ଉପାସକୋ ଜଯେତ୍ପ୍ରାଣାନ୍ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵାତୀତୋ ଵିମତ୍ସରଃ
ଉପାସକ ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ଜୟ କରିବା ଉଚିତ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଉପରେ ଉଠିବା ଏବଂ ଇର୍ଷ୍ୟା ଛାଡିବା ଦରକାର।
ଅଭ୍ଯାସେନ ଜଯେତ୍ପ୍ରାଣାନ୍ନିଃଶବ୍ଦେ ଜନଵର୍ଜିତେ
ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା, ନିରବତାରେ ଏବଂ ଲୋକମାନେ ନଥିବା ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରାଣକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରାଣାଯାମ ଇତି ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଦ୍ଵିଵିଧଃ ସ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତଃ
ଏହାକୁ ପ୍ରାଣାୟାମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ଅଟେ।
ଜଯଧ୍ଯାନଂ ଵିନାଗର୍ଭଃ ସଗର୍ଭସ୍ତତ୍ସମନ୍ଵିତଃ
ଧ୍ୟାନ ନଥିଲେ ଏହାକୁ ଅଗର୍ଭ, ଧ୍ୟାନ ସହିତ ଥିଲେ ସଗର୍ଭ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଏଵଂ ଚତୁର୍ଵିଧଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ପ୍ରାଣାଯାମୋ ମନୀଷିଭିଃ
ଏଭଳି, ପ୍ରାଣାୟାମକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଚାରି ପ୍ରକାରର ବୋଲି କହିଛନ୍ତି।
ସୂର୍ଯଦୈଵତକା ଚୈଵ ପିତୃଯୋନିରିତି ଶ୍ରୁତା
ସେଗୁଡିକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବତା, ପିତୃଯୋନି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନାମରେ ଜଣାଯାଏ।
ତତ୍ରାଧିଦୈଵତ ଚନ୍ଦ୍ରଂ ଜାନୀହି ମୁନିସତ୍ତମଂ
ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ, ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଅଧିଦେବତା ବୋଲି ଜାଣ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଅତିସୂକ୍ଷ୍ମା ଗୁହ୍ଯତମା ଜ୍ଞେଯା ସା ବ୍ରହ୍ମଦୈଵତା
ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଏବଂ ଗୁପ୍ତ ଯାହା, ତାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମାଦେବତା ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ।
ପୂରଯେଦ୍ଦକ୍ଷିଣେନୈଵ ପୂରଣାତ୍ପୂରକଃ ସ୍ମୃତଃ
ଡାହାଣ ନାକରେ ଶ୍ୱାସ ଭରିବାକୁ ପୂରକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ସଂପୂର୍ଣକୁଂଭଵତ୍ତିଷ୍ଟେତ୍କୁମ୍ଭକଃ ସ ହି ଵିଶ୍ରୁତଃ
ପୁରା ପାତ୍ର ଭରିଥିବା ପରି ଅବସ୍ଥାନ କରିବାକୁ କୁମ୍ଭକ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଵିଦ୍ଧି ତଚ୍ଛୂନ୍ଯକଂ ନାମ ପ୍ରାଣାଯାମଂ ଯଥାସ୍ଥିତମ୍
ଏହାକୁ ତାହାର ନିୟମିତ ରୂପରେ ଶୂନ୍ୟକ ପ୍ରାଣାୟାମ ବୋଲି ଜାଣ।
ଅନ୍ଯଥା ଖଲୁ ଜାଯନ୍ତେ ମହାରୋଗା ଭଯଙ୍କରାଃ
ଏହା ଠିକ୍ ଭାବେ ନ କଲେ, ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ବଡ ରୋଗ ଆସିପାରେ।
ସ ସର୍ଵପାପନିର୍ମୁକ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପଦମାନ୍ପୁଯାତ୍
ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
ସମାମାହୃତ୍ଯ ନିଗୃହ୍ଣାତି ପ୍ରତ୍ଯାହାରସ୍ତୁ ସ ସ୍ମୃତଃ
ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡିକୁ ଏକଠା କରି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କଲେ, ଏହାକୁ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କୁହାଯାଏ।
ପ୍ରଯାନ୍ତି ପରମଂ ବ୍ରହ୍ମ ପୁନରାଵୃତ୍ତିଦୁର୍ଲଭମ୍
ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଯାଠାରୁ ପୁନର୍ବାର ଫେରିବା ଦୁର୍ଲଭ।
ମୂଢାତ୍ମାନଂ ଚ ତଂ ଵିଦ୍ଯାଦ୍ଧ୍ଯାନଂ ଚାସ୍ଯ ନ ସିଧ୍ଯତି
ଯିଏ ମନରେ ମୂଢ଼ ଅଟେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଧ୍ୟାନ ସଫଳ ହୁଏନା।
ପ୍ରତ୍ଯାହୃତାନୀନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଧାରଯେତ୍ସା ତୁ ଧାରଣା
ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ଆତ୍ମାଭିମୁଖ କରି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଏକାଗ୍ର କରିବାକୁ ଯାହାକୁ କୁହାଯାଏ, ସେହି ହେଉଛି ଧାରଣା।
ଆତ୍ମାନଂ ପରମଂ ଧ୍ଯାଯେତ୍ସର୍ଵଧାତାରମଚ୍ଯୁତମ୍
ସମସ୍ତ ଭୂତର ଧାରକ, ଅଚ୍ୟୁତ, ସେହି ପରମ ଆତ୍ମାକୁ ମନେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଵିକସତ୍ପଦ୍ଯପତ୍ରାକ୍ଷଂ ଚାରୁକୁଣ୍ଡଲଭୂଷିତମ୍
ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ଚକ୍ଷୁ, ଶୋଭାବନ୍ତି କୁଣ୍ଡଳ ଦ୍ୱାରା ଶୁଭିତ।
ପୀତାମ୍ବରଧରଂ ଦେଵଂ ହେମଯଜ୍ଞୋପଵୀତିନମ୍
ପୀତବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଦେବତା, ସୁନାର ଜଜ୍ଞୋପବୀତ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି।
ଶ୍ରୀଵତ୍ସଵକ୍ଷସଂ ଦେଵଂ ସୁରାସୁରନମସ୍କୃତମ୍
ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଥିବା ଛାତି, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି।
ଧ୍ଯାଯେଦାତ୍ମାନମଵ୍ଯକ୍ତଂ ପରାତ୍ପରତରଂ ଵିଭୁମଟ୍
ଅଦୃଶ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଉପରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଆତ୍ମାକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଧ୍ଯାନଂ କୃତ୍ଵା ମୁହୁର୍ତ୍ତଂ ଵା ପରଂ ମୋକ୍ଷଂ ଲଭେନ୍ନରଃ
ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଧ୍ୟାନ କରାଯାଏ, ମଣିଷ ପରମ ମୁକ୍ତିକୁ ପାଇଥାଏ।
ଧ୍ଯାନାତ୍ପ୍ରସୀଦତି ହରିଦ୍ଧର୍ଯାନାତ୍ସର୍ଵାର୍ଥସାଧନମ୍
ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ହରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଧାରଣା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କାମ୍ୟ ଫଳ ମିଳେ।
ତେନ ଧ୍ଯାନେନ ତୁଷ୍ଟାତ୍ମା ହରିର୍ମୋକ୍ଷଂ ଦଦାତି ଵୈ
ସେଇ ଧ୍ୟାନରେ ଆତ୍ମା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ହରି ନିଶ୍ଚୟ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଧ୍ଯାନଂ ଧ୍ଯେଯଂ ଧ୍ଯାତୃଭାଵଂ ଯଥା ନଶ୍ଯତି ନିର୍ଭରମ୍
ଯେତେବେଳେ ଧ୍ୟାନ, ଧ୍ୟେୟ ଓ ଧ୍ୟାନକାରୀର ଭାବ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଲୟ ହୁଏ।
ଭଵେନ୍ନିରନ୍ତରଂ ଧ୍ଯାନାଦଭେଦପ୍ରତିପାଦନମ୍
ନିରନ୍ତର ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଅଭିନ୍ନତାର ଅନୁଭୂତି ହୁଏ।
ନିର୍ଵାତଦୀପଵତ୍ସଂସ୍ଥଃ ସମାଧିରଭିଧୀଯତେ
ବାୟୁରୁ ରକ୍ଷିତ ଦୀପ ପରି ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥା ରହେ, ସେହିକୁ ସମାଧି କୁହାଯାଏ।
ନ ଜିଘ୍ରତି ନ ସ୍ପୃଶତି ନ କିଞ୍ଚଦ୍ଵକ୍ତି ସତ୍ତମ
ସେ କିଛି ଘ୍ରାଣ କରେନାହିଁ, ସ୍ପର୍ଶ କରେନାହିଁ, କିଛି କଥା କୁହେନାହିଁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସର୍ଵୋପାଧିଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଯୋଗିନାଂ ଭାତ୍ଯଚଞ୍ଚଲଃ
ସମସ୍ତ ଉପାଧିରୁ ମୁକ୍ତ, ଯୋଗୀ ଅଚଳ ଭାବେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳିତ ହୁଅନ୍ତି।