ସମିଧାମଗ୍ନିଦଗ୍ଧାନାଂ ଯଥାଗ୍ରିର୍ଦ୍ଦଶ୍ଯତେ ତଥା
ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିଥିବା କାଠରେ ଯେପରି ଅଗ୍ନି ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ହୁଏ।
ଇନ୍ଧନସ୍ଯୋପଯୋଗାନ୍ତେ ସ ଵାଗ୍ନିର୍ନୋପଲଭ୍ଯତେ
ଇନ୍ଧନ ଶେଷ ହେଲା ପରେ, ସେ ଅଗ୍ନି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
ଗତିର୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରମାଣଂ ଵା ସଂସ୍ଥାନଂ ଵା ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଯାହାର ଗତି, ମାପ କିମ୍ବା ଆକାର କେହି ଜାଣିପାରିନାହିଁ—
ନଶ୍ଯତୀତ୍ଯେଵ ଜାନାମି ଶାନ୍ତମଗ୍ନିମନିନ୍ଧନମ୍
ମୁଁ ଏହି କଥା ଜାଣିଛି, ଏହା ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ; ଜଳିବା ଜଳିବା ଅଗ୍ନି ପରି, ଯେଉଁଠାରେ ଜଳାଇବା ପାଇଁ କିଛି ନାହିଁ।
ସମିଧାମୁପଯୋଗାନ୍ତେ ଯଥାଗ୍ନିର୍ନୋପଲଭ୍ଯତେ
ଯେପରି ଜଳାଇବା ଜାଳିବା ସମିଧା ଶେଷ ହେଲେ ଅଗ୍ନି ଦେଖିବାକୁ ମିଳେନାହିଁ—
ତଥା ଶରୀରସଂତ୍ଯାଗେ ଜୀଵୋ ହ୍ଯାକାଶଵତ୍ସ୍ଥିତଃ
ସେପରି ଶରୀର ଛାଡିଦେଲେ, ଜୀବ ଆକାଶ ପରି ଅବସ୍ଥିତ ରହିଯାଏ।
ପ୍ରାଣାନ୍ଧାରଯତେ ହ୍ଯଗ୍ନିଃ ସ ଜୀଵ ଉପଧାର୍ଯତାମ୍
ଏହି ଅଗ୍ନି ହେଉଛି ପ୍ରାଣକୁ ଧାରଣ କରେ; ଏହି ଜୀବକୁ ଭଲଭାବେ ବୁଝ।
ତସ୍ମିନ୍ନଷ୍ଟେ ଶରୀରାଗ୍ନୌ ତତୋ ଦେହମଚେତନମ୍
ଯେତେବେଳେ ଶରୀରର ଅଗ୍ନି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ଶରୀର ଜଡ ହୋଇଯାଏ।
ଜଗମାନାଂ ହି ସର୍ଵେଷାଂ ସ୍ଥାଵରାଣାଂ ତଥୈଵ ଚ
ଏହି କଥା ସମସ୍ତ ଚଳିତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଁ ଏକରୂପ।
ତେଷାଂ ତ୍ରଯାଣାମେକତ୍ଵାଦ୍ଵଯଂ ଭୂମୌ ପ୍ରତିଷ୍ଟିତମ୍
ଏହି ତିନିଟି ଏକ ହେବାରୁ, ତାଙ୍କର ଦ୍ୱିତ୍ୱ ଭୂମିରେ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଛି।
ଅମୂର୍ତଯସ୍ତେ ଵିଜ୍ଞେଯା ମୂର୍ତିମନ୍ତଃ ଶରୀରିଣଃ
ଯେଉଁମାନେ ଆକାରହୀନ, ସେମାନେ ଏହିପରି; ଯେଉଁମାନେ ଶରୀର ରଖିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆକାରବନ୍ତ।
ଜୀଵଃ କିଂଲକ୍ଷଣସ୍ତତ୍ରେତ୍ଯେତଦାଚକ୍ଷ୍ଵ ମେ ଽନଘ
ଏଠାରେ ଜୀବର କଣ ଲକ୍ଷଣ? ଏହି କଥା ମୋତେ କହ, ଓ ନିର୍ମଳ।
ଶରୀରେ ପ୍ରାଣିନାଂ ଜୀଵଂ ଵେତ୍ତୁଭିଚ୍ଛାମି ଯାଦୃଶମ୍
ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ କେମିତି ଜୀବ ଅଛି, ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେ।
ଭିଦ୍ଯମାନେ ଶରୀରେ ତୁ ଜୀଵୋ ନୈଵୋପଲଭ୍ଯତେ
ଶରୀର ଭାଙ୍ଗିଯିବାବେଳେ, ଜୀବକୁ କେହି ଦେଖିପାରିନାହିଁ।
ଶରୀରେ ମାନସେ ଦୁଃଖ କସ୍ତାଂ ଵେଦଯତେ ରୁଜମ୍
ମାନସିକ ଶରୀରରେ ଯେତେବେଳେ ଦୁଃଖ ହୁଏ, ସେ ଯନ୍ତ୍ରଣା କିଏ ଅନୁଭବ କରେ?
ମହର୍ଷେ ମନସି ଵ୍ଯଗ୍ରେ ତସ୍ମାଜ୍ଜୀଵୋ ନିରର୍ଥକଃ
ମହାର୍ଷି, ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ, ଜୀବ ନିର୍ଫଳ ହୋଇଯାଏ।
ମନସି ଵ୍ଯାକୁଲେ ଚକ୍ଷୁଃ ପଶ୍ଯନ୍ନପି ନ ପଶ୍ଯତି
ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ, ଚକ୍ଷୁ ଦେଖୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାରେନାହିଁ।
ନ ଚ ସ୍ମର୍ଶମସୌ ଵେତ୍ତି ନିଦ୍ରାଵଶଗତଃ ପୁନଃ
ନିଦ୍ରାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ, ସେ ସ୍ମୃତି କିମ୍ବା ଚେଷ୍ଟା ଜାଣିନାହିଁ।
ଇଚ୍ଛତି ଧ୍ଯାଯତି ଦ୍ଵେଷ୍ଟି ଵାକ୍ଯଂ ଵାଚଯତେ ଚ କଃ
କିଏ ଇଚ୍ଛା କରେ, ଧ୍ୟାନ କରେ, ଦ୍ୱେଷ କରେ, ଓ କଥା କହେ?
ସ ଵେତ୍ତି ଗନ୍ଧାଂଶ୍ଚ ରସାଞ୍ଛୁତୀଶ୍ଚ ସ୍ପର୍ଶଂ ଚ ରୂପଂ ଚ ଗୁଣାଂଶ୍ଚ ଯେ ଽଲ୍ଯେ
ସେ ଗନ୍ଧ, ରସ, ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ, ରୂପ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଗୁଣମାନେ ଅନୁଭବ କରେ।
ସଵେତି ଦୁଃଖାନି ସୁଖାନି ଚାତ୍ର ତଦ୍ଵିପ୍ରଯୋଗାତ୍ତୁ ନ ଵେତ୍ତି ଦେହମ୍
ଏଠି ସେ ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖକୁ ଅନୁଭବ କରେ, କିନ୍ତୁ ସେଗୁଡିକୁ ଛାଡି ଦେଲେ, ଦେହକୁ ଅନୁଭବ କରେନାହିଁ।
ତଦା ଶାନ୍ତେ ଶରୀରାଗ୍ନୌ ଦେହତ୍ଯାଗେନ ନଶ୍ଯତି
ଯେତେବେଳେ ଦେହର ଅଗ୍ନି ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ଦେହକୁ ଛାଡି ଦେଲେ ଦେହ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
ତତ୍ରାତ୍ମା ମାନସୋ ବ୍ରହ୍ମା ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଲୋକକୃତ୍
ସେଠି ଆତ୍ମା, ମନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ଲୋକଗୁଡିକୁ ସୃଷ୍ଟି କରେ।
ତସ୍ମିନ୍ଯଃ ସଂଶ୍ରିତୋ ଦେହେ ହ୍ଯବ୍ବିନ୍ଦୁରିଵ ପୁଷ୍କରେ
ଯେଉଁଠି ଦେହରେ ଯେଉଁଜଣ ଅବସ୍ଥିତ, ସେ ହେଉଛି ପଦ୍ମଫୁଲରେ ଏକ ଫୁଟା ପାଣି ପରି।
ତମୋରଜଶ୍ଚ ସତ୍ତ୍ଵଂ ଚ ଵିଦ୍ଧି ଜୀଵଗୁଣାନିମାମ୍
ତମ, ରଜସ୍ ଓ ସତ୍ତ୍ୱ — ଏହି ତିନିଟି ଗୁଣ ଜୀବର ଗୁଣ ଭାବେ ଜାଣ।
ଅତଃ ପରଂ କ୍ଷେତ୍ରଵିଦୋ ଵଦନ୍ତି ପ୍ରାଵର୍ତଯଦ୍ଯୋ ଭୁଵନାନି ସପ୍ତ
ଏହାଠାରୁ ଉପରେ, କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଜାଣିଥିବା ଲୋକେ କହନ୍ତି — ସେ ଯିଏ ସପ୍ତ ଭୁବନକୁ ଚଳାଇଥିଲେ, ସେ ମୂଳ।
ଜୀଵସ୍ତୁ ଦେହାନ୍ତରିତଃ ପ୍ରଯାତି ଦଶାର୍ଦ୍ଧତସ୍ତସ୍ଯ ଶରୀରଭେଦଃ
ଜୀବ ଦେହରୁ ଅଲଗା ହେଇ ଚାଲିଯାଏ; ଦେହର ଭଙ୍ଗ ଦଶ ଅଞ୍ଚଳ ଭିତରେ ହୁଏ।
ଦୃଶ୍ଯତେ ତ୍ଵଗ୍ର୍ଯା ବୁଧ୍ଯାସୂକ୍ଷ୍ମଯା ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶିଭିଃ
ଏହାକୁ ତତ୍ତ୍ୱ ଦେଖିପାରିବା ଲୋକେ ତୀବ୍ର ବୁଦ୍ଧି ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଜ୍ଞାନରେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ଲବ୍ଧାହାରୋ ଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ପଶ୍ଯତ୍ଯାତ୍ମାନମାତ୍ମନି
ଖାଦ୍ୟ ପାଇ ଆତ୍ମା ପବିତ୍ର ହେଲାପରେ, ଜଣେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ନିଜ ମନରେ ଦେଖିପାରେ।
ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମାତ୍ମନି ସ୍ଥିତ୍ଵା ସୁଖମାନନ୍ତ୍ଯମଶ୍ନୁତେ
ପ୍ରସନ୍ନ ଆତ୍ମା ନିଜ ମନରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଇ, ଅସୀମ ସୁଖକୁ ଅନୁଭବ କରେ।