ଅଥ ଯଦ୍ଦୁଃଖସଂଯୁକ୍ତମପ୍ରୀତିକରମାତ୍ମନଃ
ଏବଂ ଯାହା ଦୁଃଖ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ଓ ନିଜକୁ ଅପ୍ରୀତିକର,
ଅଥଯନ୍ମୋହସଂଯୁକ୍ତମଵ୍ଯକ୍ତ ଵିଷମଂ ଭଵେତ୍
ଏବଂ ଯାହା ମୂଢତା ସହିତ ଯୁକ୍ତ, ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଅସ୍ଥିର,
ପ୍ରହର୍ଷଃ ପ୍ରୀତିରାନନ୍ଦଃ ସୁଖଂ ଵା ଶାନ୍ତଚିତ୍ତତା
ଅତ୍ୟନ୍ଦ ଆନନ୍ଦ, ପ୍ରୀତି, ଆନନ୍ଦ, ସୁଖ କିମ୍ବା ଶାନ୍ତ ମନ,
ଅତୁଷ୍ଟିଃ ପରିତାପଶ୍ଚ ଶୋକୋ ଲୋଭସ୍ତଥା କ୍ଷମା
ଅସନ୍ତୋଷ, ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଶୋକ, ଲୋଭ ଓ କ୍ଷମା,
ଅପମାନସ୍ତଥା ମୋହଃ ପ୍ରମାଦଃ ସ୍ଵପ୍ନତନ୍ଦ୍ରିତେ
ଅସମ୍ମାନ, ଭ୍ରମ, ଅସାବଧାନତା, ଘୁମ ଓ ଅଳସ୍ୟ —
ଦୂଷଣଂ ବହୁଧାଗାମି ପ୍ରାର୍ଥନାସଂଶଯାତ୍ମକମ୍
ଏହି ଅନେକ ଦୋଷ ଇଚ୍ଛା ଓ ସନ୍ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ସତ୍ତ୍ଵକ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଯୋରେତଦନ୍ତରଂ ଯସ୍ଯ ସୂକ୍ଷ୍ମଯୋଃ
ସତ୍ତ୍ୱ ଓ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ତଫାତ —
ମଶକୋଦୁଂବରୌ ଵାପି ସଂପ୍ରଯୁକ୍ତୌ ଯଥା ସଦା
ମାଛା ଓ ଉଡ଼ୁମ୍ବର ଫଳ ଯେପରି ସଦା ଏକାଠି ରହେ, ସେପରି।
ପୃଥଗ୍ଭୂତୌ ପ୍ରକୃତ୍ଯା ତୌ ସପ୍ରଂଯୁକ୍ତୌ ଚ ସର୍ଵଦା
ସ୍ୱଭାବରେ ଦୁଇଟି ଅଲଗା, କିନ୍ତୁ ସଦା ଏକାଠି ଦେଖାଯାଏ।
ନ ଗୁଣା ଵିଦୁରାତ୍ମାନଂ ସ ଗୁଣାନ୍ଵେତ୍ତି ସର୍ଵଶଃ
ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣିପାରିନାହାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଆତ୍ମା ସମସ୍ତ ଗୁଣକୁ ଜାଣେ।
ଇନ୍ଦ୍ରିଯସ୍ତୁ ପ୍ରଦୀପାର୍ଥଂ କୁରୁତେ ବୁଦ୍ଧିସତ୍ତମୈଃ
ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଶୁଦ୍ଧ ବୁଦ୍ଧି ସହିତ ଜ୍ଵାଳା ପାଇଁ କାମ କରେ।
ସୃଜତେ ହି ଗୁଣାନ୍ସତ୍ତ୍ଵଂ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଃ ପରିପଶ୍ଯତି
ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ସୃଷ୍ଟି କରେ, କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ତାହାକୁ ଦେଖେ।
ଆଶ୍ରଯୋ ନାସ୍ତି ସତ୍ତ୍ଵସ୍ଯ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞସ୍ଯ ଚ କଶ୍ଚନ
ସତ୍ତ୍ୱ ଓ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ଏକାଠି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ।
ରଶ୍ମୀଂସ୍ତେଷାଂ ସ ମନସା ଯଦା ସମ୍ଯଙ୍ନିଯଚ୍ଛତି
ଯେତେବେଳେ ମନରେ ଠିକ୍ ଭାବେ ତାଙ୍କର କିରଣଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଏ —
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଯଃ ପ୍ରାକୃତଂ କର୍ମ ନିତ୍ଯମାତ୍ମରତିର୍ମୁନିଃ
ଯିଏ ପ୍ରାକୃତିକ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ି, ସଦା ଆତ୍ମାରେ ଲଗ୍ନ ରହେ, ସେ ମୁନି —
ଯଥା ଵାରିଚରଃ ପକ୍ଷୀ ସଲିଲେନ ନ ଲିପ୍ଯତେ
ଜଳରେ ବସୁଥିବା ପକ୍ଷୀ ଯେପରି ଜଳରେ ଭିଜିନାହିଁ, ସେପରି —
ଏଵଂ ସ୍ଵଭାଵମେଵୈତତ୍ସ୍ଵବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଵିହରେନ୍ନରଃ
ଏଭଳି, ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ରହିବା ଉଚିତ।
ଭାଵଯୁକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରଯୁକ୍ତସ୍ତୁ ସ ନିତ୍ଯଂ ସୃଜତେ ଗୁଣାନ୍
ଭାବ ଉପାୟରେ ଲଗ୍ନ ହୋଇ, ସେ ସଦା ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ସୃଷ୍ଟି କରେ।
ପ୍ରଧ୍ଵସ୍ତା ନ ନିଵର୍ତନ୍ତେ ନିଵୃତ୍ତିର୍ନୋପଲଭ୍ଯତେ
ସେଗୁଡ଼ିକ ନଶ୍ଟ ହେଲେ ପୁନଃ ଫେରିନାହାନ୍ତି; ନିବୃତ୍ତି ଦେଖାଯାଏନାହିଁ।
ଏଵମେକେ ଵ୍ଯଵସ୍ଯନ୍ତି ନିଵୃତ୍ତିରିତି ଚାପରେ
ଏଭଳି, କିଛି ଲୋକ ଏହାକୁ ନିବୃତ୍ତି ଭାବିନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ଅନ୍ୟ ଭାବରେ ଭାବନ୍ତି।
ଇତୀମଂ ହୃଦଯଗ୍ରଥିଂ ବୁଦ୍ଧିଚିନ୍ତାମଯଂ ଦୃଢମ୍
ଏଭଳି, ଚିନ୍ତା ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ଗଠିତ ହୃଦୟର ଏହି ଗଠି —
ମଲିନାଃ ପ୍ରାଣ୍ନୁଯୁଃ ଶୁଦ୍ଧିଂ ଯଥା ପୂର୍ଣାଂ ନଦୀଂ ନରାଃ
ଯେପରି ଅଶୁଦ୍ଧ ଲୋକ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଦୀକୁ ଶୁଧି ପାଇଁ ଯାନ୍ତି,
ମହାନଦ୍ଯା ହି ପାରଜ୍ଞସ୍ତପ୍ଯତେ ନ ତରନ୍ଯଥା
ଯେପରି ଏକ ମହାନଦୀକୁ କେମିତି ପାରହେବା ଜଣେ ଜାଣିଥିବା ଲୋକ ଦୁଃଖଭୋଗ କରିନାହାନ୍ତି, ଏହିପରି ଅନ୍ୟଥା ହୁଏନାହିଁ।
ଏଵଂ ଯେ ଵିଦୁରଧ୍ଯାତ୍ମଂ କୈଵଲ୍ଯଂ ଜ୍ଞାନମୁତ୍ତମମ୍
ଏହିପରି, ଯେମାନେ ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣିଛନ୍ତି, ମୁକ୍ତିର ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନକୁ ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି,
ଅଵେକ୍ଷ୍ଯ ଚ ଶନୈର୍ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଲଭତେ ଚ ଶମଂ ତତଃ
ସେମାନେ ଶାନ୍ତ ମନରେ ଭଲଭାବେ ଅନୁପ୍ରବେଶ କରି, ଏହିଠାରୁ ଶାନ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
ଅନ୍ଵିଷ୍ଯ ମନସା ଯୁକ୍ତସ୍ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶୀ ନିରୁତ୍ସୁକଃ
ଏକାଗ୍ର ମନରେ ତତ୍ତ୍ୱ ଅନ୍ୱେଷଣ କରି, ସତ୍ୟକୁ ଦେଖି, ଆଶା ଛାଡି ରହିଥିବା,
ତତ୍ର ତତ୍ର ଵିସୃଷ୍ଟେଷୁ ଦୁର୍ଵାପେଷ୍ଵକୃତାତ୍ମାଭିଃ
ଏଠି ଓ ସେଠି, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ, ଅପହ୍ରାସ୍ତ ଓ ଅସାଧାରଣ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ,
ଵିଜ୍ଞାଯ ତଦ୍ଧି ମନ୍ଯନ୍ତେ କତକୃତ୍ଯା ମନୀଷିଣଃ
ସେମାନେ ଏହି ଜ୍ଞାନକୁ ବୁଝି, ଏହାକୁ ଏକମାତ୍ର କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।
ନହି ଗତିରଧିକାସ୍ତି କସ୍ଯଚିତ୍ସତି ହି ଗୁଣେପ୍ରଵଦତ୍ଯତୁଲ୍ଯତାମ୍
କାହା ପାଇଁ ଉପରି ଗତି ନାହିଁ, କାରଣ ଗୁଣ ଥିଲେ ସମତା ରହିଥାଏ, ଅସମତା ନାହିଁ।
ନାପ୍ରିଯଂ ତଦୁଭଯଂ କୁତଃ ପ୍ରିଯଂ ତସ୍ଯ ତଜ୍ଜନଯତୀହ କୁର୍ଵତଃ
ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନା ଅପ୍ରିୟ ନା ପ୍ରିୟ, କାରଣ କର୍ମ କରିବାରୁ ଏଠାରେ ଆନନ୍ଦ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।