ତ୍ଯକ୍ତକାମସୁଖାରଂଭଃ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ତସ୍ଯ ନ ଦୁର୍ଲଭଃ
ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖ ଛାଡ଼ିଦେଇଛି, ସେ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ କରିବା କ୍ଷୁଦ୍ର କଥା ନୁହେଁ।
ଵାନପ୍ରସ୍ଥାଃ ଖଲ୍ଵପି ଧର୍ମମନୁସରନ୍ତଃ ପୁଣ୍ଯାନି ତୀର୍ଥାନି ନଦୀପ୍ରସ୍ତ୍ରଵଣାନି ସ୍ଵଭକ୍ତେଷ୍ଵରଣ୍ଯେଷୁ ମୃଗଵରାହମହିଷ ଶାର୍ଦୂଲଵନଗଜାକୀର୍ଣେଷୁ ତପସ୍ଯନ୍ତେ ଅନୁସଂଚରନ୍ତି
ବନବାସୀମାନେ ଧର୍ମ ପଥ ଅନୁସରି, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ, ନଦୀ ଉତ୍ସ ଓ ନିଜ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଅଛିଥିବା ଅରଣ୍ୟରେ ହରିଣ, ବନଶୁକର, ମହିଷ, ବାଘ, ହାତୀ ଆଦି ମଧ୍ୟରେ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି ଓ ଘୁଞ୍ଚନ୍ତି।
ସମିତ୍କୁଶକୁସୁମାପହାରସଂମାର୍ଜନଲବ୍ଧଵିଶ୍ରାମାଃ ଶୀତୋଷ୍ଣପଵନଵିଷ୍ଟଂ ଭଵିଭିନ୍ନସର୍ଵତ୍ଵଚୋ ଵିଵିଧନିଯମଯୋଗଚର୍ଯାନୁଷ୍ଟାନଵିହିତପରିଶୁଷ୍କମାଂସଶୋଣିତତ୍ଵଗସ୍ଥିଭୂତା ଧୃତିପରାଃ ସତ୍ତ୍ଵଯୋଗାଚ୍ଛରୀରାଣ୍ଯୁଦ୍ଵହୄନ୍ତେ
ସେମାନେ ଜଳାଉଠା, କୁଶ ଓ ଫୁଲ ଆଣି, ସଫା କରି, ଶୀତ-ଗରମ-ପବନ ସହି, ନିୟମ ଓ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସରେ ଦେହ ଶୁଖାଇ ହେବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଧୃତିରେ ଅଟୁଟ ରହି, ମନର ଶକ୍ତିରେ ଦେହକୁ ବୋହନ୍ତି।
ସ ଦହେଦଗ୍ନିଵଦ୍ଦୋଷାଞ୍ଜଯେଲ୍ଲୋକାଂଶ୍ଚ ଦୁର୍ଜାଯାନ୍
ସେ ଅଗ୍ନି ପରି ଦୋଷକୁ ପୁଡ଼ିଦେଇ, ଦୁର୍ଜୟ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜୟ କରେ।
ସମଲୋଷ୍ଟାଶ୍ମକାଞ୍ଚନାସ୍ତ୍ରିଵର୍ଗପ୍ରଵୃତ୍ତେଷ୍ଵସକ୍ତବୁଦ୍ଧଯଃ
ମାଟି, ପାଥର ଓ ସୁନାକୁ ସମାନ ଭାବେ ଦେଖି, ତିନି ପ୍ରକାର ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ମନକୁ ଅସକ୍ତ ରଖନ୍ତି।
ଅରିମିତ୍ରୋଦାସୀନାଂ ତୁଲ୍ଯଦର୍ଶନାଃ ସ୍ଥାଵରଜରାଯୁଜାଣ୍ଡଜସ୍ଵେଦଜାନାଂ ଭୂତାନାଂ ଵାଙ୍ମନୃଃକର୍ମଭିରନଭିରନଭିଦ୍ରୋହିଣୋ ଽନିକେତାଃ ପର୍ଵତପୁଲିନଵୃକ୍ଷମୂଲଦେଵାଯତନାନ୍ଯନୁସଂଚରନ୍ତୋ ଵା ସାର୍ଥମୁପେଯୁର୍ନଗରଂ ଗ୍ରାମଂ ଵା ନ କ୍ରୋଧଦର୍ପଲୋଭମୋହକାର୍ପଣ୍ଯଦଂଭପରିଵାଦାଭିମାନନିର୍ଵୃତ୍ତହିଂସା ଇତି
ନ ତସ୍ଯ ସର୍ଵଭୂତେଭ୍ଯୋ ଭଯମୁତ୍ପଦ୍ଯତେ କ୍ଵଚିତ୍
ସେଠାରୁ କେବେ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ଭୟ ପାଉନାହିଁ।
ଵିପ୍ରସ୍ତୁ ଭୈକ୍ଷୋପଗତୈର୍ହଵିର୍ଭିଶ୍ଚିତା ଗ୍ନିନା ସଂଵ୍ରଜତେ ହି ସୋକାନ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭିକ୍ଷାରେ ମିଳିଥିବା ହବିଷ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିକୁ ଆହୁତି ଦେଇ ପିତୃଲୋକକୁ ଯାନ୍ତି।
ଅନିନ୍ଧନଂ ଜ୍ଯୋତିରିଵ ପ୍ରଶାନ୍ତଂ ସ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ଶ୍ରଯତେ ଦ୍ଵିଜାତିଃ
ଯେଉଁପରି ଇଂଧନ ନଥିବା ଶାନ୍ତ ଅଗ୍ନି, ସେପରି ଶାନ୍ତ ଦ୍ୱିଜ ନିଜେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ତମହଂ ଜ୍ଞାତୁମିଚ୍ଛାମି ତଦ୍ଭଵାନ୍ଵକ୍ତୁମର୍ହତି
ମୁଁ ଏହାକୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ; ଆପଣ ଦୟାକରି ମୋତେ କହିବେ।
ପୁଣ୍ଯଃ କ୍ଷେମ୍ଯଶ୍ଚ କାମ୍ଯଶ୍ଚ ସ ପରୋ ଲୋକ ଉଚ୍ଯତେ
ସେଠାରେ ଉତ୍ତମ ଲୋକକୁ ପୁଣ୍ୟମୟ, ନିରାପଦ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଲୋଭମୋହପରିତ୍ଯକ୍ତା ମାନଵା ନିରୁପଦ୍ରଵାଃ
ସେଠାରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଲୋଭ ଓ ମୋହରୁ ମୁକ୍ତ ଓ ଶାନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହନ୍ତି।
କାଲେ ମୃତ୍ଯୁଃ ପ୍ରବଵତି ସ୍ପୃଶନ୍ତି ଵ୍ଯାଧଯୋ ନ ଚ
ଏଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ କେବଳ ସମୟ ଆସିଲେ ହୁଏ, ରୋଗମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଛୁଇଁପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ନାନ୍ଯୋ ହି ଵଧ୍ଯତେ ତତ୍ର ଦ୍ରଵ୍ଯେଷୁ ଚ ନ ଵିସ୍ମଯଃ
ସେଠାରେ ଅନ୍ୟ କେହି ମରିନାହାନ୍ତି, ଏବଂ ଧନ-ସମ୍ପତି ପ୍ରତି କୌଣସି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ।
କୃତସ୍ଯ ତୁ ଫଲଂ ତତ୍ର ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମୁପଲଭ୍ଯତେ
ସେଠାରେ ଜଣେ ଯେଉଁ କାମ କରନ୍ତି, ତାହାର ଫଳ ସେମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦେଖିପାରନ୍ତି।
ସର୍ଵକାମୈର୍ଵୃତାଃ କେଚିଦ୍ଧେମାଭରଣଭୂଷିତାଃ
କେହି କେହି ସମସ୍ତ ସୁଖରେ ଘିରିଥାନ୍ତି, ସୁନାର ଗହନା ପିନ୍ଧି ଶୋଭିତ ହୋଇଥାନ୍ତି।
ଶ୍ରମେଣ ମହତା କେଚିତ୍କୁର୍ଵନ୍ତି ପ୍ରାଣଧାରଣମ୍
ଅନ୍ୟ କେହି ବଡ଼ ଶ୍ରମ କରି ଜୀବନ ଧାରଣ କରନ୍ତି।
ସୁଖିତା ଦୁଃଖିତାଃ କେଚିନ୍ନିର୍ଧନା ଧନିନୋ ପରେ
କେହି ସୁଖୀ, କେହି ଦୁଃଖୀ; କେହି ଗରିବ, ଅନ୍ୟମାନେ ଧନୀ।
ଲୋଭଶ୍ଚାର୍ଥକୃତୋ ତୄଣାଂ ଯେନ ମୁହ୍ଯନ୍ତ୍ଯପଣ୍ଡିତାଃ
ଧନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଲୋଭ ଅବିବେକୀମାନେକୁ ଘାସର ଶଳା ପରି ଭ୍ରମିତ କରେ।
ସୋପଧେ ନିକୃତିଃ ସ୍ତେଯଂ ପରିଵାଦୋ ଽଭ୍ଯସୂଯତା
ଲାଭ ପାଇଁ ଠକିବା, ଚୋରି, ଅପବାଦ ଓ ଇର୍ଷ୍ୟା—
ଏତାନ୍ସଂସେଵତେ ଯସ୍ତୁ ତପସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରହୀଯତେ
ଯିଏ ଏହି କାମଗୁଡ଼ିକୁ କରେ, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାଏ।
ଇହ ଚିନ୍ତା ବହୁଵିଧା ଧର୍ମାଧର୍ମସ୍ଯ କର୍ମଣଃ
ଏଠାରେ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ଦୁଇଟି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନେଇ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଚିନ୍ତା ରହିଥାଏ।
ଶୁଭୈଃ ଶୁଭମଵାପ୍ନୋତି ତଥାଶୁଭମଥାନ୍ଯଥା
ଭଲ କାମ କଲେ ଭଲ ଫଳ ମିଳେ, ଖରାପ କାମ କଲେ ତାହାର ବିପରୀତ ହୁଏ।
ଇଷ୍ଟେଷ୍ଟତପସଃ ପୂତା ବ୍ରହ୍ମଲୋକମୁପାଶ୍ରିତାଃ
ଯେମାନେ ଯଜ୍ଞ ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ଇହସ୍ଥାସ୍ତତ୍ର ଜାଯନ୍ତେ ଯେ ଵୈ ପୁଣ୍ଯକୃତୋ ଜନାଃ
ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ପୁଣ୍ୟ କାମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
କ୍ଷୀଣାଯୁଷସ୍ତଥା ଚାନ୍ଯେ ନଶ୍ଯନ୍ତି ପୃଥିଵୀତଲେ
ଅନ୍ୟମାନେ, ଯାହାଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ, ସେମାନେ ପୃଥିବୀରେ ନଶ୍ୱର ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଇହୈଵ ପରିଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ନ ଚ ଯାନ୍ତ୍ଯୁତ୍ତରାଂ ଦିଶମ୍
ସେମାନେ ଏଠାରେ ଘୂରିଘୂରି ରହନ୍ତି, ଉଚ୍ଚ ଦିଗକୁ ଯାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ପନ୍ଥାନଂ ସର୍ଵାଲୋକାନାଂ ଵିଜାନନ୍ତି ମନୀଷିଣଃ
ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଯିବା ପଥ ଜାଣନ୍ତି।
ଧର୍ମାଧର୍ମୌଂ ହି ଲୋକସ୍ଯ ଯୋ ଵୈ ଵେତ୍ତି ସ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍
ଯେଉଁଠି ଲୋକର ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଜାଣିଛି, ସେ ଏକ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି।
ଯଦଧ୍ଯାତ୍ମଂ ଯଥା ଚୈତତ୍ତନ୍ମେ ବ୍ରୂହି ତପୋଧନ
ଓ ତପସ୍ଵୀ, ଆତ୍ମା ସଂପର୍କରେ କଣ ଏବଂ ଏହା କିପରି ଅଛି, ମୋତେ କହ।
ଶତ୍ରୁ, ମିତ୍ର, ଓ ଅପରିଚିତକୁ ସମାନ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି; ଥିବା, ଡିମ୍ବରୁ, ଗର୍ଭରୁ, ଓ ଅର୍ଦ୍ରତାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି କଥା, ମନ, କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା କେବେ ଅନ୍ୟାୟ କରନ୍ତିନାହିଁ; ଘର ନଥିବା, ପାହାଡ଼ ଢାଳ, ନଦୀ କୂଳ, ଗଛ ମୂଳ, ଦେଉଳ ଘୁଞ୍ଚନ୍ତି, କିମ୍ବା ସାଥି ସହିତ ସହର ଗାଁକୁ ଯାନ୍ତି; କ୍ରୋଧ, ଅଭିମାନ, ଲୋଭ, ମୋହ, ଦୁଃଖ, ଚାଳାକି, ନିନ୍ଦା, ଅହଂକାର, ହିଂସା ନାହିଁ।