ଵହନ୍ମୂତ୍ରଂ ପୁରୀଷଂ ଵାପ୍ଯପାନଃ ପରିଵର୍ତତେ
ଅପାନ ଶ୍ୱାସ ମୁତ୍ର କିମ୍ବା ମଳକୁ ବହି, ଦେହରେ ଚଳାପାଇ କରେ।
ଉଦାନ ଇତି ତଂ ପ୍ରାହୁରଧ୍ଯାତ୍ମଜ୍ଞାନକୋଵିଦାଃ
ଅଧ୍ୟାତ୍ମ ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରବୀଣ ଲୋକେ ଏହି ଶ୍ୱାସକୁ 'ଉଦାନ' ବୋଲି କହନ୍ତି।
ଶରୀରେଷୁ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଵ୍ଯାନ ଇତ୍ଯୁପଦିଶ୍ଯତେ
ମଣିଷ ଦେହରେ ଏହି ଶ୍ୱାସକୁ 'ବ୍ୟାନ' ବୋଲି ଶିଖାଯାଏ।
ରସାନ୍ଵାରୁ ଦୋଷାଂଶ୍ଚ ଵର୍ତଯନ୍ନତି ଚେଷ୍ଟତେ
ଏହା ଦେହର ରସ ଓ ଦୋଷଗୁଡିକୁ ବିତରଣ କରି ଚଳାପାଇ କରେ।
ସମନ୍ଵିତସ୍ତ୍ଵଧିଷ୍ଟାନଂ ସମ୍ଯକ୍ ପଚତି ପାଵକଃ
ନିଜ ଅସ୍ଥାନରେ ଥିବା ଅଗ୍ନି ଠିକ୍ ଭାବେ ପାଚନ କରେ।
ରେତସ୍ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରଜାଯନ୍ତେ ସର୍ଵସ୍ରୋତାଂସି ଦେହିନାମ୍
ଏହିଠାରୁ ରେତସ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଦେହୀ ଜୀବର ସମସ୍ତ ନାଳୀ ଗଠିତ ହୁଏ।
ଊଷ୍ମା ଚାଗିରୀତି ଜ୍ଞେଯୋ ଯୋ ଽନ୍ନଂ ପଚତି ଦେହିନାମ୍
ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ଦେହୀ ଜୀବର ଖାଦ୍ୟକୁ ପାଚନ କରେ, ଏହାକୁ ଉଷ୍ମା ଓ ଅଗ୍ନି ଭାବରେ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ।
ସ ଊର୍ଧ୍ଵମାଗମ୍ଯ ପୁନଃ ସମୁତ୍କ୍ଷିପତି ପାଵକମ୍
ଏହା ଉପରକୁ ଯାଇ, ପୁନଃ ଅଗ୍ନିକୁ ଉତ୍କ୍ଷିପ୍ତ କରେ।
ନାଭିମୂଲେ ଶରୀରସ୍ଯ ସର୍ଵେ ପ୍ରାଣାଶ୍ଚ ସଂସ୍ଥିତାଃ
ଦେହର ନାଭି ମୂଳରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣ ଶ୍ୱାସ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛି।
ଵହୄନ୍ତ୍ଯନ୍ନରସାନ୍ନାଡ୍ଯୋ ଦଶପ୍ରାଣପ୍ରଚୋଦିତାଃ
ଦଶ ପ୍ରାଣ ଶ୍ୱାସର ଚଳନରେ ନାଳୀଗୁଡିକ ଖାଦ୍ୟର ରସକୁ ବହି ନେଇଯାନ୍ତି।
ଜିତକ୍ଲମାଃ ସମା ଧୀରା ମୂର୍ଦ୍ଧନ୍ଯାତ୍ମାନମାଦଧନ୍
ଯେଉଁ ଧୀର ଓ ଶାନ୍ତ ଲୋକେ କ୍ଲାନ୍ତିକୁ ଜିତି, ଆତ୍ମାକୁ ମୁଣ୍ଡରେ ଅବସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି।
ତସ୍ମିନ୍ସମିଧ୍ଯତେ ନିତ୍ଯମଗ୍ନିଃ ସ୍ଥାଲ୍ଯାମିଵାହିତଃ
ସେଠାରେ ଅଗ୍ନି ସଦା ଜ୍ୱଳିତ ଅଛି, ଯେପରି ଚୁଲିରେ ଥିବା ହାଣ୍ଡିରେ।
ଶ୍ଵସିତ୍ଯାଭାଷତେ ଚୈଵ ତତୋ ଜୀଵୋ ନିରର୍ଥକଃ
ସେ ଶ୍ୱାସ ନେଇବା ଓ କଥା କହିବା ପରେ, ଜୀବ ନିର୍ଅର୍ଥକ ହୁଏ।
ଅଗ୍ନିର୍ଜରଯତେ ଚୈତତ୍ତଦା ଜୀଵୋ ନିରର୍ଥକଃ
ଅଗ୍ନି ଏହି ଦେହକୁ ଜଳାଇ ଦେଇ, ତାପରେ ଜୀବ ନିର୍ଅର୍ଥକ ହୁଏ।
ଵାଯୁରେଵ ଜହାତ୍ଯେନମୂଷ୍ମଭାଵଶ୍ଚ ନଶ୍ଯତି
ବାୟୁ ମାତ୍ର ଛାଡି ଯାଏ, ତାହାର ଉଷ୍ମତା ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଵାଯୁମଞ୍ଜଲଵତ୍ପଶ୍ଯେଦ୍ଗଚ୍ଛେତ୍ସହ ମରୁଦ୍ଗୁଣୈଃ
ବାୟୁକୁ ହାତରେ ଧରିଥିବା ପରି ଦେଖିବା ଉଚିତ, ଏହା ବାୟୁର ଗୁଣ ସହିତ ଚାଲିଯାଏ।
ମହାର୍ଣଵଵିମୁକ୍ତତ୍ଵାଦନ୍ଯତ୍ସଲିଲଭାଜନମ୍
ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ଅନ୍ୟ ଜଳପାତ୍ର ରହିଯାଏ।
କ୍ଷିପ୍ରଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ନଶ୍ଯେତ ଯଥା ନଶ୍ଯତ୍ଯସୌ ତଥା
ସେ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରବେଶ କରି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଯେପରି ଅନ୍ୟଟି ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
ଯେଷାମନ୍ଯତରାଭାଵାଞ୍ଚତୁର୍ଣାଂ ନାସ୍ତି ସଂଶଯଃ
ଏହି ଚାରିଟିରୁ ଯଦି ଯେକୌଣସି ଏକ ଅନୁପସ୍ଥିତ ହୁଏ, ତେବେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ନଶ୍ଯତେ କୋଷ୍ଟଭେଦାର୍ଥମଗ୍ରିର୍ନଶ୍ଯତ୍ଯଭୋଜନାତ୍
ଅଗ୍ନି ଇନ୍ଧନ ନଥିଲେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ଖାଦ୍ୟ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
ପୀଡିତେ ଽନ୍ଯତରେ ହ୍ଯେଷାଂ ସଂଘାତୋ ଯାତି ପଞ୍ଚତାମ୍
ଏହି ଦୁଇଟିରୁ ଯଦି କୌଣସି ଏକ କଷ୍ଟ ଭୋଗେ, ସମସ୍ତ ମିଶ୍ରଣ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
କିଂ ଖେଦଯତି ଵା ଜୀଵଃ କିଂ ଶୃଣୋତି ବ୍ରଵୀତି ଚ
ଜୀବ କଣ କ୍ଲାନ୍ତି ଅନୁଭବେ, କଣ ଶୁଣେ, ଏବଂ କଣ କହେ?
ଯୋ ଦତ୍ତ୍ଵା ମ୍ରିଯତେ ଜନ୍ତୁଃ ସା ଗୌଃ କଂ ତାରଯିଷ୍ଯତି
ଯେ ପ୍ରାଣୀ ଦେଇ ମରିଯାଏ, ସେ ଗାଈ କିପରି କାହାକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରିବ?
ଇହୈଵ ଵିଲଯଂ ଯାନ୍ତି କୁତସ୍ତେଷାଂ ସମାଗମଃ
ସେମାନେ ଏଠାରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି; ତେବେ ସେମାନଙ୍କର ପୁନଃ ମିଳନ କିପରି ସମ୍ଭବ?
ଅଗ୍ନିନା ଚୋପଯୁକ୍ତସ୍ଯ କୁତଃ ସଂଜୀଵନଂ ପୁନଃ
ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିବା ପାଇଁ, ପୁନଃ ଜୀବନ କିପରି ହେବ?
ଜୀଵନ୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରଵର୍ତନ୍ତେ ମୃତଃ କ୍ଵ ପୁନରେଷ୍ଯତି
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ ଅଛି, ସେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ; ମରିଗଲା ପରେ, ସେ କିପରି ପୁନଃ ଫେରିପାରିବ?
ମୃତାଃ ପ୍ରଣଶ୍ଯନ୍ତି ବୀଜାଦ୍ବୀଜଂ ପ୍ରଣଶ୍ଯତି
ମୃତ ଲୋକ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି; ବିଜରୁ ବିଜ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
ତ ନିଵର୍ତଯ ସର୍ଵଜ୍ଞ ଯତସ୍ତ୍ଵାମାଶ୍ରିତୋ ହ୍ଯହମ୍
ସମସ୍ତଜ୍ଞ, ଏମାନେକୁ ଫେରାଇ ଦିଅ, କାରଣ ମୁଁ ତୁମେଠାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି।
ପୁନରାହୁ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ତତ୍ସଂଦେହନିଵୃତ୍ତଯେ
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ପୁନଃ କହ।
ଯାତି ଦେହାନ୍ତରଂ ପ୍ରାଣୀ ଶରୀରଂ ତୁ ଵିଶୀର୍ଯତେ
ପ୍ରାଣୀ ଅନ୍ୟ ଦେହକୁ ଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଶରୀର ତାହାର ନଷ୍ଟ ହୁଏ।