ଅମୂର୍ତଯସ୍ତେ ଵିଜ୍ଞେଯା ମୂର୍ତିମନ୍ତଃ ଶରୀରିଣଃ
ଯେଉଁମାନେ ଆକାରହୀନ, ସେମାନେ ଏହିପରି; ଯେଉଁମାନେ ଶରୀର ରଖିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆକାରବନ୍ତ।
ଜୀଵଃ କିଂଲକ୍ଷଣସ୍ତତ୍ରେତ୍ଯେତଦାଚକ୍ଷ୍ଵ ମେ ଽନଘ
ଏଠାରେ ଜୀବର କଣ ଲକ୍ଷଣ? ଏହି କଥା ମୋତେ କହ, ଓ ନିର୍ମଳ।
ଶରୀରେ ପ୍ରାଣିନାଂ ଜୀଵଂ ଵେତ୍ତୁଭିଚ୍ଛାମି ଯାଦୃଶମ୍
ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ କେମିତି ଜୀବ ଅଛି, ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେ।
ଭିଦ୍ଯମାନେ ଶରୀରେ ତୁ ଜୀଵୋ ନୈଵୋପଲଭ୍ଯତେ
ଶରୀର ଭାଙ୍ଗିଯିବାବେଳେ, ଜୀବକୁ କେହି ଦେଖିପାରିନାହିଁ।
ଶରୀରେ ମାନସେ ଦୁଃଖ କସ୍ତାଂ ଵେଦଯତେ ରୁଜମ୍
ମାନସିକ ଶରୀରରେ ଯେତେବେଳେ ଦୁଃଖ ହୁଏ, ସେ ଯନ୍ତ୍ରଣା କିଏ ଅନୁଭବ କରେ?
ମହର୍ଷେ ମନସି ଵ୍ଯଗ୍ରେ ତସ୍ମାଜ୍ଜୀଵୋ ନିରର୍ଥକଃ
ମହାର୍ଷି, ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ, ଜୀବ ନିର୍ଫଳ ହୋଇଯାଏ।
ମନସି ଵ୍ଯାକୁଲେ ଚକ୍ଷୁଃ ପଶ୍ଯନ୍ନପି ନ ପଶ୍ଯତି
ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ, ଚକ୍ଷୁ ଦେଖୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାରେନାହିଁ।
ନ ଚ ସ୍ମର୍ଶମସୌ ଵେତ୍ତି ନିଦ୍ରାଵଶଗତଃ ପୁନଃ
ନିଦ୍ରାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ, ସେ ସ୍ମୃତି କିମ୍ବା ଚେଷ୍ଟା ଜାଣିନାହିଁ।
ଇଚ୍ଛତି ଧ୍ଯାଯତି ଦ୍ଵେଷ୍ଟି ଵାକ୍ଯଂ ଵାଚଯତେ ଚ କଃ
କିଏ ଇଚ୍ଛା କରେ, ଧ୍ୟାନ କରେ, ଦ୍ୱେଷ କରେ, ଓ କଥା କହେ?
ସ ଵେତ୍ତି ଗନ୍ଧାଂଶ୍ଚ ରସାଞ୍ଛୁତୀଶ୍ଚ ସ୍ପର୍ଶଂ ଚ ରୂପଂ ଚ ଗୁଣାଂଶ୍ଚ ଯେ ଽଲ୍ଯେ
ସେ ଗନ୍ଧ, ରସ, ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ, ରୂପ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଗୁଣମାନେ ଅନୁଭବ କରେ।
ସଵେତି ଦୁଃଖାନି ସୁଖାନି ଚାତ୍ର ତଦ୍ଵିପ୍ରଯୋଗାତ୍ତୁ ନ ଵେତ୍ତି ଦେହମ୍
ଏଠି ସେ ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖକୁ ଅନୁଭବ କରେ, କିନ୍ତୁ ସେଗୁଡିକୁ ଛାଡି ଦେଲେ, ଦେହକୁ ଅନୁଭବ କରେନାହିଁ।
ତଦା ଶାନ୍ତେ ଶରୀରାଗ୍ନୌ ଦେହତ୍ଯାଗେନ ନଶ୍ଯତି
ଯେତେବେଳେ ଦେହର ଅଗ୍ନି ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ଦେହକୁ ଛାଡି ଦେଲେ ଦେହ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
ତତ୍ରାତ୍ମା ମାନସୋ ବ୍ରହ୍ମା ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଲୋକକୃତ୍
ସେଠି ଆତ୍ମା, ମନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ଲୋକଗୁଡିକୁ ସୃଷ୍ଟି କରେ।
ତସ୍ମିନ୍ଯଃ ସଂଶ୍ରିତୋ ଦେହେ ହ୍ଯବ୍ବିନ୍ଦୁରିଵ ପୁଷ୍କରେ
ଯେଉଁଠି ଦେହରେ ଯେଉଁଜଣ ଅବସ୍ଥିତ, ସେ ହେଉଛି ପଦ୍ମଫୁଲରେ ଏକ ଫୁଟା ପାଣି ପରି।
ତମୋରଜଶ୍ଚ ସତ୍ତ୍ଵଂ ଚ ଵିଦ୍ଧି ଜୀଵଗୁଣାନିମାମ୍
ତମ, ରଜସ୍ ଓ ସତ୍ତ୍ୱ — ଏହି ତିନିଟି ଗୁଣ ଜୀବର ଗୁଣ ଭାବେ ଜାଣ।
ଅତଃ ପରଂ କ୍ଷେତ୍ରଵିଦୋ ଵଦନ୍ତି ପ୍ରାଵର୍ତଯଦ୍ଯୋ ଭୁଵନାନି ସପ୍ତ
ଏହାଠାରୁ ଉପରେ, କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଜାଣିଥିବା ଲୋକେ କହନ୍ତି — ସେ ଯିଏ ସପ୍ତ ଭୁବନକୁ ଚଳାଇଥିଲେ, ସେ ମୂଳ।
ଜୀଵସ୍ତୁ ଦେହାନ୍ତରିତଃ ପ୍ରଯାତି ଦଶାର୍ଦ୍ଧତସ୍ତସ୍ଯ ଶରୀରଭେଦଃ
ଜୀବ ଦେହରୁ ଅଲଗା ହେଇ ଚାଲିଯାଏ; ଦେହର ଭଙ୍ଗ ଦଶ ଅଞ୍ଚଳ ଭିତରେ ହୁଏ।
ଦୃଶ୍ଯତେ ତ୍ଵଗ୍ର୍ଯା ବୁଧ୍ଯାସୂକ୍ଷ୍ମଯା ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶିଭିଃ
ଏହାକୁ ତତ୍ତ୍ୱ ଦେଖିପାରିବା ଲୋକେ ତୀବ୍ର ବୁଦ୍ଧି ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଜ୍ଞାନରେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ଲବ୍ଧାହାରୋ ଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ପଶ୍ଯତ୍ଯାତ୍ମାନମାତ୍ମନି
ଖାଦ୍ୟ ପାଇ ଆତ୍ମା ପବିତ୍ର ହେଲାପରେ, ଜଣେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ନିଜ ମନରେ ଦେଖିପାରେ।
ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମାତ୍ମନି ସ୍ଥିତ୍ଵା ସୁଖମାନନ୍ତ୍ଯମଶ୍ନୁତେ
ପ୍ରସନ୍ନ ଆତ୍ମା ନିଜ ମନରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଇ, ଅସୀମ ସୁଖକୁ ଅନୁଭବ କରେ।
ସୃଷ୍ଟିଃ ପ୍ରଜାପତେରେଷା ଭୂତାଧ୍ଯାତ୍ମଵିନିଶ୍ଚଯେ
ଏହି ସୃଷ୍ଟି ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର, ପ୍ରାଣୀ ଓ ଆତ୍ମାର ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଣୟ ହୋଇଛି।
ଆତ୍ମତେଜୋ ଽଭିନିର୍ ଵୃତ୍ତାନ୍ଭାସ୍କରାଗ୍ନିସମପ୍ରଭାନ୍
ଆତ୍ମାର ତେଜ ଉଦ୍ଭାସିତ ହୋଇଛି, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ସମାନ ଚମକ।
ଆଚାରଂ ଚୈଵ ଶୌଚଂ ଚ ସ୍ଵର୍ଗାଯ ଵିଦଧେ ପ୍ରଭୁଃ
ପ୍ରଭୁ ଆଚରଣ ଓ ପବିତ୍ରତାକୁ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କରିଛନ୍ତି।
ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସନାଗାଶ୍ଚ ପିଶାଚା ମନୁଜାସ୍ତଥା
ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ନାଗ, ପିଶାଚ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ।
ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯସ୍ଯ ଵର୍ଣେନ ଯଦି ଵର୍ଣୋ ଵିଭିଦ୍ଯତେ
ଚାରି ଜାତିର ରଙ୍ଗ ଯଦି ରଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଭିନ୍ନ ହୁଏ,
ତ୍ଵନ୍ତଃ କ୍ଷରତି ସର୍ଵେଷାଂ କସ୍ମାଦ୍ଵର୍ଣୋ ଵିଭଜ୍ଯତେ
ସମସ୍ତଙ୍କ ଭିତରେ ରଙ୍ଗ ଚଳିଥିବାରୁ, ରଙ୍ଗ କାହିଁକି ଭିନ୍ନ କରାଯାଏ?
ତେଷାଂ ଵିଵିଧଵର୍ଣାନାଂ କୁତୋ ଵର୍ଣଵିନିଶ୍ଚଯଃ
ଏହି ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ, ରଙ୍ଗର ନିର୍ଣୟ କେଉଁଠୁ ହୁଏ?
ବ୍ରହ୍ମଣା ପୂର୍ଵସୃଷ୍ଟଂ ହି କର୍ମଣା ଵର୍ଣତାଂ ଗତମ୍
ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଥମେ ଯାହା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ସେ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ତାହାର ରଙ୍ଗ ପାଇଥିଲା।
ତ୍ଯକ୍ତସ୍ଵକର୍ମରକ୍ତାଙ୍ଗାସ୍ତେ ଦ୍ଵିଜାଃ କ୍ଷତ୍ରତାଂ ଗତାଃ
ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜଗଣ ନିଜ କର୍ମକୁ ଛାଡି ହିଂସାରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟର ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି।
ସ୍ଵଧର୍ଂମନ୍ନାନୁତିଷ୍ଟନ୍ତି ତେ ଦ୍ଵିଜା ଵୈଶ୍ଯତାଂ ଗତାଃ
ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ନିଜ ଧର୍ମ ପାଳନ କରିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବୈଶ୍ୟ ହୋଇଯାନ୍ତି।