କୃଷ୍ଣାଃ ଶୌଚପାରିଭ୍ରାଷ୍ଟାସ୍ତେ ଦ୍ଵିଜାଃ ଶୂଦ୍ରତାଂ ଗତାଃ
ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜମାନେ କଳା ଓ ପବିତ୍ରତାରୁ ବଞ୍ଚିତ, ସେମାନେ ଶୂଦ୍ରର ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି।
ବ୍ରାହ୍ମଣା ଧର୍ମତନ୍ତ୍ରସ୍ଥାସ୍ତପସ୍ତେଷାଂ ନ ନଶ୍ଯତି
ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ତପସ୍ୟା କେବେ ନଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ।
ବ୍ରହ୍ମ ଚୈଵ ପୁରା ସୃଷ୍ଟଂ ଯେନ ଜାନନ୍ତି ତଦ୍ଵିଦଃ
ଯେଉଁ ବ୍ରହ୍ମ ଆରମ୍ଭରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା, ତାହାକୁ ବୁଝିଥିବା ଜଣେ ଜାଣିପାରନ୍ତି।
ସା ସୃଷ୍ଟିର୍ମାନସୀ ନାମ ଧର୍ମତନ୍ତ୍ରପରାଯଣା
ସେଇ ସୃଷ୍ଟିକୁ ମାନସୀ ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଵୈଶ୍ଯଃ ଶୂଦ୍ରଶ୍ଚ ଵିପ୍ରର୍ଷେ ତଦ୍ବ୍ରୂହି ଵଦତାଂ ଵର
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି, ଆପଣ ମୋତେ ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର ବିଷୟରେ କହନ୍ତୁ।
ଵେଦାଧ୍ଯଯନସଂପନ୍ନୋ ବ୍ରହ୍ମକର୍ମସ୍ଵଵସ୍ଥିତଃ
ଯିଏ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ବ୍ରହ୍ମଣର କର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥାଏ,
ନିତ୍ଯଵ୍ରତୀ ସତ୍ଯପରଃ ସ ଵୈ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଚ୍ଯତେ
ଯିଏ ସଦା ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରେ ଓ ସତ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠା ରଖେ, ସେଠିକି ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତପସ୍ଯାଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ଯତ୍ର ସ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଇତି ସ୍ମୃତଃ
ଯେଉଁଠି ତପସ୍ୟା ଦେଖାଯାଏ, ସେଠି ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ଦାନାଦାନରତିର୍ଯସ୍ତୁ ସ ଵୈ କ୍ଷତ୍ରିଯ ଉଚ୍ଯତେ
ଯିଏ ଦାନ ଦେବାରେ ଆସକ୍ତ ଓ ନିଏବାରେ ଆସକ୍ତ ନୁହେଁ, ସେଠିକି କ୍ଷତ୍ରିୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଵେଦାଧ୍ଯଯନସଂପନ୍ନଃ ସ ଵୈଶ୍ଯ ଇତି ସଂଜ୍ଞିତଃ
ଯିଏ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେ ବୈଶ୍ୟ ବୋଲି ପରିଚୟ ମିଳେ।
ତ୍ଯକ୍ତଵେଦସ୍ତ୍ଵନାଚାରଃ ସ ଵୈ ଶୂଦ୍ର ଇତି ସ୍ମୃତଃ
ଯିଏ ବେଦ ଛାଡି ଦେଇଛି ଓ ନିଜ ଆଚରଣ ରଖିନାହାଁ, ସେଠିକି ଶୂଦ୍ର ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ନ ଵୈ ଶୂଦ୍ରୋ ଭଵେଚ୍ଛୂଦ୍ରୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ନ ଚ
କେବଳ ଜନ୍ମରୁ ଶୂଦ୍ର ଶୂଦ୍ର ହୁଏନାହିଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୁଏନାହିଁ।
ଏତତ୍ପଵିତ୍ରଂ ଜ୍ଞାନାନାଂ ତଥା ଚୈଵାତ୍ମସଂଯମଃ
ଏହି ଜ୍ଞାନ ଏକ ପବିତ୍ର ଜ୍ଞାନ, ଏବଂ ଆତ୍ମସଂୟମ ମଧ୍ୟ।
ନିତ୍ଯକ୍ରୋଧାଚ୍ଛ୍ରିଯଂ ରକ୍ଷେତ୍ତପୋ ରକ୍ଷେତ୍ତୁ ମତ୍ସରାତ୍
ସଦା କ୍ରୋଧରୁ ଶ୍ରୀକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ତପସ୍ୟାକୁ ଇର୍ଷାରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
ଵିଦ୍ଯାଂ ମାନାପମାନାଭଘ୍ଯାମାତ୍ମାନଂ ତୁ ପ୍ରମାଦତଃ
ବିଦ୍ୟାକୁ ଅଭିମାନ ଓ ଅପମାନରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ନିଜକୁ ଅସାବଧାନତାରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
ତ୍ଯାଗେ ଯସ୍ଯ ହୁତଂ ସର୍ଵଂ ସ ତ୍ଯାଗୀ ସ ଚ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍
ଯିଏ ସମସ୍ତ କିଛି ତ୍ୟାଗ କରି ଅର୍ପଣ କରେ, ସେଠିକି ପ୍ରକୃତ ତ୍ୟାଗୀ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ।
ପରିଗ୍ରହାତ୍ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଭଵେଦ୍ବଦ୍ଧ୍ଯା ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ସମ୍ପତ୍ତିକୁ ଛାଡିଦେଇ, ଯେଉଁ ଲୋକ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡିକୁ ଜୟ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ତପୋନିତ୍ଯେନ ଦାନ୍ତେନ ମୁନିନା ସଂଯତାତ୍ମମନା
ଯେଉଁ ମୁନି ସଦା ତପସ୍ୟାରେ ଲଗିଥାନ୍ତି, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାନ୍ତି, ମନ ଏବଂ ଆତ୍ମାକୁ ଶାନ୍ତ ରଖିଥାନ୍ତି—
ଇନ୍ଦ୍ରିଯୈର୍ଗୃହ୍ଯତେ ଯଦ୍ଯତ୍ତତ୍ତଵ୍ଦ୍ଯକ୍ତମିତି ସ୍ଥିତିଃ
ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡିକ ଯାହାକୁ ଧରିପାରିବ, ସେହିଠିକି ଏହି ଜଗତର ସତ୍ୟ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
ଅଵିଶ୍ରଂଭେଣ ମନ୍ତଵ୍ଯଂ ଵିଶ୍ରଂଭେ ଧାରଯେନ୍ମନଃ
ଅନ୍ୟକୁ ଭରସା ନ କରି, ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ; ଯେତେବେଳେ ଭରସା ଆସେ, ମନକୁ ଦୃଢ଼ ରଖିବା ଉଚିତ।
ନିଵେଦାଦେଵ ନିର୍ଵାଣଂ ନ ଚ କିଞ୍ଚିଦ୍ଵିଚ୍ଚିତଯେତ୍
ବିରକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳେ; କୌଣସି କଥାରେ ମନକୁ ବିଘ୍ନିତ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଶୌଚେ ତୁ ସତତଂ ଯୁକ୍ତଃ ସଦାଚାରସମନ୍ଵିତଃ
ସଦା ପବିତ୍ରତାରେ ଲଗିଥିବା ଉଚିତ, ଭଲ ଆଚରଣ ଥିବା ଉଚିତ।
ସତ୍ଯଂଵ୍ରତଂ ତପଃ ଶୌଚଂ ସତ୍ଯଂ ଵିସୃଜତେ ପ୍ରଜା
ସତ୍ୟ, ପ୍ରତିଜ୍ଞା, ତପସ୍ୟା, ପବିତ୍ରତା—ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାମାନେ ଟିକି ରହନ୍ତି।
ଅନୃତଂ ତମସୋ ରୂପଂ ତମସା ନୀଯତେ ହ୍ଯଧଃ
ମିଥ୍ୟା ହେଉଛି ଅନ୍ଧକାରର ରୂପ; ଅନ୍ଧକାର ଦ୍ୱାରା ଲୋକ ତଳକୁ ଯାନ୍ତି।
ସୁଦୁଷ୍ପ୍ରକାଶ ଇତ୍ଯାହୁର୍ନରକଂ ତମ ଏଵ ଚ
ନରକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅନ୍ଧାର ଏବଂ ପ୍ରକାଶିତ କରିବା ଅତି କଷ୍ଟକର, ଏହା ଅନ୍ଧକାର ନିଜେ।
ତତ୍ରାପ୍ଯେଵଂଵିଧା ଲୋକେ ଵୃତ୍ତିଃ ସତ୍ଯାନୃତେ ଭଵେତ୍
ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ, ଏପରି ଜଗତରେ, ଆଚରଣ ସତ୍ୟ ଓ ମିଥ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଘଟେ।
ଶାରୀରୈର୍ମାନସୈର୍ଦୁଃଖୈଃ ସୁଖୈଶ୍ଚାପ୍ଯସୁଖୋଦଯୈଃ
ଶରୀର ଓ ମନର ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଏବଂ ଯେଉଁ ସୁଖ ତଥାପି ଆସଲେ ସୁଖ ନୁହେଁ—
ତତ୍ର ଦୁଃଖଵିମୋକ୍ଷାର୍ଥଂ ପ୍ରଯତେତ ଵିଚକ୍ଷଣଃ
ସେଠାରେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ।
ରାହୁଗ୍ରସ୍ତସ୍ଯ ସୋମସ୍ଯ ଯଥା ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନା ନ ଭାସତେ
ରାହୁ ଦ୍ୱାରା ଚନ୍ଦ୍ର ଆଚ୍ଛାଦିତ ହେଲେ, ତାହାର ଆଲୋକ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ଯେପରି—
ତଥା ତମୋଭିଭୂତାନାଂ ଭୂତାନାଂ ନଶ୍ଯତେ ସୁଖମ୍
ସେପରି, ଅନ୍ଧକାରରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କର ସୁଖ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।