ପୀଡିତେ ଽନ୍ଯତରେ ହ୍ଯେଷାଂ ସଂଘାତୋ ଯାତି ପଞ୍ଚତାମ୍
ଏହି ଦୁଇଟିରୁ ଯଦି କୌଣସି ଏକ କଷ୍ଟ ଭୋଗେ, ସମସ୍ତ ମିଶ୍ରଣ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
କିଂ ଖେଦଯତି ଵା ଜୀଵଃ କିଂ ଶୃଣୋତି ବ୍ରଵୀତି ଚ
ଜୀବ କଣ କ୍ଲାନ୍ତି ଅନୁଭବେ, କଣ ଶୁଣେ, ଏବଂ କଣ କହେ?
ଯୋ ଦତ୍ତ୍ଵା ମ୍ରିଯତେ ଜନ୍ତୁଃ ସା ଗୌଃ କଂ ତାରଯିଷ୍ଯତି
ଯେ ପ୍ରାଣୀ ଦେଇ ମରିଯାଏ, ସେ ଗାଈ କିପରି କାହାକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରିବ?
ଇହୈଵ ଵିଲଯଂ ଯାନ୍ତି କୁତସ୍ତେଷାଂ ସମାଗମଃ
ସେମାନେ ଏଠାରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି; ତେବେ ସେମାନଙ୍କର ପୁନଃ ମିଳନ କିପରି ସମ୍ଭବ?
ଅଗ୍ନିନା ଚୋପଯୁକ୍ତସ୍ଯ କୁତଃ ସଂଜୀଵନଂ ପୁନଃ
ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିବା ପାଇଁ, ପୁନଃ ଜୀବନ କିପରି ହେବ?
ଜୀଵନ୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରଵର୍ତନ୍ତେ ମୃତଃ କ୍ଵ ପୁନରେଷ୍ଯତି
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ ଅଛି, ସେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ; ମରିଗଲା ପରେ, ସେ କିପରି ପୁନଃ ଫେରିପାରିବ?
ମୃତାଃ ପ୍ରଣଶ୍ଯନ୍ତି ବୀଜାଦ୍ବୀଜଂ ପ୍ରଣଶ୍ଯତି
ମୃତ ଲୋକ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି; ବିଜରୁ ବିଜ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
ତ ନିଵର୍ତଯ ସର୍ଵଜ୍ଞ ଯତସ୍ତ୍ଵାମାଶ୍ରିତୋ ହ୍ଯହମ୍
ସମସ୍ତଜ୍ଞ, ଏମାନେକୁ ଫେରାଇ ଦିଅ, କାରଣ ମୁଁ ତୁମେଠାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି।
ପୁନରାହୁ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ତତ୍ସଂଦେହନିଵୃତ୍ତଯେ
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ପୁନଃ କହ।
ଯାତି ଦେହାନ୍ତରଂ ପ୍ରାଣୀ ଶରୀରଂ ତୁ ଵିଶୀର୍ଯତେ
ପ୍ରାଣୀ ଅନ୍ୟ ଦେହକୁ ଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଶରୀର ତାହାର ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
ସମିଧାମଗ୍ନିଦଗ୍ଧାନାଂ ଯଥାଗ୍ରିର୍ଦ୍ଦଶ୍ଯତେ ତଥା
ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିଥିବା କାଠରେ ଯେପରି ଅଗ୍ନି ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ହୁଏ।
ଇନ୍ଧନସ୍ଯୋପଯୋଗାନ୍ତେ ସ ଵାଗ୍ନିର୍ନୋପଲଭ୍ଯତେ
ଇନ୍ଧନ ଶେଷ ହେଲା ପରେ, ସେ ଅଗ୍ନି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
ଗତିର୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରମାଣଂ ଵା ସଂସ୍ଥାନଂ ଵା ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଯାହାର ଗତି, ମାପ କିମ୍ବା ଆକାର କେହି ଜାଣିପାରିନାହିଁ—
ନଶ୍ଯତୀତ୍ଯେଵ ଜାନାମି ଶାନ୍ତମଗ୍ନିମନିନ୍ଧନମ୍
ମୁଁ ଏହି କଥା ଜାଣିଛି, ଏହା ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ; ଜଳିବା ଜଳିବା ଅଗ୍ନି ପରି, ଯେଉଁଠାରେ ଜଳାଇବା ପାଇଁ କିଛି ନାହିଁ।
ସମିଧାମୁପଯୋଗାନ୍ତେ ଯଥାଗ୍ନିର୍ନୋପଲଭ୍ଯତେ
ଯେପରି ଜଳାଇବା ଜାଳିବା ସମିଧା ଶେଷ ହେଲେ ଅଗ୍ନି ଦେଖିବାକୁ ମିଳେନାହିଁ—
ତଥା ଶରୀରସଂତ୍ଯାଗେ ଜୀଵୋ ହ୍ଯାକାଶଵତ୍ସ୍ଥିତଃ
ସେପରି ଶରୀର ଛାଡିଦେଲେ, ଜୀବ ଆକାଶ ପରି ଅବସ୍ଥିତ ରହିଯାଏ।
ପ୍ରାଣାନ୍ଧାରଯତେ ହ୍ଯଗ୍ନିଃ ସ ଜୀଵ ଉପଧାର୍ଯତାମ୍
ଏହି ଅଗ୍ନି ହେଉଛି ପ୍ରାଣକୁ ଧାରଣ କରେ; ଏହି ଜୀବକୁ ଭଲଭାବେ ବୁଝ।
ତସ୍ମିନ୍ନଷ୍ଟେ ଶରୀରାଗ୍ନୌ ତତୋ ଦେହମଚେତନମ୍
ଯେତେବେଳେ ଶରୀରର ଅଗ୍ନି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ଶରୀର ଜଡ ହୋଇଯାଏ।
ଜଗମାନାଂ ହି ସର୍ଵେଷାଂ ସ୍ଥାଵରାଣାଂ ତଥୈଵ ଚ
ଏହି କଥା ସମସ୍ତ ଚଳିତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଁ ଏକରୂପ।
ତେଷାଂ ତ୍ରଯାଣାମେକତ୍ଵାଦ୍ଵଯଂ ଭୂମୌ ପ୍ରତିଷ୍ଟିତମ୍
ଏହି ତିନିଟି ଏକ ହେବାରୁ, ତାଙ୍କର ଦ୍ୱିତ୍ୱ ଭୂମିରେ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଛି।
ଅମୂର୍ତଯସ୍ତେ ଵିଜ୍ଞେଯା ମୂର୍ତିମନ୍ତଃ ଶରୀରିଣଃ
ଯେଉଁମାନେ ଆକାରହୀନ, ସେମାନେ ଏହିପରି; ଯେଉଁମାନେ ଶରୀର ରଖିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆକାରବନ୍ତ।
ଜୀଵଃ କିଂଲକ୍ଷଣସ୍ତତ୍ରେତ୍ଯେତଦାଚକ୍ଷ୍ଵ ମେ ଽନଘ
ଏଠାରେ ଜୀବର କଣ ଲକ୍ଷଣ? ଏହି କଥା ମୋତେ କହ, ଓ ନିର୍ମଳ।
ଶରୀରେ ପ୍ରାଣିନାଂ ଜୀଵଂ ଵେତ୍ତୁଭିଚ୍ଛାମି ଯାଦୃଶମ୍
ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ କେମିତି ଜୀବ ଅଛି, ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେ।
ଭିଦ୍ଯମାନେ ଶରୀରେ ତୁ ଜୀଵୋ ନୈଵୋପଲଭ୍ଯତେ
ଶରୀର ଭାଙ୍ଗିଯିବାବେଳେ, ଜୀବକୁ କେହି ଦେଖିପାରିନାହିଁ।
ଶରୀରେ ମାନସେ ଦୁଃଖ କସ୍ତାଂ ଵେଦଯତେ ରୁଜମ୍
ମାନସିକ ଶରୀରରେ ଯେତେବେଳେ ଦୁଃଖ ହୁଏ, ସେ ଯନ୍ତ୍ରଣା କିଏ ଅନୁଭବ କରେ?
ମହର୍ଷେ ମନସି ଵ୍ଯଗ୍ରେ ତସ୍ମାଜ୍ଜୀଵୋ ନିରର୍ଥକଃ
ମହାର୍ଷି, ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ, ଜୀବ ନିର୍ଫଳ ହୋଇଯାଏ।
ମନସି ଵ୍ଯାକୁଲେ ଚକ୍ଷୁଃ ପଶ୍ଯନ୍ନପି ନ ପଶ୍ଯତି
ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ, ଚକ୍ଷୁ ଦେଖୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାରେନାହିଁ।
ନ ଚ ସ୍ମର୍ଶମସୌ ଵେତ୍ତି ନିଦ୍ରାଵଶଗତଃ ପୁନଃ
ନିଦ୍ରାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ, ସେ ସ୍ମୃତି କିମ୍ବା ଚେଷ୍ଟା ଜାଣିନାହିଁ।
ଇଚ୍ଛତି ଧ୍ଯାଯତି ଦ୍ଵେଷ୍ଟି ଵାକ୍ଯଂ ଵାଚଯତେ ଚ କଃ
କିଏ ଇଚ୍ଛା କରେ, ଧ୍ୟାନ କରେ, ଦ୍ୱେଷ କରେ, ଓ କଥା କହେ?
ସ ଵେତ୍ତି ଗନ୍ଧାଂଶ୍ଚ ରସାଞ୍ଛୁତୀଶ୍ଚ ସ୍ପର୍ଶଂ ଚ ରୂପଂ ଚ ଗୁଣାଂଶ୍ଚ ଯେ ଽଲ୍ଯେ
ସେ ଗନ୍ଧ, ରସ, ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ, ରୂପ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଗୁଣମାନେ ଅନୁଭବ କରେ।