ଏତାନ୍ସଂସେଵତେ ଯସ୍ତୁ ତପସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରହୀଯତେ
ଯିଏ ଏହି କାମଗୁଡ଼ିକୁ କରେ, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାଏ।
ଇହ ଚିନ୍ତା ବହୁଵିଧା ଧର୍ମାଧର୍ମସ୍ଯ କର୍ମଣଃ
ଏଠାରେ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ଦୁଇଟି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନେଇ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଚିନ୍ତା ରହିଥାଏ।
ଶୁଭୈଃ ଶୁଭମଵାପ୍ନୋତି ତଥାଶୁଭମଥାନ୍ଯଥା
ଭଲ କାମ କଲେ ଭଲ ଫଳ ମିଳେ, ଖରାପ କାମ କଲେ ତାହାର ବିପରୀତ ହୁଏ।
ଇଷ୍ଟେଷ୍ଟତପସଃ ପୂତା ବ୍ରହ୍ମଲୋକମୁପାଶ୍ରିତାଃ
ଯେମାନେ ଯଜ୍ଞ ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ଇହସ୍ଥାସ୍ତତ୍ର ଜାଯନ୍ତେ ଯେ ଵୈ ପୁଣ୍ଯକୃତୋ ଜନାଃ
ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ପୁଣ୍ୟ କାମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
କ୍ଷୀଣାଯୁଷସ୍ତଥା ଚାନ୍ଯେ ନଶ୍ଯନ୍ତି ପୃଥିଵୀତଲେ
ଅନ୍ୟମାନେ, ଯାହାଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ, ସେମାନେ ପୃଥିବୀରେ ନଶ୍ୱର ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଇହୈଵ ପରିଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ନ ଚ ଯାନ୍ତ୍ଯୁତ୍ତରାଂ ଦିଶମ୍
ସେମାନେ ଏଠାରେ ଘୂରିଘୂରି ରହନ୍ତି, ଉଚ୍ଚ ଦିଗକୁ ଯାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ପନ୍ଥାନଂ ସର୍ଵାଲୋକାନାଂ ଵିଜାନନ୍ତି ମନୀଷିଣଃ
ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଯିବା ପଥ ଜାଣନ୍ତି।
ଧର୍ମାଧର୍ମୌଂ ହି ଲୋକସ୍ଯ ଯୋ ଵୈ ଵେତ୍ତି ସ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍
ଯେଉଁଠି ଲୋକର ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଜାଣିଛି, ସେ ଏକ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି।
ଯଦଧ୍ଯାତ୍ମଂ ଯଥା ଚୈତତ୍ତନ୍ମେ ବ୍ରୂହି ତପୋଧନ
ଓ ତପସ୍ଵୀ, ଆତ୍ମା ସଂପର୍କରେ କଣ ଏବଂ ଏହା କିପରି ଅଛି, ମୋତେ କହ।
ତଦ୍ଵ୍ଯାଖ୍ଯାଂସ୍ଯାମି ତେ ତାତ ଶ୍ରେଯସ୍କରତମଂ ସୁଖମ୍
ପ୍ରିୟ, ଯାହା ଉଚ୍ଚତମ ଶ୍ରେୟସ୍ ଓ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ, ସେଥିରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।
ଯଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପୁରୁଷୋ ଲୋକେ ପ୍ରୀତିଂ ସୌଖ୍ଯଂ ଚ ଵିନ୍ଦତି
ଯାହା ଜାଣିଲେ ଏହି ଜଗତରେ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରୀତି ଓ ସୁଖ ପାଇଥାଏ।
ପୃଥିଵୀ ଵାଯୁରାକାଶମାପୋ ଜ୍ଯୋତିଶ୍ଚ ପଞ୍ଚମମ୍
ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ଜଳ ଓ ପଞ୍ଚମ ଭାବରେ ଅଗ୍ନି—
ଯତଃ ସୃଷ୍ଟାନି ତତ୍ରୈଵ ତାନି ଯାନ୍ତି ଲଯଂ ପୁନଃ
ଯାହାରୁ ସମସ୍ତ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ସେଠାକୁ ଏହାମାନେ ପୁନଃ ଲୟ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ପ୍ରସାର୍ଯ ଚ ଯଥାଙ୍ଗାନି କୂର୍ମଃ ସଂହରତେ ପୁନଃ
କୁମ୍ଭୀର ଯେପରି ନିଜ ଅଙ୍ଗଗୁଡିକୁ ପ୍ରସାରିତ ଓ ସଂହରଣ କରେ, ସେପରି—
ମହାଭୂତାନି ପଞ୍ଚୈଵ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଭୂତକୃତ୍
ପଞ୍ଚ ମହାଭୂତ ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଉତ୍ପତ୍ତିକାରଣ।
ଶବ୍ଦଃ ଶ୍ରୋତ୍ରଂ ତଥା ଖାନି ତ୍ରଯମାକାଶଯୋନିଜମ୍
ଶବ୍ଦ, କଣ ଓ ତିନିଟି ମାର୍ଗ—ଏହାମାନେ ଆକାଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।
ରୂପଂ ଚକ୍ଷୁସ୍ତଥା ପାକସ୍ତ୍ରିଵିଧଂ ତେଜ ଉଚ୍ଯତେ
ରୂପ, ଚକ୍ଷୁ ଓ ତିନି ପ୍ରକାରର ପାକ—ଏହାମାନେ ଅଗ୍ନିର ଗୁଣ।
ଘ୍ରେଯଂ ଘ୍ରାଣଂ ଶରୀରଂ ଚ ଏତେ ଭୂମିଗୁଣାସ୍ତ୍ରଯଃ
ଗନ୍ଧ, ନାକ ଓ ଶରୀର—ଏହି ତିନିଟି ପୃଥିବୀର ଗୁଣ।
ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ମନଶ୍ଚୈଵ ଵିଜ୍ଞାତାନ୍ଯସ୍ଯ ଭାରତ
ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନ, ଓ ଭାରତବଂଶୀ, ଏହାମାନେ ତାଙ୍କର ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ।
ଶ୍ରୋତ୍ରଂ ଵୈ ଶ୍ରଵଣାର୍ଥାଯ ସ୍ପର୍ଶନାଯ ଚ ତ୍ଵକ୍ ସ୍ମୃତା
କଣ ଶୁଣିବା ପାଇଁ, ଚର୍ମ ସ୍ପର୍ଶ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ।
ଚକ୍ଷୁରାଲୋକନାଯୈଵ ସଂଶଯଂ କୁରୁତେ ମନଃ
ଚକ୍ଷୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ, ମନ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ବ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ।
ଉର୍ଦ୍ଧଂ ପାଦତଲାଭ୍ଯାଂ ଯଦଵାକ୍ଚୋଦକ୍ଚ ପଶ୍ଯତି
ପାଦତଳ ଦ୍ୱାରା ଉପର, ତଳ ଓ ଜଳରେ ଯାହା ଦେଖାଯାଏ—
ପୁରୁଷୈରିନ୍ଦ୍ରିଯାଣୀହ ଵେଦିତଵ୍ଯାନି କୃତ୍ସ୍ତ୍ରଶଃ
ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡିକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ବୁଝିବା ଉଚିତ।
ଏତାଂ ବୁଦ୍ଧିଂ ନରୋ ବୁଦ୍ଧା ଭୂତାନାଗତିଂ ଗତିମ୍
ଏହି ବୁଦ୍ଧିକୁ ଜାଣି, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକ ଭୂତମାନଙ୍କର ଆସିବା ଓ ଯିବାକୁ ବୁଝିପାରେ।
ଗୁଣୈର୍ଵିନଶ୍ଯତେ ବୁଦ୍ଦିର୍ବୁଦ୍ଧେରେଵେନ୍ଦ୍ରିଯାଣ୍ଯପି
ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ବୁଦ୍ଧି ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
ଇତି ତନ୍ମଯମେଵୈତତ୍ସର୍ଵଂ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ଚଳାଞ୍ଚଳ ଓ ଅଚଳ ଜଗତ ସେଇ ଏକ ତତ୍ତ୍ୱରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବ୍ୟାପିତ।
ଯେନ ପଶ୍ଯତି ତଞ୍ଚକ୍ଷୁଃ ଶୃଣୋତି ଶ୍ରୋତ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଏ, ସେହି ହେଉଛି ଚକ୍ଷୁ; ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଶୁଣାଯାଏ, ସେହି ହେଉଛି କାନ।
ତ୍ଵଚା ସ୍ପର୍ଶଯତି ସ୍ପର୍ଶଂ ବୁଦ୍ଧିର୍ଵିକ୍ରିଯତେ ସକୃତ୍
ଚର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସ୍ପର୍ଶକୁ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ; ବୁଦ୍ଧି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ।
ଅଧିଷ୍ଟାନାତ୍ତୁ ବୁଦ୍ଧେର୍ହି ପୃଥଗର୍ଥାନି ପଞ୍ଚଧା
ବୁଦ୍ଧିର ଆଧାରରୁ ପାଞ୍ଚଟି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ବସ୍ତୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।