ସଂରକ୍ଷଣାର୍ଥଂ ଭୂତାନାଂ ସୃଷ୍ଟଂ ପ୍ରଥମତୋ ଜଲମ୍
ଭୂତମାନଙ୍କର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରଥମେ ଜଳ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା।
ଯତ୍ପ୍ରାଣାଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଵର୍ଦ୍ଧନ୍ତେ ଯେନ ଚ ପ୍ରଜାଃ
ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜୀବର ପ୍ରାଣ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ, ଏବଂ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାମାନେ ବଢ଼ନ୍ତି।
ସର୍ଵଂ ତଦ୍ଵାରୁଣଂ ଜ୍ଞେଯମାପସ୍ତସ୍ତଂଭିରେ ପୁନଃ
ଏହା ସବୁ ବାରୁଣଙ୍କର ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ୍। ପୁଣି ପାଣି ସବୁ ଶାନ୍ତ ହୋଇଗଲା।
କଥଂ ଵା ମେଦିନୀ ସୃଷ୍ଟେତ୍ଯତ୍ର ମେ ସଂଶଯୋ ମହାନ୍
ମେଦିନୀ କିପରି ତିଆରି ହେଲା? ଏହା ନେଇ ମୋର ମନରେ ବଡ଼ ସନ୍ଦେହ ଅଛି।
ଲୋକସଂଭଵସଂଦେହଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ମହାତ୍ମନାମ୍
ବଡ଼ ମନିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସଂସାରର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଛି।
ତ୍ଯକ୍ତାହାରାଃ ସ୍ପର୍ଦ୍ଧମାନା ଦିଵ୍ଯଂ ଵିର୍ଷଶତଂ ଦ୍ଵିଜାଃ
ଦ୍ୱିଜମାନେ ଖାଦ୍ୟ ଛାଡ଼ି, ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ହରାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ଶତ ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ଧରି ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ।
ଦିଵ୍ଯା ସରସ୍ଵତୀ ତତ୍ର ସଂବଭୂଵ ନଭସ୍ତଲାତ୍
ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟ ସରସ୍ୱତୀ ଆକାଶରୁ ଅବତରିତ ହେଲେ।
ନଷ୍ଟଚନ୍ଦ୍ରାର୍କପଵନଂ ପ୍ରସୁପ୍ତମିଵ ସଂବଭୌ
ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ପବନ ହରାଇଯିବା ପରି ଲାଗିଲା, ସବୁ କିଛି ଘୁମେ ପଡ଼ିଥିବା ପରି ଦେଖାଗଲା।
ତସ୍ମାଞ୍ଚ ସଲିଲୋତ୍ପୀଡାଦୁଦତିଷ୍ଟତ ମାରୁତଃ
ପାଣିର ଚାପରୁ ପବନ ଉଠିଆସିଲା।
ତଞ୍ଚାଭସା ପୂର୍ଯମାଣଂ ସଶବ୍ଦଂ କୁରୁତେ ଽନିଲଃ
ସେଇ ପବନ ଆକାଶକୁ ଭରିଦେଇ, ଶବ୍ଦ କରିବାକୁ ଲାଗିଲା।
ଭିତ୍ତ୍ଵାର୍ଣଵତଲଂ ଵାଯୁଃ ସମୁତ୍ପତତି ଘୋଷଵାନ୍
ପବନ ପାଣିର ତଳକୁ ଭେଦି, ଉପରକୁ ଉଡ଼ିଗଲା ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ କଲା।
ଆକାଶସ୍ଥାନମାସାଦ୍ଯ ପ୍ରଶାନ୍ତିଂ ନାଧିଗଚ୍ଛତି
ପବନ ଆକାଶରେ ପହଞ୍ଚିଲେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ପାଇଲା ନାହିଁ।
ପ୍ରାଦୁରାସୀଦୂର୍ଧ୍ଵଶିଖଃ କୃତ୍ଵା ନିସ୍ତିମିରଂ ତମଃ
ଏଠାରେ ଏକ ଘନ ଅନ୍ଧାର ଉପରକୁ ଉଠି ଦେଖାଦେଲା, ଯେଉଁଥିରେ କିଛି ଆଲୋକ ନଥିଲା।
ତଦଗ୍ନିଵାଯୁସଂପର୍କାଦ୍ଧନତ୍ଵମୁପପଦ୍ଯତେ
ଅଗ୍ନି ଓ ପବନର ସଂଯୋଗରୁ ଦୃଢତା ଆସିଥାଏ।
ସ ସଂଘାତତ୍ଵମାପନ୍ନୋ ଭୂମିତ୍ଵମନୁଗଚ୍ଛତି
ସେଇ ଦୃଢତା ଏକଠି ହୋଇ, ପୃଥିବୀର ଗୁଣ ନେଇଥାଏ।
ଭୂମିର୍ଯୋ ନିରିଯଂ ଜ୍ଞେଯା ଯସ୍ଯାଃ ସର୍ଵଂ ପ୍ରସୂଯତେ
ଏହି ପୃଥିବୀ ହେଉଛି ସେଉଁଠାରୁ ସବୁ କିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏହିକୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ୍।
ଆଵୃତା ଯୈରିମେ ଲୋକା ମହାଭୂତାଭିସଂଜ୍ଞିତୈଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକ ମହାଭୂତ ନାମରେ ଯାହାକୁ କୁହାଯାଏ, ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଢାକି ରହିଛି।
ପଶ୍ଚାତ୍ତେଷ୍ଵେଵ ଭୂତତ୍ଵଂ କଥଂ ସମୁପପଦ୍ଯତେ
ପରେ କିପରି ଏହିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୂତ ଗୁଣ ଆସିଥାଏ?
ଅତସ୍ତେଷାଂ ମହାଭୂତଶବ୍ଦୋ ଽଯମୁପପଦ୍ଯତେ
ସେଥିପାଇଁ, ଏହିମାନଙ୍କୁ 'ମହାଭୂତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ପୃଥିଵୀ ଚାତ୍ର ସଂଘାତଃ ଶରୀରଂ ପାଞ୍ଚଭୌତିକମ୍
ଏଠାରେ ପୃଥିବୀ ହେଉଛି ସଂଘାତ, ଏବଂ ଶରୀର ପାଞ୍ଚଭୂତିକ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି।
ଶ୍ରୋତ୍ରେ ଘ୍ରାଣୋ ରସଃ ସ୍ପର୍ଶୋ ଦୃଷ୍ଟିଶ୍ଚେନ୍ଦ୍ରିଯସଂଜ୍ଞିତାଃ
ଶୁଣିବା, ଘ୍ରାଣ, ରସ ଚାଲିବା, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ଦେଖିବା — ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଅଙ୍ଗକୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ।
ସ୍ଥାଵରାଣାଂ ନ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଶରୀରେ ପଞ୍ଚ ଧାତଵଃ
ସ୍ଥିର ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ ପାଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
ଵୃକ୍ଷାଣାଂ ନୋପଲଭ୍ଯନ୍ତେ ଶରୀରେ ପଞ୍ଚ ଧାତଵଃ
ଗଛମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ ପାଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ ମିଳେ ନାହିଁ।
ନ ଚ ସ୍ପର୍ଶଂ ହି ଜାନନ୍ତି ତେ କଥଂ ପଞ୍ଚ ଧାତଵଃ
ଗଛମାନେ ସ୍ପର୍ଶ ଅନୁଭବ କରିନାହାନ୍ତି, ତେଣୁ କିପରି ପାଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ ଥିବା ସମ୍ଭବ?
ଆକାଶସ୍ଯାପ୍ରମେଯତ୍ଵାଦୃକ୍ଷାଣାଂ ନାସ୍ତି ଭୌତିକମ୍
ଆକାଶ ଅପରିମାପ୍ୟ ହେବାରୁ, ଗଛମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ ଭୌତିକ ଆକାଶ ନାହିଁ।
ତେଷାଂ ପୁଷ୍ପପଲଵ୍ଯକ୍ତିର୍ନିତ୍ଯଂ ସମୁପପଦ୍ଯତେ
ତଥାପି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଦା ପୁଷ୍ପ ଓ ଫଳ ଦେଖାଯାଏ।
ମ୍ଲାଯତେ ଶୀର୍ଯତେ ଚାପି ସ୍ପର୍ଶସ୍ତେନାତ୍ର ଵିଦ୍ଯତେ
ଗଛମାନେ ମରିଯାନ୍ତି ଓ ଝରିଯାନ୍ତି; ଏହିପରି ସ୍ପର୍ଶ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି।
ଶ୍ରୋତ୍ରେଣ ଗୃହ୍ଯତେ ଶବ୍ଦସ୍ତସ୍ମାଚ୍ଛୃଣ୍ଵନ୍ତି ପାଦପାଃ
ଶବ୍ଦ ଶ୍ରବଣ ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାଏ; ତେଣୁ ଗଛମାନେ ଶୁଣିପାରନ୍ତି।
ନହ୍ଯଦୃଷ୍ଟଶ୍ଚ ମାର୍ଗୋ ଽସ୍ତି ତସ୍ମାତ୍ପଶ୍ଯନ୍ତି ପାଦପାଃ
ଅଦୃଶ୍ୟ ପଥ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଗଛମାନେ ଦେଖିପାରନ୍ତି।
ଅରୋଗାଃ ପୁଷ୍ପିତାଃ ସଂତି ତସ୍ମାଜ୍ଜିଘ୍ରନ୍ତି ପାଦପାଃ
ଗଛମାନେ ସ୍ୱସ୍ଥ ଓ ପୁଷ୍ପିତ ଅଛନ୍ତି; ତେଣୁ ସେମାନେ ଘ୍ରାଣ କରନ୍ତି।