ଭିତ୍ତ୍ଵାର୍ଣଵତଲଂ ଵାଯୁଃ ସମୁତ୍ପତତି ଘୋଷଵାନ୍
ପବନ ପାଣିର ତଳକୁ ଭେଦି, ଉପରକୁ ଉଡ଼ିଗଲା ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ କଲା।
ଆକାଶସ୍ଥାନମାସାଦ୍ଯ ପ୍ରଶାନ୍ତିଂ ନାଧିଗଚ୍ଛତି
ପବନ ଆକାଶରେ ପହଞ୍ଚିଲେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ପାଇଲା ନାହିଁ।
ପ୍ରାଦୁରାସୀଦୂର୍ଧ୍ଵଶିଖଃ କୃତ୍ଵା ନିସ୍ତିମିରଂ ତମଃ
ଏଠାରେ ଏକ ଘନ ଅନ୍ଧାର ଉପରକୁ ଉଠି ଦେଖାଦେଲା, ଯେଉଁଥିରେ କିଛି ଆଲୋକ ନଥିଲା।
ତଦଗ୍ନିଵାଯୁସଂପର୍କାଦ୍ଧନତ୍ଵମୁପପଦ୍ଯତେ
ଅଗ୍ନି ଓ ପବନର ସଂଯୋଗରୁ ଦୃଢତା ଆସିଥାଏ।
ସ ସଂଘାତତ୍ଵମାପନ୍ନୋ ଭୂମିତ୍ଵମନୁଗଚ୍ଛତି
ସେଇ ଦୃଢତା ଏକଠି ହୋଇ, ପୃଥିବୀର ଗୁଣ ନେଇଥାଏ।
ଭୂମିର୍ଯୋ ନିରିଯଂ ଜ୍ଞେଯା ଯସ୍ଯାଃ ସର୍ଵଂ ପ୍ରସୂଯତେ
ଏହି ପୃଥିବୀ ହେଉଛି ସେଉଁଠାରୁ ସବୁ କିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏହିକୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ୍।
ଆଵୃତା ଯୈରିମେ ଲୋକା ମହାଭୂତାଭିସଂଜ୍ଞିତୈଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକ ମହାଭୂତ ନାମରେ ଯାହାକୁ କୁହାଯାଏ, ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଢାକି ରହିଛି।
ପଶ୍ଚାତ୍ତେଷ୍ଵେଵ ଭୂତତ୍ଵଂ କଥଂ ସମୁପପଦ୍ଯତେ
ପରେ କିପରି ଏହିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୂତ ଗୁଣ ଆସିଥାଏ?
ଅତସ୍ତେଷାଂ ମହାଭୂତଶବ୍ଦୋ ଽଯମୁପପଦ୍ଯତେ
ସେଥିପାଇଁ, ଏହିମାନଙ୍କୁ 'ମହାଭୂତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ପୃଥିଵୀ ଚାତ୍ର ସଂଘାତଃ ଶରୀରଂ ପାଞ୍ଚଭୌତିକମ୍
ଏଠାରେ ପୃଥିବୀ ହେଉଛି ସଂଘାତ, ଏବଂ ଶରୀର ପାଞ୍ଚଭୂତିକ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି।
ଶ୍ରୋତ୍ରେ ଘ୍ରାଣୋ ରସଃ ସ୍ପର୍ଶୋ ଦୃଷ୍ଟିଶ୍ଚେନ୍ଦ୍ରିଯସଂଜ୍ଞିତାଃ
ଶୁଣିବା, ଘ୍ରାଣ, ରସ ଚାଲିବା, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ଦେଖିବା — ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଅଙ୍ଗକୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ।
ସ୍ଥାଵରାଣାଂ ନ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଶରୀରେ ପଞ୍ଚ ଧାତଵଃ
ସ୍ଥିର ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ ପାଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
ଵୃକ୍ଷାଣାଂ ନୋପଲଭ୍ଯନ୍ତେ ଶରୀରେ ପଞ୍ଚ ଧାତଵଃ
ଗଛମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ ପାଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ ମିଳେ ନାହିଁ।
ନ ଚ ସ୍ପର୍ଶଂ ହି ଜାନନ୍ତି ତେ କଥଂ ପଞ୍ଚ ଧାତଵଃ
ଗଛମାନେ ସ୍ପର୍ଶ ଅନୁଭବ କରିନାହାନ୍ତି, ତେଣୁ କିପରି ପାଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ ଥିବା ସମ୍ଭବ?
ଆକାଶସ୍ଯାପ୍ରମେଯତ୍ଵାଦୃକ୍ଷାଣାଂ ନାସ୍ତି ଭୌତିକମ୍
ଆକାଶ ଅପରିମାପ୍ୟ ହେବାରୁ, ଗଛମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ ଭୌତିକ ଆକାଶ ନାହିଁ।
ତେଷାଂ ପୁଷ୍ପପଲଵ୍ଯକ୍ତିର୍ନିତ୍ଯଂ ସମୁପପଦ୍ଯତେ
ତଥାପି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଦା ପୁଷ୍ପ ଓ ଫଳ ଦେଖାଯାଏ।
ମ୍ଲାଯତେ ଶୀର୍ଯତେ ଚାପି ସ୍ପର୍ଶସ୍ତେନାତ୍ର ଵିଦ୍ଯତେ
ଗଛମାନେ ମରିଯାନ୍ତି ଓ ଝରିଯାନ୍ତି; ଏହିପରି ସ୍ପର୍ଶ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି।
ଶ୍ରୋତ୍ରେଣ ଗୃହ୍ଯତେ ଶବ୍ଦସ୍ତସ୍ମାଚ୍ଛୃଣ୍ଵନ୍ତି ପାଦପାଃ
ଶବ୍ଦ ଶ୍ରବଣ ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାଏ; ତେଣୁ ଗଛମାନେ ଶୁଣିପାରନ୍ତି।
ନହ୍ଯଦୃଷ୍ଟଶ୍ଚ ମାର୍ଗୋ ଽସ୍ତି ତସ୍ମାତ୍ପଶ୍ଯନ୍ତି ପାଦପାଃ
ଅଦୃଶ୍ୟ ପଥ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଗଛମାନେ ଦେଖିପାରନ୍ତି।
ଅରୋଗାଃ ପୁଷ୍ପିତାଃ ସଂତି ତସ୍ମାଜ୍ଜିଘ୍ରନ୍ତି ପାଦପାଃ
ଗଛମାନେ ସ୍ୱସ୍ଥ ଓ ପୁଷ୍ପିତ ଅଛନ୍ତି; ତେଣୁ ସେମାନେ ଘ୍ରାଣ କରନ୍ତି।
ଜୀଵଂ ପଶ୍ଯାମି ଵୃକ୍ଷାଣାମଚୈତନ୍ଯଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ମୁଁ ଗଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜୀବନ ଦେଖୁଛି; ତାଙ୍କର ଚେତନା ଅଭାବ ନାହିଁ।
ଆହାରପରିଣାମାଞ୍ଚ ସ୍ନହୋ ଵୃଦ୍ଧିଶ୍ଚ ଜାଯତେ
ଆହାର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆର୍ଦ୍ରତା ଓ ବୃଦ୍ଧି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ପ୍ରତ୍ଯେକଶଃ ପ୍ରଭିଦ୍ଯନ୍ତେ ଯୈଃ ଶରୀରଂ ଵିଚେଷ୍ଟତେ
ଏହି ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡିକ ଏକ ଏକ କରି ଭାଗ ହୋଇ ଶରୀରକୁ କାମ କରାଇଥାଏ।
ଇତ୍ଯେତଦିହ ସଂଘାତଂ ଶରୀରେ ପୃଥିଵୀମଯେ
ଏଭଳି ଏହି ଶରୀରରେ ଏକ ସଂଘାତ ମୃତ୍ତିକା ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ।
ଅଗ୍ନିର୍ଜନଯତେ ଯଞ୍ଚ ପଞ୍ଚାଗ୍ନେଯାଃ ଶରୀରିଣଃ
ଅଗ୍ନି ଯାହା ଜନ୍ମ ଦେଉଛି, ପାଞ୍ଚ ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଶରୀର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଆକାଶାତ୍ପ୍ରାଣିନାମେତେ ଶରୀରେ ପଞ୍ଚ ଧାତଵଃ
ଆକାଶରୁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ ପାଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଇତ୍ଯାପଃ ପଞ୍ଚଧା ଦେହେ ଭଵନ୍ତି ପ୍ରାଣିନାଂ ସଦା
ଏଭଳି ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଜଳ ସଦା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଦେହରେ ଅଛି।
ପ୍ରାଣାତ୍ପ୍ରୀଣଯତେ ପ୍ରାଣୀ ଵ୍ଯାନାଵ୍ଦ୍ଯାଯଚ୍ଛତେ ତଥା
ପ୍ରାଣ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣୀ ପୋଷିତ ହୁଏ, ଏବଂ ବ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଶରୀର ଚାଲିଥାଏ।
ଇତ୍ଯେତେ ଵାଯଵଃ ପଞ୍ଚ ଵେଷ୍ଟଯନ୍ତୀହଦେହିନମ୍
ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ବାୟୁ ଏଠାରେ ଦେହଧାରୀକୁ ଘେରି ରଖିଥାଏ ।
ତସ୍ଯ ଗନ୍ଧସ୍ଯ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵିସ୍ତରାଭିହିତାନ୍ଗୁଣାନ୍
ଏବେ ମୁଁ ସେ ଗନ୍ଧର ଗୁଣଗୁଡିକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି ।