ସଭୂମିଃ ସାଗ୍ନିପଵନୋ ଲୋକୋ ଽଯଂ କେନ ନିର୍ମିତଃ
ପୃଥିବୀ, ଅଗ୍ନି, ପବନ ସହିତ ଏହି ଜଗତ କିଏ ତିଆରି କରିଛି ?
ଶୌଚାଶୌଚଂ କଥଂ ତେଷାଂ ଧର୍ମାଧର୍ମଵିଧିଃ କଥମ୍
ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଚି ଅଶୁଚି କିପରି ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ ? ଧର୍ମ ଅଧର୍ମର ନିୟମ କିପରି ହୁଏ ?
ଅସ୍ମାଲ୍ଲୋକାଦମୁଂ ଲୋକଂ ସର୍ଵଂ ଶଂସତୁ ମେ ଭଵାନ୍
ଏହି ଲୋକରୁ ଅନ୍ୟ ଲୋକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଆପଣ ମୋତେ ସବୁ କଥା କହନ୍ତୁ ।
ଭୃଗୁଣାଭିହିତଂ ଶାସ୍ତ୍ରଂ ଭରଦ୍ଵାଜାଯ ପୃଚ୍ଛତେ
ଭୃଗୁଙ୍କ କହିଥିବା ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ଭରଦ୍ୱାଜ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ ।
ଭୃଗୁମହର୍ଷିମାସୀନଂ ଭରଦ୍ଵାଜୋ ଽନ୍ଵପୃଚ୍ଛତ
ଭୃଗୁ ମହର୍ଷି ବସିଥିବାବେଳେ ଭରଦ୍ୱାଜ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ ।
କଥଂ ମୁକ୍ତିଶ୍ଚ ସଂସାରାଜ୍ଜାଯତେ ତସ୍ଯ ମାନଦ
ମାନ୍ୟତା ଦେଇଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସଂସାରରୁ ମୋକ୍ଷ କିପରି ମିଳେ ?
ସେଵ୍ଯସେଵକଭାଵେନ ଵର୍ତେତେ ଇତି ତୌ ସଦା
ସେମାନେ ସାଧାରଣତଃ ମାଲିକ ଓ ଦାସର ଭାବରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି।
ଲୋକାନାଂ ରମଣଃ ସୋ ଽଯଂ ନିର୍ଗୁଣଶ୍ଚ ନିରଞ୍ଜନଃ
ସେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆନନ୍ଦ, ଗୁଣହୀନ ଓ ଦୂଷଣରହିତ।
କଥମେନଂ ପରାତ୍ମାନଂ କାଲଶକ୍ତିଦୁରନ୍ଵଯମ୍
ସେ ପରମାତ୍ମା, ଯେଉଁଠାରେ କାଳ ଓ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବୁଝିବା ଅତି କଷ୍ଟ, କିପରି ଜଣାଯିବ?
ଜୀଵୋ ଜୀଵତ୍ଵମୁଲ୍ଲଙ୍ଘ୍ଯ କଥଂ ବ୍ରହ୍ମ ସମନ୍ଵଯାତ୍
ଜୀବ ତାହାର ଜୀବତ୍ୱକୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରି, କିପରି ବ୍ରହ୍ମ ସହିତ ଏକତା ପାଇପାରିବ?
ଏଵଂ ସ ଭଗଵାନ୍ପୃଷ୍ଟୋ ଭରଦ୍ଵାଜେନ ସଂଶଯମ୍
ଏଭଳି ଭାବରେ ଭରଦ୍ୱାଜ ତାଙ୍କୁ ସଂଶୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ, ଭଗବାନ—
ମାନସୋ ନାମ ଯଃ ପୂର୍ଵୋ ଵିଶ୍ରୁତୋ ଵେ ମହର୍ଷିଭିଃ
ଯେଉଁଟି ପୂର୍ବରୁ ମନସୁ ଜନ୍ମିତ ବୋଲି ମହାର୍ଷିମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କରିଥିଲେ,
ଅଵ୍ଯକ୍ତ ଇତି ଵିଖ୍ଯାତଃ ଶାଶ୍ଵତୋ ଽଥାକ୍ଷଯୋ ଽଵ୍ଯଯଃ
ସେ ଅବ୍ୟକ୍ତ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଚିରକାଳୀନ, ଅନଶ୍ୱର ଓ ଅକ୍ଷୟ।
ସୋ ଽମୃଜତ୍ପ୍ରଥମଂ ଦେଵୋ ମହାନ୍ତଂ ନାମ ନାମତଃ
ସେ ଦେବତା ପ୍ରଥମେ ଏକ ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ନାମରେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।
ଆକାଶାଦଭଵଦ୍ଵାରି ସଲିଲାଦଗ୍ନିମାରୁତୌ
ଆକାଶରୁ ପାଣି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ପାଣିରୁ ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁ ହେଲା।
ତତସ୍ତେଜୋ ମଯଂ ଦିଵ୍ଯଂ ପଦ୍ମଂ ସୃଷ୍ଟଂ ସ୍ଵଯଂଭୁଵା
ତାପରେ, ସ୍ୱୟଂଭୁ ଦେବତା ଏକ ଦିବ୍ୟ ଓ ତେଜସ୍ୱୀ ପଦ୍ମ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଅହୄଙ୍କାର ଇତି ଖ୍ଯାତଃ ସର୍ଵଭୂତାତ୍ମଭୂତକୃତ୍
ସେ ଅହଂକାର ନାମରେ ପରିଚିତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆତ୍ମା ଓ ଉତ୍ପାଦକ।
ଶୈଲାସ୍ତସ୍ଯାସ୍ଥିସଂଧାସ୍ତୁ ମେଦୋ ମସିଂ ଚ ମେଦିନୀ
ତାଙ୍କର ହାଡ଼ ହେଉଛି ପାହାଡ଼; ମଜ୍ଜା ହେଉଛି ପୃଥିବୀର ମାଟି ଓ କଳମାନି।
ପଵନଶ୍ଚୈଵ ନିଶ୍ଵାସସ୍ତେଜୋ ଽଗ୍ନିର୍ନିମ୍ନଗାଃ ଶିରାଃ
ତାଙ୍କର ଶ୍ୱାସ ହେଉଛି ପବନ; ତେଜ ହେଉଛି ଅଗ୍ନି; ଶିରା ହେଉଛି ନଦୀ।
ନଭଶ୍ଚୋର୍ଧ୍ଵଶିରସ୍ତସ୍ଯ କ୍ଷିତିଃ ପଦୌ ଭୁଜୌ ଦିଶଃ
ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ନଭ; ପାଦ ହେଉଛି ପୃଥିବୀ; ଭୁଜ ହେଉଛି ଦିଗ।
ସ ଏଷ ଭଗଵାନ୍ଵିଷ୍ଣୁରନନ୍ତ ଇତି ଵିଶ୍ରୁତଃ
ସେ ଏହି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ, ଅନନ୍ତ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ତତଃ ସମଭଵଦ୍ଵିଶ୍ଵଂ ପୃଷ୍ଟୋ ଽହଂ ଯଦିହ ତ୍ଵଯା
ତାଙ୍କୁ ଠାରୁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା—ଯଦି ତୁମେ ଏହା ବିଷୟରେ ପଚାରିଛ।
କାନ୍ଯତ୍ର ପରିମାଣାନି ସଂଶଯଂ ଛିନ୍ଧି ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ଅନ୍ୟ କେଉଁ ପରିମାଣ ଅଛି? ତୁମର ସଂଶୟକୁ ସତ୍ୟରେ ଦୂର କର।
ରମ୍ଯଂ ନାନାଶ୍ରଯାକୀର୍ଣଂ ଯସ୍ଯାଂ ତୋ ନାଧିଗମ୍ଯତେ
ଯେଉଁ ରମ୍ୟ ଜଗତ, ଅନେକ ଆଧାରରେ ଭରିଆ, ତୁମେ ଏହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେନି।
ତତ୍ର ଦେଵାଃ ସ୍ଵଯଂ ଦୀପ୍ତା ଭାସ୍କରାଭାଗ୍ନିଵର୍ଚସଃ
ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱୟଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ରହନ୍ତି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ।
ଦୁର୍ଗମତ୍ଵାଦନନ୍ତତ୍ଵାଦିତି ମେ ଵଦ ମାନଦ
ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ଓ ସୀମାହୀନ ଥିବାରୁ, ମୋତେ କହ, ମାନ୍ୟଦାତା।
ନିରୁଦ୍ଧମେତଦାକାଶଂ ହ୍ଯପ୍ରମେଯଂ ସୁରୈରପି
ଏହି ଆକାଶ ଅଟକାଇ ରହିଛି, ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ମାପିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ତମସୋଂଽତେ ଜଲଂ ପ୍ରାହୁର୍ଜଲସ୍ଯାନ୍ତେ ଽଗ୍ନିରେଵ ଚ
ଅନ୍ଧକାରର ସେଷରେ ଜଳ ଅଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ଜଳର ସେଷରେ ଅଗ୍ନି ଅଛି।
ତଦନ୍ତେ ପୁନରାକାଶମାକାଶାନ୍ତେ ପୁନର୍ଜଲମ୍
ତାହା ପରେ ପୁଣି ଆକାଶ ଅଛି, ଆଉ ଆକାଶର ସେଷରେ ପୁଣି ଜଳ ଅଛି।
ଅଗ୍ନିମାରୁତତୋଯେଭ୍ଯୋ ଦୁର୍ଜ୍ଞେଯଂ ଦୈଵତୈରପି
ଅଗ୍ନି, ପବନ ଓ ଜଳରୁ ଏହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ବୁଝିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।