ସଵେତି ଦୁଃଖାନି ସୁଖାନି ଚାତ୍ର ତଦ୍ଵିପ୍ରଯୋଗାତ୍ତୁ ନ ଵେତ୍ତି ଦେହମ୍
ଏଠି ସେ ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖକୁ ଅନୁଭବ କରେ, କିନ୍ତୁ ସେଗୁଡିକୁ ଛାଡି ଦେଲେ, ଦେହକୁ ଅନୁଭବ କରେନାହିଁ।
ତଦା ଶାନ୍ତେ ଶରୀରାଗ୍ନୌ ଦେହତ୍ଯାଗେନ ନଶ୍ଯତି
ଯେତେବେଳେ ଦେହର ଅଗ୍ନି ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ଦେହକୁ ଛାଡି ଦେଲେ ଦେହ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
ତତ୍ରାତ୍ମା ମାନସୋ ବ୍ରହ୍ମା ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଲୋକକୃତ୍
ସେଠି ଆତ୍ମା, ମନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ଲୋକଗୁଡିକୁ ସୃଷ୍ଟି କରେ।
ତସ୍ମିନ୍ଯଃ ସଂଶ୍ରିତୋ ଦେହେ ହ୍ଯବ୍ବିନ୍ଦୁରିଵ ପୁଷ୍କରେ
ଯେଉଁଠି ଦେହରେ ଯେଉଁଜଣ ଅବସ୍ଥିତ, ସେ ହେଉଛି ପଦ୍ମଫୁଲରେ ଏକ ଫୁଟା ପାଣି ପରି।
ତମୋରଜଶ୍ଚ ସତ୍ତ୍ଵଂ ଚ ଵିଦ୍ଧି ଜୀଵଗୁଣାନିମାମ୍
ତମ, ରଜସ୍ ଓ ସତ୍ତ୍ୱ — ଏହି ତିନିଟି ଗୁଣ ଜୀବର ଗୁଣ ଭାବେ ଜାଣ।
ଅତଃ ପରଂ କ୍ଷେତ୍ରଵିଦୋ ଵଦନ୍ତି ପ୍ରାଵର୍ତଯଦ୍ଯୋ ଭୁଵନାନି ସପ୍ତ
ଏହାଠାରୁ ଉପରେ, କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଜାଣିଥିବା ଲୋକେ କହନ୍ତି — ସେ ଯିଏ ସପ୍ତ ଭୁବନକୁ ଚଳାଇଥିଲେ, ସେ ମୂଳ।
ଜୀଵସ୍ତୁ ଦେହାନ୍ତରିତଃ ପ୍ରଯାତି ଦଶାର୍ଦ୍ଧତସ୍ତସ୍ଯ ଶରୀରଭେଦଃ
ଜୀବ ଦେହରୁ ଅଲଗା ହେଇ ଚାଲିଯାଏ; ଦେହର ଭଙ୍ଗ ଦଶ ଅଞ୍ଚଳ ଭିତରେ ହୁଏ।
ଦୃଶ୍ଯତେ ତ୍ଵଗ୍ର୍ଯା ବୁଧ୍ଯାସୂକ୍ଷ୍ମଯା ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶିଭିଃ
ଏହାକୁ ତତ୍ତ୍ୱ ଦେଖିପାରିବା ଲୋକେ ତୀବ୍ର ବୁଦ୍ଧି ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଜ୍ଞାନରେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ଲବ୍ଧାହାରୋ ଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ପଶ୍ଯତ୍ଯାତ୍ମାନମାତ୍ମନି
ଖାଦ୍ୟ ପାଇ ଆତ୍ମା ପବିତ୍ର ହେଲାପରେ, ଜଣେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ନିଜ ମନରେ ଦେଖିପାରେ।
ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମାତ୍ମନି ସ୍ଥିତ୍ଵା ସୁଖମାନନ୍ତ୍ଯମଶ୍ନୁତେ
ପ୍ରସନ୍ନ ଆତ୍ମା ନିଜ ମନରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଇ, ଅସୀମ ସୁଖକୁ ଅନୁଭବ କରେ।
ସୃଷ୍ଟିଃ ପ୍ରଜାପତେରେଷା ଭୂତାଧ୍ଯାତ୍ମଵିନିଶ୍ଚଯେ
ଏହି ସୃଷ୍ଟି ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର, ପ୍ରାଣୀ ଓ ଆତ୍ମାର ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଣୟ ହୋଇଛି।
ଆତ୍ମତେଜୋ ଽଭିନିର୍ ଵୃତ୍ତାନ୍ଭାସ୍କରାଗ୍ନିସମପ୍ରଭାନ୍
ଆତ୍ମାର ତେଜ ଉଦ୍ଭାସିତ ହୋଇଛି, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ସମାନ ଚମକ।
ଆଚାରଂ ଚୈଵ ଶୌଚଂ ଚ ସ୍ଵର୍ଗାଯ ଵିଦଧେ ପ୍ରଭୁଃ
ପ୍ରଭୁ ଆଚରଣ ଓ ପବିତ୍ରତାକୁ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କରିଛନ୍ତି।
ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସନାଗାଶ୍ଚ ପିଶାଚା ମନୁଜାସ୍ତଥା
ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ନାଗ, ପିଶାଚ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ।
ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯସ୍ଯ ଵର୍ଣେନ ଯଦି ଵର୍ଣୋ ଵିଭିଦ୍ଯତେ
ଚାରି ଜାତିର ରଙ୍ଗ ଯଦି ରଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଭିନ୍ନ ହୁଏ,
ତ୍ଵନ୍ତଃ କ୍ଷରତି ସର୍ଵେଷାଂ କସ୍ମାଦ୍ଵର୍ଣୋ ଵିଭଜ୍ଯତେ
ସମସ୍ତଙ୍କ ଭିତରେ ରଙ୍ଗ ଚଳିଥିବାରୁ, ରଙ୍ଗ କାହିଁକି ଭିନ୍ନ କରାଯାଏ?
ତେଷାଂ ଵିଵିଧଵର୍ଣାନାଂ କୁତୋ ଵର୍ଣଵିନିଶ୍ଚଯଃ
ଏହି ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ, ରଙ୍ଗର ନିର୍ଣୟ କେଉଁଠୁ ହୁଏ?
ବ୍ରହ୍ମଣା ପୂର୍ଵସୃଷ୍ଟଂ ହି କର୍ମଣା ଵର୍ଣତାଂ ଗତମ୍
ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଥମେ ଯାହା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ସେ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ତାହାର ରଙ୍ଗ ପାଇଥିଲା।
ତ୍ଯକ୍ତସ୍ଵକର୍ମରକ୍ତାଙ୍ଗାସ୍ତେ ଦ୍ଵିଜାଃ କ୍ଷତ୍ରତାଂ ଗତାଃ
ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜଗଣ ନିଜ କର୍ମକୁ ଛାଡି ହିଂସାରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟର ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି।
ସ୍ଵଧର୍ଂମନ୍ନାନୁତିଷ୍ଟନ୍ତି ତେ ଦ୍ଵିଜା ଵୈଶ୍ଯତାଂ ଗତାଃ
ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ନିଜ ଧର୍ମ ପାଳନ କରିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବୈଶ୍ୟ ହୋଇଯାନ୍ତି।
କୃଷ୍ଣାଃ ଶୌଚପାରିଭ୍ରାଷ୍ଟାସ୍ତେ ଦ୍ଵିଜାଃ ଶୂଦ୍ରତାଂ ଗତାଃ
ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜମାନେ କଳା ଓ ପବିତ୍ରତାରୁ ବଞ୍ଚିତ, ସେମାନେ ଶୂଦ୍ରର ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି।
ବ୍ରାହ୍ମଣା ଧର୍ମତନ୍ତ୍ରସ୍ଥାସ୍ତପସ୍ତେଷାଂ ନ ନଶ୍ଯତି
ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ତପସ୍ୟା କେବେ ନଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ।
ବ୍ରହ୍ମ ଚୈଵ ପୁରା ସୃଷ୍ଟଂ ଯେନ ଜାନନ୍ତି ତଦ୍ଵିଦଃ
ଯେଉଁ ବ୍ରହ୍ମ ଆରମ୍ଭରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା, ତାହାକୁ ବୁଝିଥିବା ଜଣେ ଜାଣିପାରନ୍ତି।
ସା ସୃଷ୍ଟିର୍ମାନସୀ ନାମ ଧର୍ମତନ୍ତ୍ରପରାଯଣା
ସେଇ ସୃଷ୍ଟିକୁ ମାନସୀ ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଵୈଶ୍ଯଃ ଶୂଦ୍ରଶ୍ଚ ଵିପ୍ରର୍ଷେ ତଦ୍ବ୍ରୂହି ଵଦତାଂ ଵର
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି, ଆପଣ ମୋତେ ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର ବିଷୟରେ କହନ୍ତୁ।
ଵେଦାଧ୍ଯଯନସଂପନ୍ନୋ ବ୍ରହ୍ମକର୍ମସ୍ଵଵସ୍ଥିତଃ
ଯିଏ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ବ୍ରହ୍ମଣର କର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥାଏ,
ନିତ୍ଯଵ୍ରତୀ ସତ୍ଯପରଃ ସ ଵୈ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଚ୍ଯତେ
ଯିଏ ସଦା ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରେ ଓ ସତ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠା ରଖେ, ସେଠିକି ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତପସ୍ଯାଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ଯତ୍ର ସ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଇତି ସ୍ମୃତଃ
ଯେଉଁଠି ତପସ୍ୟା ଦେଖାଯାଏ, ସେଠି ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ଦାନାଦାନରତିର୍ଯସ୍ତୁ ସ ଵୈ କ୍ଷତ୍ରିଯ ଉଚ୍ଯତେ
ଯିଏ ଦାନ ଦେବାରେ ଆସକ୍ତ ଓ ନିଏବାରେ ଆସକ୍ତ ନୁହେଁ, ସେଠିକି କ୍ଷତ୍ରିୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଵେଦାଧ୍ଯଯନସଂପନ୍ନଃ ସ ଵୈଶ୍ଯ ଇତି ସଂଜ୍ଞିତଃ
ଯିଏ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେ ବୈଶ୍ୟ ବୋଲି ପରିଚୟ ମିଳେ।