ପୁଣ୍ଯଃ କ୍ଷେମ୍ଯଶ୍ଚ କାମ୍ଯଶ୍ଚ ସ ପରୋ ଲୋକ ଉଚ୍ଯତେ
ସେଠାରେ ଉତ୍ତମ ଲୋକକୁ ପୁଣ୍ୟମୟ, ନିରାପଦ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଲୋଭମୋହପରିତ୍ଯକ୍ତା ମାନଵା ନିରୁପଦ୍ରଵାଃ
ସେଠାରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଲୋଭ ଓ ମୋହରୁ ମୁକ୍ତ ଓ ଶାନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହନ୍ତି।
କାଲେ ମୃତ୍ଯୁଃ ପ୍ରବଵତି ସ୍ପୃଶନ୍ତି ଵ୍ଯାଧଯୋ ନ ଚ
ଏଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ କେବଳ ସମୟ ଆସିଲେ ହୁଏ, ରୋଗମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଛୁଇଁପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ନାନ୍ଯୋ ହି ଵଧ୍ଯତେ ତତ୍ର ଦ୍ରଵ୍ଯେଷୁ ଚ ନ ଵିସ୍ମଯଃ
ସେଠାରେ ଅନ୍ୟ କେହି ମରିନାହାନ୍ତି, ଏବଂ ଧନ-ସମ୍ପତି ପ୍ରତି କୌଣସି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ।
କୃତସ୍ଯ ତୁ ଫଲଂ ତତ୍ର ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମୁପଲଭ୍ଯତେ
ସେଠାରେ ଜଣେ ଯେଉଁ କାମ କରନ୍ତି, ତାହାର ଫଳ ସେମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦେଖିପାରନ୍ତି।
ସର୍ଵକାମୈର୍ଵୃତାଃ କେଚିଦ୍ଧେମାଭରଣଭୂଷିତାଃ
କେହି କେହି ସମସ୍ତ ସୁଖରେ ଘିରିଥାନ୍ତି, ସୁନାର ଗହନା ପିନ୍ଧି ଶୋଭିତ ହୋଇଥାନ୍ତି।
ଶ୍ରମେଣ ମହତା କେଚିତ୍କୁର୍ଵନ୍ତି ପ୍ରାଣଧାରଣମ୍
ଅନ୍ୟ କେହି ବଡ଼ ଶ୍ରମ କରି ଜୀବନ ଧାରଣ କରନ୍ତି।
ସୁଖିତା ଦୁଃଖିତାଃ କେଚିନ୍ନିର୍ଧନା ଧନିନୋ ପରେ
କେହି ସୁଖୀ, କେହି ଦୁଃଖୀ; କେହି ଗରିବ, ଅନ୍ୟମାନେ ଧନୀ।
ଲୋଭଶ୍ଚାର୍ଥକୃତୋ ତୄଣାଂ ଯେନ ମୁହ୍ଯନ୍ତ୍ଯପଣ୍ଡିତାଃ
ଧନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଲୋଭ ଅବିବେକୀମାନେକୁ ଘାସର ଶଳା ପରି ଭ୍ରମିତ କରେ।
ସୋପଧେ ନିକୃତିଃ ସ୍ତେଯଂ ପରିଵାଦୋ ଽଭ୍ଯସୂଯତା
ଲାଭ ପାଇଁ ଠକିବା, ଚୋରି, ଅପବାଦ ଓ ଇର୍ଷ୍ୟା—
ଏତାନ୍ସଂସେଵତେ ଯସ୍ତୁ ତପସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରହୀଯତେ
ଯିଏ ଏହି କାମଗୁଡ଼ିକୁ କରେ, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାଏ।
ଇହ ଚିନ୍ତା ବହୁଵିଧା ଧର୍ମାଧର୍ମସ୍ଯ କର୍ମଣଃ
ଏଠାରେ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ଦୁଇଟି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନେଇ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଚିନ୍ତା ରହିଥାଏ।
ଶୁଭୈଃ ଶୁଭମଵାପ୍ନୋତି ତଥାଶୁଭମଥାନ୍ଯଥା
ଭଲ କାମ କଲେ ଭଲ ଫଳ ମିଳେ, ଖରାପ କାମ କଲେ ତାହାର ବିପରୀତ ହୁଏ।
ଇଷ୍ଟେଷ୍ଟତପସଃ ପୂତା ବ୍ରହ୍ମଲୋକମୁପାଶ୍ରିତାଃ
ଯେମାନେ ଯଜ୍ଞ ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ଇହସ୍ଥାସ୍ତତ୍ର ଜାଯନ୍ତେ ଯେ ଵୈ ପୁଣ୍ଯକୃତୋ ଜନାଃ
ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ପୁଣ୍ୟ କାମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
କ୍ଷୀଣାଯୁଷସ୍ତଥା ଚାନ୍ଯେ ନଶ୍ଯନ୍ତି ପୃଥିଵୀତଲେ
ଅନ୍ୟମାନେ, ଯାହାଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ, ସେମାନେ ପୃଥିବୀରେ ନଶ୍ୱର ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଇହୈଵ ପରିଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ନ ଚ ଯାନ୍ତ୍ଯୁତ୍ତରାଂ ଦିଶମ୍
ସେମାନେ ଏଠାରେ ଘୂରିଘୂରି ରହନ୍ତି, ଉଚ୍ଚ ଦିଗକୁ ଯାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ପନ୍ଥାନଂ ସର୍ଵାଲୋକାନାଂ ଵିଜାନନ୍ତି ମନୀଷିଣଃ
ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଯିବା ପଥ ଜାଣନ୍ତି।
ଧର୍ମାଧର୍ମୌଂ ହି ଲୋକସ୍ଯ ଯୋ ଵୈ ଵେତ୍ତି ସ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍
ଯେଉଁଠି ଲୋକର ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଜାଣିଛି, ସେ ଏକ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି।
ଯଦଧ୍ଯାତ୍ମଂ ଯଥା ଚୈତତ୍ତନ୍ମେ ବ୍ରୂହି ତପୋଧନ
ଓ ତପସ୍ଵୀ, ଆତ୍ମା ସଂପର୍କରେ କଣ ଏବଂ ଏହା କିପରି ଅଛି, ମୋତେ କହ।
ତଦ୍ଵ୍ଯାଖ୍ଯାଂସ୍ଯାମି ତେ ତାତ ଶ୍ରେଯସ୍କରତମଂ ସୁଖମ୍
ପ୍ରିୟ, ଯାହା ଉଚ୍ଚତମ ଶ୍ରେୟସ୍ ଓ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ, ସେଥିରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।
ଯଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପୁରୁଷୋ ଲୋକେ ପ୍ରୀତିଂ ସୌଖ୍ଯଂ ଚ ଵିନ୍ଦତି
ଯାହା ଜାଣିଲେ ଏହି ଜଗତରେ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରୀତି ଓ ସୁଖ ପାଇଥାଏ।
ପୃଥିଵୀ ଵାଯୁରାକାଶମାପୋ ଜ୍ଯୋତିଶ୍ଚ ପଞ୍ଚମମ୍
ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ଜଳ ଓ ପଞ୍ଚମ ଭାବରେ ଅଗ୍ନି—
ଯତଃ ସୃଷ୍ଟାନି ତତ୍ରୈଵ ତାନି ଯାନ୍ତି ଲଯଂ ପୁନଃ
ଯାହାରୁ ସମସ୍ତ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ସେଠାକୁ ଏହାମାନେ ପୁନଃ ଲୟ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ପ୍ରସାର୍ଯ ଚ ଯଥାଙ୍ଗାନି କୂର୍ମଃ ସଂହରତେ ପୁନଃ
କୁମ୍ଭୀର ଯେପରି ନିଜ ଅଙ୍ଗଗୁଡିକୁ ପ୍ରସାରିତ ଓ ସଂହରଣ କରେ, ସେପରି—
ମହାଭୂତାନି ପଞ୍ଚୈଵ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଭୂତକୃତ୍
ପଞ୍ଚ ମହାଭୂତ ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଉତ୍ପତ୍ତିକାରଣ।
ଶବ୍ଦଃ ଶ୍ରୋତ୍ରଂ ତଥା ଖାନି ତ୍ରଯମାକାଶଯୋନିଜମ୍
ଶବ୍ଦ, କଣ ଓ ତିନିଟି ମାର୍ଗ—ଏହାମାନେ ଆକାଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।
ରୂପଂ ଚକ୍ଷୁସ୍ତଥା ପାକସ୍ତ୍ରିଵିଧଂ ତେଜ ଉଚ୍ଯତେ
ରୂପ, ଚକ୍ଷୁ ଓ ତିନି ପ୍ରକାରର ପାକ—ଏହାମାନେ ଅଗ୍ନିର ଗୁଣ।
ଘ୍ରେଯଂ ଘ୍ରାଣଂ ଶରୀରଂ ଚ ଏତେ ଭୂମିଗୁଣାସ୍ତ୍ରଯଃ
ଗନ୍ଧ, ନାକ ଓ ଶରୀର—ଏହି ତିନିଟି ପୃଥିବୀର ଗୁଣ।
ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ମନଶ୍ଚୈଵ ଵିଜ୍ଞାତାନ୍ଯସ୍ଯ ଭାରତ
ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନ, ଓ ଭାରତବଂଶୀ, ଏହାମାନେ ତାଙ୍କର ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ।