରେ ତିନି ପ୍ରକାର ବେଦ ଅବସ୍ଥିତ, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧିତ ହୁଏ।
ଅକୁତଶ୍ଚିତ୍କୁତଶ୍ଚିଦ୍ଵା ଚିତ୍ତତଃ ସାତ୍ତ୍ଵିକୋ ଗୁଣଃ
ମନରେ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଗୁଣ କେବେ କେବେ କୌଣସି ଉତ୍ସ ଠାରୁ, କେବେ କେବେ କୌଣସି ଉତ୍ସ ନଥିବା ବେଳେ ମଧ୍ୟ ଉପଜିଯାଏ।
ଲିଙ୍ଗାନି ରଜସସ୍ତାନି ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ହେତ୍ଵହେତୁତଃ
ରଜୋଗୁଣର ଚିହ୍ନଗୁଡିକ କେବେ କେବେ କାରଣ ଥିଲେ ଦେଖାଯାଏ, କେବେ କେବେ କାରଣ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ।
କଥଞ୍ଚିଦପି ଵର୍ତନ୍ତେ ଵିଵିଧାସ୍ତାମସା ଗୁଣାଃ
ତାମସ ଗୁଣର ବିଭିନ୍ନ ରୂପ କିଛି ନ କିଛି ଭାବରେ ସଦା ବ୍ୟବହାର ହୁଏ।
ନ ଲିପ୍ଯତେ କର୍ମପଲୈରନିଷ୍ଟୈଃ ପତ୍ରଂ ଵିଷସ୍ଯେଵ ଜଲେନ ସିକ୍ତମ୍
ଅପରିଚ୍ଛା ଫଳରେ କର୍ମ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଦୂଷିତ ହୁଏନାହିଁ, ଯେପରି ଜଳରେ ଭିଜିଥିବା ପଦ୍ମପତ୍ର ଭିଜି ଯାଏନାହିଁ।
ଯଦା ହ୍ଯସୌ ଦୁଃଖସୌଖ୍ଯେ ଜହାତି ମୁକ୍ତସ୍ତଦାଗ୍ର୍ଯାଂ ଗତିମେତ୍ଯଲିଙ୍ଗଃ
ଯେତେବେଳେ ସେ ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖକୁ ଛାଡି ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଚିହ୍ନ ନଥିବା ସ୍ଥିତିରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପାଇଯାଏ।
କ୍ଷୀଣେ ଚ ପୁଣ୍ଯେ ଵିଗତେ ଚ ପାପେ ତନୋର୍ନିମିତ୍ତେ ଚ ଫଲେ ଵିନଷ୍ଟେ
ଯେତେବେଳେ ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହୁଏ, ପାପ ଅଦୂର ହୁଏ, ଦେହର କାରଣର ଫଳ ନଷ୍ଟ ହୁଏ—
ଯଥୋର୍ଣନାଭିଃ ପରିଵର୍ତମାନସ୍ତନ୍ତୁକ୍ଷଯେ ତିଷ୍ଟତି ଯାତ୍ଯମାନଃ
ଯେପରି ମକୁଡ଼ି ତାହାର ତନ୍ତୁ ଶେଷ ହେଲାପରେ ଘୂରି ରହିଥାଏ କିମ୍ବା ଚାଲିଯାଏ—
ଯଥା ରୁରୁଃ ଶୃଙ୍ଗମଥୋ ପୁରାଣଂ ହିତ୍ଵା ତ୍ଵଚଂ ଵାପ୍ଯୁରଗୋ ଯଥା ଚ
ଯେପରି ହରିଣ ତାହାର ପୁରୁଣା ଶୃଙ୍ଗ ଛାଡି ଦେଇଥାଏ, କିମ୍ବା ସାପ ତାହାର ପୁରୁଣା ଚମଡ଼ ଛାଡି ଦେଇଥାଏ—
ମତ୍ସ୍ଯଂ ଯଥା ଵାପ୍ଯୁଦକେ ପତନ୍ତମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ପକ୍ଷୀ ନିପତତ୍ସଶକ୍ତଃ
ଯେପରି ମାଛ ତାଳାପରେ ପଡ଼ି ଛାଡି ଦିଆଯାଏ, କିମ୍ବା ପକ୍ଷୀ ଶକ୍ତି ସହିତ ନିମ୍ନକୁ ତଳିଯାଏ—
ତଥା ହ୍ଯସୌ ଦୁଃଖସୌଖ୍ଯେ ଵିହାଯ ମୁକ୍ତଃ ପରାର୍ଦ୍ଧ୍ଯା ଗତିମେତ୍ଯଲିଙ୍ଗଃ
ଏହିପରି, ଯେତେବେଳେ ସେ ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖକୁ ଛାଡି ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥିତିକୁ ପାଇଯାଏ।
ନିଖିଲମଭିସମୀକ୍ଷ୍ଯ ନିଶ୍ଚିତାର୍ଥଃ ପରମସୁଖୀ ଵିଜହାର ଵୀତଶୋକଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଦେଖି ତଥ୍ୟ ବୁଝି, ପରମ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ଶୋକ ନଥିବା ଭାବରେ ବାସ କଲେ।
ନ ଖଲୁ ମମ ହି ଦହ୍ଯତେ ଽତ୍ର କିଞ୍ଚିତ୍ସ୍ଵଯମିଦମାହ କିଲ ସ୍ମ ଭୂମିପାଲଃ
ଏଠାରେ କିଛି ମୋତେ ଦୁଃଖ ଦେଉନାହିଁ—ଏହିପରି ରାଜା ସ୍ୱୟଂ କହିଥିଲେ।
ଉପଦ୍ରଵାନନୁଭଘଵତେ ହ୍ଯଦୁଃ ଖିତଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ କପିଲମିଵୈତ୍ଯ ମୈଥିଲଃ
ବିପଦ ଅନୁଭବ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ନଥିଲେ, ସେ କପିଳଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପରେ ମିଥିଲାର ରାଜା ପରି ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
ପୁନଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ତଂ ପ୍ରୀତ୍ଯା ସନନ୍ଦନମୁଦାରଧୀଃ
ପୁନି ଭଲ ପ୍ରେମ ସହିତ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମନ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସନନ୍ଦନଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ପ୍ରବ୍ରୂହି ତନ୍ମୁନେ ମହ୍ଯଂ ପ୍ରପନ୍ନାଯ ଦଯାନିଧେ
ମୁନି, ଦୟାର ସାଗର, ମୁଁ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି, ମୋତେ ସେ କଥା କହ।
ଗର୍ବେ ଜନ୍ମଜରାଦ୍ଯେଷୁସ୍ଥାନେଷୁ ପ୍ରଭଵିଷ୍ଯତଃ
ଗର୍ଭରେ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଜନ୍ମ, ବୃଦ୍ଧି ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଃଖର ଉପାୟ କଣ?
ଭେଷଜଂ ଭଗଵତ୍ପ୍ରାପ୍ତିରୈକା ଚାତ୍ଯନ୍ତିକୀ ମତା
ଏହାର ଏକମାତ୍ର ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଉପାୟ ହେଉଛି ଭଗବାନଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତି।
ତତ୍ପ୍ରାପ୍ତିହେତୁଜ୍ଞାନଂ ଚ କର୍ମ ଚୋକ୍ତଂ ମହାମୁନେ
ମହାମୁନି, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତିର ଉପାୟ ଜ୍ଞାନ ଓ କର୍ମ ବିଷୟରେ କହାଯାଇଛି।
ଶବ୍ଦବ୍ରହ୍ମାଗମମଯଂ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମଵିଵେକଜମ୍
ବ୍ରହ୍ମାନ୍ତର ଜ୍ଞାନ ଯାହା ବିବେକରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏହା ଶବ୍ଦବ୍ରହ୍ମର ପାରମ୍ପରିକ ଧାରାରେ ଗଠିତ।
ତଦେତଚ୍ଛ୍ରୂଯତାମତ୍ର ସୁବୋଧଂ ଗଦତୋ ମମ
ଏହି କଥାକୁ ମୁଁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ କହୁଛି, ଏହାକୁ ମନୋଯୋଗରେ ଶୁଣ।