ଇତୀମଂ ହୃଦଯଗ୍ରଥିଂ ବୁଦ୍ଧିଚିନ୍ତାମଯଂ ଦୃଢମ୍
ଏଭଳି, ଚିନ୍ତା ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ଗଠିତ ହୃଦୟର ଏହି ଗଠି —
ମଲିନାଃ ପ୍ରାଣ୍ନୁଯୁଃ ଶୁଦ୍ଧିଂ ଯଥା ପୂର୍ଣାଂ ନଦୀଂ ନରାଃ
ଯେପରି ଅଶୁଦ୍ଧ ଲୋକ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଦୀକୁ ଶୁଧି ପାଇଁ ଯାନ୍ତି,
ମହାନଦ୍ଯା ହି ପାରଜ୍ଞସ୍ତପ୍ଯତେ ନ ତରନ୍ଯଥା
ଯେପରି ଏକ ମହାନଦୀକୁ କେମିତି ପାରହେବା ଜଣେ ଜାଣିଥିବା ଲୋକ ଦୁଃଖଭୋଗ କରିନାହାନ୍ତି, ଏହିପରି ଅନ୍ୟଥା ହୁଏନାହିଁ।
ଏଵଂ ଯେ ଵିଦୁରଧ୍ଯାତ୍ମଂ କୈଵଲ୍ଯଂ ଜ୍ଞାନମୁତ୍ତମମ୍
ଏହିପରି, ଯେମାନେ ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣିଛନ୍ତି, ମୁକ୍ତିର ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନକୁ ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି,
ଅଵେକ୍ଷ୍ଯ ଚ ଶନୈର୍ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଲଭତେ ଚ ଶମଂ ତତଃ
ସେମାନେ ଶାନ୍ତ ମନରେ ଭଲଭାବେ ଅନୁପ୍ରବେଶ କରି, ଏହିଠାରୁ ଶାନ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
ଅନ୍ଵିଷ୍ଯ ମନସା ଯୁକ୍ତସ୍ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶୀ ନିରୁତ୍ସୁକଃ
ଏକାଗ୍ର ମନରେ ତତ୍ତ୍ୱ ଅନ୍ୱେଷଣ କରି, ସତ୍ୟକୁ ଦେଖି, ଆଶା ଛାଡି ରହିଥିବା,
ତତ୍ର ତତ୍ର ଵିସୃଷ୍ଟେଷୁ ଦୁର୍ଵାପେଷ୍ଵକୃତାତ୍ମାଭିଃ
ଏଠି ଓ ସେଠି, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ, ଅପହ୍ରାସ୍ତ ଓ ଅସାଧାରଣ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ,
ଵିଜ୍ଞାଯ ତଦ୍ଧି ମନ୍ଯନ୍ତେ କତକୃତ୍ଯା ମନୀଷିଣଃ
ସେମାନେ ଏହି ଜ୍ଞାନକୁ ବୁଝି, ଏହାକୁ ଏକମାତ୍ର କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।
ନହି ଗତିରଧିକାସ୍ତି କସ୍ଯଚିତ୍ସତି ହି ଗୁଣେପ୍ରଵଦତ୍ଯତୁଲ୍ଯତାମ୍
କାହା ପାଇଁ ଉପରି ଗତି ନାହିଁ, କାରଣ ଗୁଣ ଥିଲେ ସମତା ରହିଥାଏ, ଅସମତା ନାହିଁ।
ନାପ୍ରିଯଂ ତଦୁଭଯଂ କୁତଃ ପ୍ରିଯଂ ତସ୍ଯ ତଜ୍ଜନଯତୀହ କୁର୍ଵତଃ
ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନା ଅପ୍ରିୟ ନା ପ୍ରିୟ, କାରଣ କର୍ମ କରିବାରୁ ଏଠାରେ ଆନନ୍ଦ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ତତ୍ର ପଶ୍ଯ କୁଶଲାନ୍ନ ଶୋଚତେ ଜାଯତେ ଯଦି ଭଯଂ ପଦଂ ସଦା
ସେଠାରେ, ଦକ୍ଷ ଲୋକମାନେ ଦେଖି, ସେ ଶୋକ କରିନାହାନ୍ତି; ଭୟ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଏକ ଅସ୍ଥାୟୀ ଅବସ୍ଥା।
ଯଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମୁଚ୍ଯତେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନରସ୍ତ୍ରିଵିଧତାପତଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯାହାକୁ ଜାଣି ମଣିଷ ତିନିପ୍ରକାର ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଉଛି,
ଯଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶାଶ୍ଵତୀଂ ସିଦ୍ଧିଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତୀହ ମହର୍ଷଯଃ
ଯାହାକୁ ଜାଣି ଏଠାରେ ମହାର୍ଷିମାନେ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ସିଦ୍ଧିକୁ ପାଉଛନ୍ତି,
ମହର୍ଷଯୋ ଜ୍ଞାନତୃପ୍ତା ନିର୍ଵାଣଗତମାନସାଃ
ମହାର୍ଷିମାନେ ଜ୍ଞାନରେ ତୃପ୍ତ, ତାଙ୍କର ମନ ନିର୍ବାଣକୁ ଲାଗିଛି,
ଜନ୍ମଦୋଷପାରୀକ୍ଷୀଣାଃ ସ୍ଵଭାଵେ ପର୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ
ଜନ୍ମର ଦୋଷ ଶେଷ ହୋଇ, ସେମାନେ ନିଜ ସ୍ଵଭାବରେ ବସିଛନ୍ତି।
ଅସଂଗାନ୍ଯ ଵିଧାଦୀନି ମନଃ ଶାନ୍ତିକରାଣି ଚ
ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଅସଙ୍ଗ ହୋଇ, ମନକୁ ଶାନ୍ତ କରିବା କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଛନ୍ତି।
ପିଣ୍ଡୀକୃତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରିଯଗ୍ରାମମାସୀନଃ କାଷ୍ଟଵନ୍ମୁନିଃ
ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ଏକଠା କରି, ମୁନି ଗୋଟିଏ କାଠ ଭଳି ବସିଥାନ୍ତି।
ରୂପଂ ନ ଚକ୍ଷୁଷା ଵିନ୍ଦ୍ଯାଜ୍ଜିହ୍ଵଯା ନ ରସାଂସ୍ତଥା
ସେ ଚକ୍ଷୁରେ ରୂପ ଦେଖିନାହାନ୍ତି, ଜିହ୍ବାରେ ରସ ଅନୁଭବ କରିନାହାନ୍ତି।
ପଞ୍ଚଵର୍ଗପ୍ରମାଥୀନି ନେଚ୍ଛେଞ୍ଚୈତାନି ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ସେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମନରେ, ପଞ୍ଚ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦଳକୁ ଚାହିନାହାନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ମନକୁ ବିକ୍ଷିପ୍ତ କରନ୍ତି।
ସମାଦଧ୍ଯାନ୍ମନୋ ଭ୍ରାନ୍ତମିନ୍ଦ୍ରିଯୈଃ ସହ ପଞ୍ଚଭିଃ
ସେ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି, ଯାହା ପଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସହିତ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଥାଏ।
ପୂର୍ଵଧ୍ଯାନପଥେ ଧୀରଃ ସମାଦଧ୍ଯାନ୍ମନସ୍ତ୍ଵରା
ପୂର୍ବ ଧ୍ୟାନ ପଥରେ ଦୃଢ ମନ ରଖିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ ଲୋକ ନିଜ ଚିତ୍ତକୁ ଏହିପରି ଦୃଢତାରେ ଲଗାଇବା ଉଚିତ।
ଏଷ ଧ୍ଯାନପଥଃ ପୂର୍ଵୋ ଭଯା ସମନୁଵର୍ଣିତଃ
ଏହି ପୂର୍ବ ଧ୍ୟାନ ପଥ ସହିତ ତାହାର ଭୟ ଓ ବିପଦ ଭଲଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି।
ସ୍ଫୁରିଷ୍ଯତି ସମୁଦ୍ରାନ୍ତା ଵିଦ୍ଯୁଦମ୍ବୁଧରେ ଯଥା
ଏହା ବର୍ଷା ମେଘରେ ତୁଡ଼ିଯାଉଥିବା ବିଜୁଳି ଭଳି ସମୁଦ୍ର କୂଳକୁ ପହଞ୍ଚି ଚମକିଉଠିବ।
ଏଵମେଵାସ୍ଯ ଚିତ୍ତଂ ଚ ଭଵତି ଧ୍ଯାନଵର୍ତ୍ମନି
ଏହିପରି ଭାବରେ ତାଙ୍କର ଚିତ୍ତ ଧ୍ୟାନର ରାସ୍ତାକୁ ଅନୁସରଣ କରେ।
ପୁନର୍ଵାଯୁପଥଂ ଭ୍ରାନ୍ତଂ ମନୋ ଭଵତି ଵାଯୁଵତ୍
ପୁଣି ଚିତ୍ତ ବାୟୁର ରାସ୍ତାରେ ଭ୍ରମଣ କରେ, ବାୟୁ ଭଳି ଚଞ୍ଚଳ ହୋଇଯାଏ।
ସମାଦଧ୍ଯାତ୍ପୁନଶ୍ଚେତୋ ଧ୍ଯାନେନ ଧ୍ଯାନଯୋଗଵିତ୍
ଧ୍ୟାନ ଜଣା ଲୋକ ପୁଣି ଧ୍ୟାନ ମାଧ୍ୟମରେ ନିଜ ଚିତ୍ତକୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।
ମୁନେଃ ସମାଧିଯୁକ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରଥମଂ ଧ୍ଯାନମାଦିତଃ
ଯେଉଁ ମୁନି ସମାଧିରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେ ପ୍ରଥମେ ଧ୍ୟାନ ଆରମ୍ଭ କରେ।
ନ ନିର୍ଵେଦଂ ମୁନିର୍ଗଚ୍ଛେତ୍କୁର୍ଯାଦେଵାତ୍ମନୋ ହିତମ୍
ମୁନି ନିରାଶାରେ ପଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ସେ ନିଜ ଉପକାର ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ସହସା ଵାରିଣା ସିକ୍ତା ନ ଯାନ୍ତି ପରିଭାଵନାଃ
ଅଚନାକ ପାଣିରେ ଭିଜିଲେ ବସ୍ତୁଗୁଡିକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଭିଜିଯାନ୍ତି ନାହିଁ।
କ୍ରମେଣ ତୁ ଶନୈର୍ଗଚ୍ଛତ୍ସର୍ଵଂ ତତ୍ପରିଭାଵନମ୍
କିନ୍ତୁ ଦୀରେ ଦୀରେ ପାଣି ଯାଉଥିବା ସମୟରେ ସବୁ କିଛି ଭଲଭାବେ ଭିଜିଯାଏ।