ମଦ୍ଯପାନପ୍ରମତ୍ତଶ୍ଚ ଗୋମାଂସା ଦୀନ୍ଯଭକ୍ଷଯତ୍
ମଦ୍ୟପାନରେ ମତ ହୋଇ, ସେ ଗୋମାଂସ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଃଖଦାୟକ ଜିନିଷ ଖାଇଥିଲେ।
ରାଜ୍ଞାପି ବାଧିତୋ ଵିପ୍ରପ୍ରପେଦେ ନିର୍ଜନଂ ଵନମ୍
ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପୀଡିତ ହୋଇ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜଣେ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ପଳାଇଗଲେ।
ଅଵାରିତଂ ଦଦାଵନ୍ନଂ ସତ୍ସଙ୍ଗଗତକଲ୍ମଷଃ
ସତ୍ସଙ୍ଗର ଦୁଷ୍ପ୍ରଭାବରେ, ସେ ଅବାଧରେ ଅନ୍ନ ଦେଇଥିଲେ।
ଅପାଲଯତ୍ପ୍ରଯତ୍ନେନ ସଦା ଧର୍ମପରାଯଣଃ
ସେ ସଦା ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯଥାଶକ୍ତି ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ।
ସତ୍ପାତ୍ରଦାନନିଷ୍ଟସ୍ଯ ଧର୍ମମାର୍ଗପ୍ରଵର୍ତିନଃ
ଯିଏ ଯୋଗ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ ଦାନ କରିବାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖେ ଏବଂ ଧର୍ମର ପଥରେ ଚାଲେ,
କଲ୍ପଵୃକ୍ଷଫଲଂ ସର୍ଵମମରୈରେଵ ଭୁଜ୍ଯତେ
ସେ ଲୋକଙ୍କର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ ବୃକ୍ଷର ଫଳ କେବଳ ଦେବତାମାନେ ଭୋଗ କରନ୍ତି।
ନିତ୍ଯଂ ଵିଷ୍ଣୁଗୃହେ ସମ୍ଯକ୍ପରିଚର୍ଯ୍ଯାପରୋ ଽଭଵତ୍
ସେ ସଦା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଘରେ ସଠିକ୍ ଭାବେ ସେବାରେ ଲାଗିଥିଲେ।
ଯଜ୍ଞମାଲୀ ସୁମାଲୀ ଚ ହ୍ଯେକକାଲେ ମୃତାଵୁଭୌ
ଯଜ୍ଞମାଳୀ ଓ ସୁମାଳୀ, ଦୁଇଝଣେ ଏକ ସମୟରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।
ହରିଃ ସଂପ୍ରେଷଯାମାସ ଵିମାନଂ ପାର୍ଷଦା ଵୃତମ୍
ହରି ଦେବତା ତାଙ୍କୁ ସହଯୋଗୀମାନେ ଘିରିଥିବା ଦିବ୍ୟ ରଥ ପଠାଇଲେ।
ପୂଜ୍ଯମାନଃ ସୁରଗଣୈଃ ସ୍ତୂଯମାନୋ ମୁନୀଶ୍ଵରୈଃ
ସେ ଦେବମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଓ ମହାମୁନିମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତିତ ହେଉଥିଲେ।
କାମଧେନ୍ଵା ପୁଷ୍ଯମାଣଶ୍ଚିତ୍ରାଭରଣଭୂଷିତଃ
କାମଧେନୁ ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ।
ଗଚ୍ଛନ୍ଵିଷ୍ଣୁପଦଂ ଦିଵ୍ଯଂମନୁଜଂ ପଥି ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ପଦକୁ ଯିବା ସମୟରେ, ସେ ରାସ୍ତାରେ ଜଣେ ମଣିଷକୁ ଦେଖିଲେ।
ଇତସ୍ତତଃ ପ୍ରାଧାଵନ୍ତଂ ଵିଲପନ୍ତମନାଥଵତ୍
ସେ ତାକୁ ଏପଟେ ସେପଟେ ଦୌଡ଼ୁଥିବା, ନିରାଶ୍ରୟ ଭଳି କାନ୍ଦୁଥିବା ଦେଖିଲେ।
କ୍ରୋଶନ୍ତଂ ଚ ସୁଦନ୍ତଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମନସି ଵିଵ୍ଯଥେ
ତାକୁ କାନ୍ଦୁଥିବା ଓ ନିୟମିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ମନ ଦୁଃଖିତ ହେଲା।
କୋ ଽଯଂ ଭଟୈର୍ବାଧ୍ଯମାନଂ ଇତ୍ଯପୃଚ୍ଛତ୍କୃତାଞ୍ଜଲିଃ
ଯୋଡ଼ିହାତରେ ପ୍ରଣାମ କରି ସେ ପଚାରିଲେ, 'ଏହି ଜଣେ କିଏ, ଯିଏ ପାଳମାନେ ଦ୍ୱାରା ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଛନ୍ତି?'
ଅସୌ ସୁମାଲୀ ଭ୍ରାତା ତେ ପାପାତ୍ମେତି ସମବ୍ରୁଵନ୍
ସେମାନେ କହିଲେ, 'ଏହିଯେ ସୁମାଳୀ, ତୁମର ଭାଇ, ଯିଏ ପାପୀ।'
ମନସା ଦୁଃଖମାପନ୍ନଃ ପୁନଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ନାରଦ
ମନରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ସେ ପୁଣିଥରେ ପଚାରିଲେ, ହେ ନାରଦ,
ତଦୁପାଯଂବଦଧ୍ଵଂ ମେ ଯୂଯଂ ହି ମମବାନ୍ଧଵାଃ
'ଏହାର ଉପାୟ କହ, କାରଣ ତୁମେମାନେ ମୋର ଆତ୍ମୀୟ।'
ସତାଂ ସାପ୍ତପଦୀ ମୈତ୍ରୀ ସତ୍ସତାଂ ତ୍ରିପଦୀ ତଥା
ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସାତଟି ପଦ ଚାଲିଲେ ମିତ୍ରତା ହୁଏ; ଭଲ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତିନିଟି ପଦରେ ମଧ୍ୟ ହୁଏ।
ସତ୍ସତାମପି ଯେ ସଂତସ୍ତେଷାଂ ମୈତ୍ରଘୀ ପଦେ ପଦେ
ଭଲ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ ସଙ୍ଗେ ରହନ୍ତି, ପ୍ରତି ପଦକୁ ମିତ୍ରତା ଓ ଶତ୍ରୁତା ଦୁହିଁ ଥାଏ।
ଯତୋ ଽଯଂ ମମ ଭ୍ରାତାପି ମୁଚ୍ଯତେ ତଦିହୋଚ୍ଯତାମ୍
ଏହିଯେ ମୋର ଭାଇ, ଯଦି ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିପାରେ, ତେବେ ଏଠାରେ କହ।
ପୁନଃ ସ୍ମିତାମୁଖାଃ ପ୍ରୋଚୁର୍ଯଜ୍ଞମାଲିହରିପ୍ରିଯମ୍
ପୁଣି, ହସୁଥିବା ମୁହଁରେ ସେମାନେ ଯଜ୍ଞମାଳୀ, ହରିଙ୍କ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଉପାଯଂ ତଵ ଵକ୍ଷ୍ଯାମଃ ସୁମାଲିପ୍ରେମମୁକ୍ତିଦମ୍
ସୁମାଳି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏମିତି ଉପାୟ କହିବି, ଯାହା ଭକ୍ତି ଓ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ।
ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମଃ ସମାସେନ ତଚ୍ଛ୍ରଣୁଷ୍ଵ ସମାହିତଃ
ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି; ତୁମେ ଏହାକୁ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଶୁଣ।
ତ୍ଵଯା କୃତାନି ପାପାନି ଅହନ୍ତ୍ଯଗଣିତାନି ଵୈ
ତୁମେ ଯେତେ ଅପରାଧ କରିଛ, ସେଗୁଡିକ ଅଗଣା।
ଏକଦା ବନ୍ଧୁଭିସ୍ତ୍ଯକ୍ତଃ ଶୋକସଂତାପପୀଡିତଃ
ଏକଥର, ନିଜ ବନ୍ଧୁମାନେ ତୁମକୁ ଛାଡିଦେଲେ, ତୁମେ ଦୁଃଖ ଓ ବେଦନାରେ ଭରିଗଲା।
ତଦା ଵୃଷ୍ଟିରଭୂତ୍ତତ୍ର ତତ୍ସ୍ଥାନଂ ପଙ୍କିଲଂ ହ୍ଯଭୂତ
ସେ ସମୟରେ ଏଠାରେ ବର୍ଷା ହେଲା, ଏହି ସ୍ଥାନ ମାଟିରେ ଭରିଗଲା।
ଉପଲେପନତାଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ତତ୍ସ୍ଥାନଂ ଵିଷ୍ଣୁମନ୍ଦିରେ
ସେ ସ୍ଥାନ ମାଟିରେ ଲେପି ହୋଇଥିଲା, ଏହା ବିଷ୍ଣୁ ମନ୍ଦିର ଭିତରେ ଥିଲା।
ଦଂଶିତଶ୍ଚୈଵ ସର୍ପେଣ ପ୍ରାପ୍ତଂ ପଞ୍ଚତ୍ଵମେଵ ଚ
ତୁମେ ଏକ ସାପରେ କାମ୍ଡି ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଥିଲା।
ଵିପ୍ରଜନ୍ମ ତ୍ଵଯା ପ୍ରାପ୍ତଂ ହରି ଭକ୍ତିସ୍ତଥାଚଲା
ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲା, ଏବଂ ହରିଙ୍କୁ ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ଲାଗିଲା।