ତତସ୍ତୁ ତରୁଣଭାଵେନ ଧନାର୍ଜନମର୍ଜିତସ୍ଯ ରକ୍ଷଣଂ ତସ୍ଯ ନାଶଵ୍ଯଯାଦିଷୁ ଚାତ୍ଯନ୍ତଦୁଃଖିତା ମାଯଯା ମୋହିତାଃ କାମକ୍ରୋଧାଦିଦୁଷ୍ଟମନସାଃ ସଦାସୂଯାପରାଯଣାଃ ପରସ୍ଵପରସ୍ତ୍ରୀହରଣୋପାଯପରାଯଣାଃ ପୁତ୍ରମିତ୍ରକଲତ୍ରାଦିଭରଣୋପାଯଚିନ୍ତାପରାଯଣା ଵୃଥାହଙ୍କାରଦୂଷିତାଃ ପୁତ୍ରାଦିଷୁ ଵ୍ଯାଧ୍ଯାଦି ପୀଡିତେଷୁ ସତ୍ସୁ ସର୍ଵଵ୍ଯାତ୍ପିଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ରୋଗାଦିଭିଃ କ୍ଲେଶିତାନାଂ ସମୀପେ ସ୍ଵଯମାଧ୍ଯାତ୍ମିକଦୁଃଖେନ ପରିପ୍ଲୁତା ଵକ୍ଷ୍ଯମାଣପ୍ରକାରେଣ ଚିତାମଶ୍ନୁଵତେ
ଯୁବା ଅବସ୍ଥାରେ ଧନ ଅର୍ଜନ, ଅର୍ଜିତ ଧନକୁ ରକ୍ଷା କରିବା, ଏହାର ନାଶ ଓ ଖର୍ଚ୍ଚ ଦ୍ୱାରା ଅତି ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥାଏ; ମାୟାରେ ମୁହିଯାଇ, ଇଚ୍ଛା ଓ କ୍ରୋଧରେ ମନ ଅପବିତ୍ର ହୋଇ, ସବୁବେଳେ ଇର୍ଷ୍ୟାରେ ଲିନ ରହି, ଅନ୍ୟଙ୍କର ଧନ ଓ ଜନାଣୀ ଦେବା ଉପାୟରେ ଲିନ ରହି, ପୁଅ, ମିତ୍ର, ଜନାଣୀ ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରି, ଅପରିଗ୍ରହ ଅଭିମାନରେ ଦୂଷିତ ହୋଇ, ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ରୋଗ ଦ୍ୱାରା ଯନ୍ତ୍ରିତ ଦେଖି, ସମସ୍ତ କିଛି ଛାଡ଼ି ନିଜ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଦୁଃଖରେ ଡୁବି, ଯେପରି ଦେଖାଯିବ, ଚିତାକୁ ପହଞ୍ଚିଥାଏ।
ସମୃଦ୍ଧସ୍ଯ କୁଟୁମ୍ବସ୍ଯ କଥଂ ଭଵତି ଵର୍ତ୍ତନମ୍
ସମୃଦ୍ଧ ପରିବାର କିପରି ଚାଲିବ?
ଅଶ୍ଵଃ ପଲାଯିତଃ କୁତ୍ର ଗାଵଃ କିଂ ନାଗତା ମମ
ଘୋଡା କେଉଁଠି ପଳାଇଗଲା? ଗାଁଗୁଡିକ କାହିଁକି ଫେରିଲେ ନାହିଁ?
ଅଵିଚାରାତ୍କୃଷିର୍ନଷ୍ଟା ପୁତ୍ରା ନିତ୍ଯଂ ରୁଦନ୍ତି ଚ
ବିଚାର ନଥିବାରୁ ଫସଲ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ପୁଅମାନେ ସବୁବେଳେ କାନ୍ଦନ୍ତି।
ନ ଲଭ୍ଯତେ ଵର୍ତ୍ତନଂ ଚ ରାଜ ବାଧାତିଦୁଃସହା
ଜୀବିକା ମିଳୁନାହିଁ, ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ଅତ୍ୟାଚାର ଅସହ୍ୟ।
ଵ୍ଯଵସାଯାକ୍ଷମଶ୍ଚାହଂ ପ୍ରାତ୍ପାଃ ପ୍ରାଘୂର୍ଣକା ଅମୀ
ମୁଁ କାମ କରିବାକୁ ଅସମର୍ଥ, ଏହି ସଙ୍ଗୀମାନେ ସବୁ ଅଳସ ଓ ଅସ୍ଥିର।
ଏଵମତ୍ଯନ୍ତଚିନ୍ତାକୁଲଃ ସ୍ଵଦୁଃଖାନି ନିଵାରଯିତୁମକ୍ଷମୋ ଧିଗ୍ଵିଧିଂ ଭାଗ୍ଯହୀନଂ ମାଂ କିମର୍ଥଂ ଵିଦଧେ ଇତି ଦୈଵମାକ୍ଷିପତି
ଏଭଳି ସବୁବେଳେ ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବି, ନିଜ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିପାରିନଥିବା, ଭାଗ୍ୟକୁ ଦୋଷ ଦେଇ, 'ଘୃଣା ଭାଗ୍ୟ! ମୋତେ କାହିଁକି ଏଭଳି ଅଭାଗା କରିଲା?' ବୋଲି ଦେବତାକୁ ଦୋଷ ଦେଇଥାଏ।
ପ୍ରକଂପମାନାଵଯଵଶ୍ଵାସକାସାଦିପୀଡିତୋ ଲୋଲାଵିଲଲୋଚନଃ ଶ୍ଲେଷ୍ମଣ୍ଯାତ୍ପକଣ୍ଠଃ ପୁତ୍ରଦାରାଦିଭିର୍ଭର୍ତ୍ସ୍ଯମାନଃ କଦା ମରଣମୁପଯାମୀତି ଚିନ୍ତାକୁଲୋ ମଯି ମୃତେ ସତି ମଦର୍ଜିତଂ ଗୃହକ୍ଷେତ୍ରାଦିକଂ ଵସ୍ତୁ ପୁତ୍ରାଦଯଃ କଥଂ ରକ୍ଷନ୍ତି କସ୍ଯ ଵା ଭଵିଷ୍ଯତି
ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ କମ୍ପି, ଶ୍ୱାସ, କାଶ ଓ ଅନ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଯନ୍ତ୍ରିତ, ଚଞ୍ଚଳ ଓ ଧୂସର ଚକ୍ଷୁ, ଶ୍ଲେଷ୍ମାରେ ଗଳା ଅଟି, ପୁଅ, ଜନାଣୀ ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚିତ୍କାରିତ, 'କେବେ ମୃତ୍ୟୁ ଆସିବ?' ବୋଲି ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବି, 'ମୁଁ ମରିଗଲେ ମୋ ଅର୍ଜିତ ଘର, କ୍ଷେତ୍ର ଓ ସମ୍ପତି ପୁଅମାନେ କିପରି ରକ୍ଷିବେ? କିଏ ଦାୟୀ ହେବ?' ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରିଥାଏ।
ମଦ୍ଧନେ ପରୈରପହୃତେ ପୁତ୍ରାଦୀନାଂ କଥଂ ଵର୍ତ୍ତନଂ ଭଵିଷ୍ଯତୀତି ମମତାଦୁଃଖପରିପ୍ଲୁତୋ ଗାଢଂ ନିଃଶ୍ଵସ୍ଯ ସ୍ଵେନ ଵଯସା କୃତାନି କର୍ମାଣି ପୁନଃ ପୁନଃ ସ୍ମରନ୍ କ୍ଷଣେ ଵିସ୍ମରତି ଚ ସଂତତସ୍ତ୍ଵାସନ୍ନମରଣୋ
ମୋ ସମ୍ପତି ଅନ୍ୟମାନେ ନେଇ ଦେଲେ, ପୁଅମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କିପରି ଜୀବନ ଚାଲାଇବେ? ମମତା ଦୁଃଖରେ ଡୁବି, ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ନେଇ, ନିଜ ଜୀବନର କର୍ମଗୁଡିକୁ ପୁନିପୁନି ମନେ ପକାଏ, କ୍ଷଣକୁ ଭୁଲିଯାଏ, ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟ ଆସିଯାଏ।
ଵ୍ଯାଧିପୀଡିତୋ ଽନ୍ତସ୍ତାପାର୍ତଃ କ୍ଷଣଂ ଶଯ୍ଯାଯାଂ କ୍ଷଣଂ ମଞ୍ଚେ ଚ ତତସ୍ତତଃ ପର୍ଯଟନ୍ କ୍ଷୁତ୍ତୃଟୂପରିପୂଡିତଃ କିଞ୍ଚିନ୍ମାତ୍ରମୁଦକଂ ଦେହୀତ୍ଯତିକାର୍ପଣ୍ଯେନ ଯାଚମାନସ୍ତତ୍ରାପି ଜ୍ଵରାଵିଷ୍ଟାନାମୁଦକଂ ନ ଶ୍ରେଯସ୍କରମିତି ବ୍ରୁଵତୋ ମନସାତିଦ୍ଵେଷଂ କୁର୍ଵନ୍ମନ୍ଦ ଚୈତନ୍ଯୋ ଭଵତି
ରୋଗରେ ଯନ୍ତ୍ରିତ, ଅନ୍ତର୍ଗତ ତାପରେ ଡୁବି, କେବେ ଶୟ୍ୟାରେ, କେବେ ମଞ୍ଚରେ ଘୁଞ୍ଚି, ଖୁଦା ଓ ତିଆଁରେ ଯନ୍ତ୍ରିତ, ଅତି ଦୁଃଖରେ ଥିଲେ ମାତ୍ର ଜଳ ଦେବାକୁ ମାଗିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଜ୍ୱରରେ ଯନ୍ତ୍ରିତ ଲୋକେ 'ଜଳ ଦେବା ଭଲ ନୁହେଁ' ବୋଲି କହିଲେ, ମନରେ ଅତି ଦ୍ୱେଷ ହୋଇ ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଏ।
ତତଶ୍ଚ ହସ୍ତପାଦାକର୍ଷଣେ ନ ତୁ କ୍ଷମୋ ରୁଦ୍ରଦ୍ଭିବନ୍ଧୁଜନୈର୍ଵେଷ୍ଟିତୋ ଵକ୍ତୁମକ୍ଷମଃ ସ୍ଵାର୍ଜିତଧନାଦିକଂ କସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତୀତି ଚିନ୍ତାପରୋ ବାଷ୍ପାଵିଲଵିଲୋଚନଃ କଣ୍ଠେ ଵୁରଘୁରାଯମାଣେ ସତି ଶରୀରାନ୍ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତପ୍ରାଣୋ ଯମଦୂତୈର୍ଭର୍ତ୍ସ୍ଯମାନଃ ପାଶଯନ୍ତ୍ରିତୋ ନରକାଦୀନ୍ପୂର୍ଵଵଦଶ୍ନୁତେ
ଏପରେ ହାତପା ଚଳାଇବାକୁ ଅସମର୍ଥ, କାନ୍ଦୁଥିବା ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ, କିଛି କହିପାରିନଥିବା, 'ମୋ ଅର୍ଜିତ ଧନ ଓ ସମ୍ପତି କିଏ ନେବ?' ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରି, ଚକ୍ଷୁ ଜଳରେ ଭରିଯାଏ, ଗଳା ଘରଘରାଇ, ଶରୀରରୁ ପ୍ରାଣ ବାହାରିଲେ, ଯମଦୂତମାନେ ଆସି ପାଶରେ ବାନ୍ଧି, ନରକ ଓ ଅନ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅଗ୍ରେ ଅନୁଭବ କରିଥାଏ।
ତଥୈଵ ଜୀଵିନଃ ସର୍ଵ ଆକର୍ମପ୍ରକ୍ଷଯାଦ୍ ଭୃଶମ୍
ଏଭଳି ସମସ୍ତ ଜୀବ, କର୍ମ ଶେଷ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥାଏ।
ଅଭ୍ଯସେତ୍ପରମଂ ଜ୍ଞାନଂ ଜ୍ଞାନାନ୍ମୋକ୍ଷମଵାନ୍ପୁଯାତ୍
ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନର ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ତସ୍ମାତ୍ସଂସାରମୋକ୍ଷାଯ ପରଂ ଜ୍ଞାନଂ ସମଭ୍ଯସେତ୍
ଏହିପରି ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ଜଞ୍ଜାଳରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ, ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନର ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଦରକାର।
ହରିଂ ନ ସେଵତେ ଯସ୍ତୁ କୋ ଽନ୍ଯସ୍ତସ୍ମାଦଚେତନଃ
ଯେହିଁ ହରିଙ୍କୁ ସେବା କରିନାହିଁ, ସେପରି ଅନ୍ୟ କେହି ଅବୁଦ୍ଧି ଅଛି କି?
ଆସ୍ଥିତେ କାମଦେ ଵିଷ୍ଣୋ ନରା ଯାନ୍ତି ହି ଯାତନାମ୍
ଯେମାନେ ଇଚ୍ଛାରେ ଆସକ୍ତ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନୁହଁନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁଃଖକୁ ଭୋଗିବେ।
ସ୍ଥିତେ ଽପି ଜ୍ଞାନରହିତାଃ ପଚ୍ଯନ୍ତେ ନରକେଷ୍ଵହୋ
ଜ୍ଞାନ ନଥିବା ଲୋକମାନେ ଜୀବନରେ ମଧ୍ୟ ନରକରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିଥାନ୍ତି — ହା!
ଶାଶ୍ଵତଂ ଭାଵଯନ୍ତ୍ଯଜ୍ଞା ମହାମୋହସମାଵୃତାଃ
ଅଜ୍ଞାନୀ, ମହାମୋହରେ ଆବୃତ, ଏହି ସଂସାରକୁ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଭାବିଥାନ୍ତି।
ସଂସାରଚ୍ଛେଦକଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ନ ଭଜେତ୍ସୋ ଽତିପାତକୀ
ଯେହିଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, ସଂସାର ବନ୍ଧନ କାଟିବାରେ ସମର୍ଥ, ପୂଜା କରିନାହିଁ, ସେ ବଡ଼ ପାପୀ।
ହରିଧ୍ଯାନପରୋ ଵିପ୍ର ଚଣ୍ଡାଲୋ ଽପି ମହାସୁଖୀ
ହରିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିଥିବା ଚଣ୍ଡାଳ ମଧ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବଡ଼ ସୁଖ ପାଉଥାଏ।
ଉଦ୍ଵେଗ ମାନଵା ମୂର୍ଖାଃ କିଂ ନ ଯାନ୍ତି ହି ପାପିନଃ
ଅନ୍ୟଥା, ମୂର୍ଖ ଏବଂ ପାପୀ ଲୋକମାନେ ଚିନ୍ତାରେ ଭରି, କେମିତି ନଷ୍ଟ ହେବେ ନାହିଁ?
ତଲ୍ଲବ୍ଧ୍ଵା ପରଲୋକାର୍ଥଂ ଯତ୍ନଂ କୁର୍ଯ୍ଯାଦ୍ଵିଚକ୍ଷଣଃ
ଏହି ଜନ୍ମ ପାଇଁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ପରଲୋକର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ।
ଲଭନ୍ତେ ପରମଂ ସ୍ଥାନଂ ପୁନରାଵୃତ୍ତିଦୁର୍ଲଭମ୍
ସେମାନେ ଉତ୍ତମ ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି, ଯାହାରୁ ପୁନଃ ଫେରିବା ଅତି କଷ୍ଟ।
ଯସ୍ମିଂଶ୍ଚ ଵିଲଯଂ ଯାତି ସ ସଂସାରସ୍ଯ ମୋଚକଃ
ଯାହାରେ ସଂସାରର ବିଲୟ ହୁଏ, ସେ ସଂସାରରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ।
ତଂ ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଦେଵେଶଂ ସଂସାରାତ୍ପରିମୁଚ୍ଯତେ
ସେଇ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ସଂସାରରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ସଂସାରପାଶବଦ୍ଧାନାଂ ଦୁଃଖାନି ସୁବହୂନି ଚ
ସଂସାରର ପାଶରେ ବାନ୍ଧା ଲୋକମାନେ ବହୁ ଦୁଃଖ ଭୋଗନ୍ତି।
ଯେନୋପାଯେନ ମୋକ୍ଷଃ ସ୍ଯାତ୍ତନ୍ମେ ବ୍ରୂହି ତପୋଧନ
କେଉଁ ଉପାୟରେ ମୁକ୍ତି ମିଳିପାରିବ? ମୋତେ କହ, ତପସ୍ୱୀ।
ଭୁଜ୍ଯନ୍ତେ ଚ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ତେଷାଂ ନାଶଃ କଥଂ ଭଵେତ୍
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନଙ୍କର ଦୁଃଖ କିପରି ନଶ୍ଟ ହେବ?
କାମାଲ୍ଲୋଭାଭିଭୂତଃ ସ୍ଯାଲ୍ଲୋଭାତ୍କ୍ରୋଧପରାଯଣାଃ
ଇଚ୍ଛାରେ ଆସକ୍ତ ହେଲେ ଲୋଭ ଆସେ; ଲୋଭରୁ କ୍ରୋଧ ଆସେ।
ପ୍ରନଷ୍ଟବୁଦ୍ଧିର୍ମନୁଜଃ ପୁନଃ ପାପଂ କରୋତି ଚ
ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟର ବୁଦ୍ଧି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ସେ ପୁନି ପାପ କରେ।