ଯୁଷ୍ମାଭିଃ ପୋଷିତା ଯେ ତୁ ପୁତ୍ରାଦ୍ଯା ଅନ୍ଯତୋଗତାଃ
ତୁମେ ଯେଉଁ ପୁତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ପାଳନ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ଏବେ ଅନ୍ୟଠାରେ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି।
ଯଥା କୃତାନି ପାପାନି ଯୁଷ୍ମାଭିଃ ସୁବହୂନି ଵୈ
ତୁମେ ଯେପରିକି ବହୁ ପାପ କରିଥିଲେ।
ଵିଚାରଯଧ୍ଵଂ ଯୂଯଂ ତୁ ଯୁଷ୍ମାଭିଶ୍ଚାରିତଂ ପୁରା
ଏବେ ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ କରିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କର।
ଦରିଦ୍ରେ ଽପି ଚ ମୂର୍ଖେ ଚ ପଣ୍ଡିତେ ଵା ଶ୍ରିଯାନ୍ଵିତେ
ଦରିଦ୍ର, ମୂର୍ଖ, ପଣ୍ଡିତ କିମ୍ବା ଧନୀ ଯେହେଉଁ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ।
ଚିତ୍ରଗୁତ୍ପେରିତଂ ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତେ ପାପିନସ୍ତଦା
ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ସମୟରେ ପାପୀମାନେ—
ଯମାଜ୍ଞାକାରିଣଃ କ୍ରୂରଶ୍ଚଣ୍ଡା ଦୂତା ଭଯାନକାଃ
ଯମଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରୁଥିବା, କ୍ରୁର, ଭୟଙ୍କର ଦୂତମାନେ—
ସ୍ଵଦୁଷ୍କର୍ମଫଲଂ ତେ ତୁ ଭୁକ୍ତ୍ଵାନ୍ତେ ପାପଶେଷତଃ
ନିଜ ଦୁଷ୍କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ କରି, ଅନ୍ତେ ପାପ ଶେଷ ରହିଥିବା।
ଭଗଵନ୍ସଂଶଯୋ ଜାତୋ ମଚ୍ଚେତସି ଦଯାନିଧେ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋ ମନରେ ଏକ ସନ୍ଦେହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ହେ କୃପାର ସାଗର।
ଧର୍ମାଶ୍ଚ ଵିଵିଧାଃ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ପାପାନ୍ଯପି ବହୂନି ଚ
ନିଜର ନିତି ଓ ଧର୍ମର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଏଠାରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି, ଏବଂ ବହୁ ପ୍ରକାରର ପାପ ମଧ୍ୟ ବିବର୍ଣ୍ତି ହୋଇଛି।
ଦିନାନ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ନାଶୋ ଲୋକତ୍ରଯସ୍ଯ ଵୈ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଦିନ ଶେଷରେ, ତିନି ଜଗତର ବିନାଶ ଘଟିବା ଦାବି କରାଯାଇଛି।
ଗ୍ରାମଦାନାଦିପୁଣ୍ଯାନାଂ ତ୍ଵଯୈଵ ଵିଧିନନ୍ଦନ
ବିଧିର ଆନନ୍ଦ ତୁମେ, ଗ୍ରାମ ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ତୁମେ ଏକା ନିଜେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛ।
ସର୍ଵେଷାମେଵ ଲୋକାନାଂ ଵିନାଶଃ ପ୍ରାକୃତେ ଲଯେ
ପ୍ରକୃତି ଲୟ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ବିନାଶ ଘଟେ।
ଏଷ ମେ ସଂଶଯୋ ଜାତସ୍ତଂ ଭଵାଞ୍ଛେତ୍ତୁମର୍ହତି
ମୋ ମନରେ ଏହି ସନ୍ଦେହ ଉପଜିଛି; ଏହାକୁ ଦୂର କରିବାକୁ ତୁମେ ଯୋଗ୍ୟ।
ସାଧୁ ସାଧୌ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଗୁହ୍ଯାଦ୍ଗୁହ୍ଯତମଂ ତ୍ଵିଦମ୍
ସାଧୁ, ସାଧୁ, ବଡ଼ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ! ଏହା ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠୁ ଗୁପ୍ତ।
ନାରାଯଣୋ ଽକ୍ଷରୋ ଽନନ୍ତଃ ପରଂ ଜ୍ଯୋତିଃ ସନାତନଃ
ନାରାୟଣ ଅବିନାଶୀ, ଅନନ୍ତ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓ ଚିରନ୍ତନ ଆଲୋକ।
ନିର୍ଗୁଣୋ ଽପି ପରାନନ୍ଦୋ ଗୁଣଵାନିଵ ଭାତି ଯଃ
ସେ ଗୁଣହୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦ ଭାବେ ଗୁଣବନ୍ତ ଭଳି ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ଗୁଣୋପାଧିକଭେଦେଷୁ ତ୍ରିଷ୍ଵେତେଷୁ ସନାତନ
ଓ ଚିରନ୍ତନ, ଗୁଣର ଉପାଧିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ତିନି ପ୍ରକାରର ଭିନ୍ନତାରେ—
ବ୍ରହ୍ମରୁପେଣ ସୃଜତି ଵିଷ୍ଣୁରୁପେଣ ପାତି ଚ
ସେ ବ୍ରହ୍ମା ରୂପରେ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁ ରୂପରେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
ପ୍ରସଯାନ୍ତେ ସମୁତ୍ଥାଯ ବ୍ରହ୍ମରୁପୀ ଜନାର୍ଦନଃ
ଲୟ ଶେଷରେ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ବ୍ରହ୍ମା ରୂପରେ ଉଦ୍ଭବ ହୁଅନ୍ତି।
ସ୍ଥାଵରାଦ୍ଯାଶଅଚ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ଯତ୍ର ଯତ୍ର ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ
ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁଠି ଅଚଳ ଓ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ଅଛନ୍ତି—
ତସ୍ମାତ୍କୃତାନାଂ ପାପାନାଂ ପୁଣ୍ଯାନାଂ ଚୈଵ ସତ୍ତମ
ଏହିପରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟ, କରାଯାଇଥିବା ପାପ ଓ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ—
ନାଭୁକ୍ତଂ କ୍ଷୀଯତେ କର୍ମ କଲ୍ପକୋଟିଶତୈରପି
ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ ଭୋଗ କରାଯାଇନାହିଁ, ତାହା କୋଟି କୋଟି କଳ୍ପ ଯାଇଲେ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ।
ସର୍ଵକର୍ମଫଲଂ ଭୁକ୍ତେ ପରିପୂର୍ଣଃ ସନାତନଃ
ଚିରନ୍ତନ ସ୍ୱରୂପ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୋଗ କରନ୍ତି।
ସୂଜତ୍ଯଵତି ଚାତ୍ତ୍ଯେତତ୍ସର୍ଵଂ ସର୍ଵଭୁଗଵ୍ଯଯଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ସୃଷ୍ଟି, ରକ୍ଷା ଓ ନାଶ କରନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଓ ବିନାଶର କାରଣ।
ସ୍ଥାଵରା ଇତି ଵିଖ୍ଯାତା ମହାମୋହସମାଵୃତାଃ
ଯେଉଁମାନେ 'ଅଚଳ' ଭାବରେ ପରିଚିତ, ସେମାନେ ବଡ଼ ମୋହରେ ଆବୃତ।
ସ୍ଥାଵରତ୍ଵେ ପୃଥିଵ୍ଯାମୁତ୍ପବୀଜାନି ଜଲସେକାନୁପଦଂ ସୁସଂସ୍କାରସାମଗ୍ରୀଵଶାଦନ୍ତରୁଷ୍ମପ୍ରପାଚିତାନ୍ଯୁଚ୍ଛୂନତ୍ଵମାପଦ୍ଯ ତତୋ ମୂଲଭାଵଂ ତନ୍ମୂଲାଦଙ୍କୁରୋତ୍ପତ୍ତିସ୍ତସ୍ମାଦପି ପର୍ଣକାଣ୍ଡନାଲାଦିକଂ କାଣ୍ଡେଷୁ ଚ ପ୍ରସଵମାପଦ୍ଯନ୍ତେ ତେଷୁ ଚ ପୁଷ୍ପସଂଭଵଃ
ପୃଥିବୀରେ ଅଚଳ ଭାବରେ ଥିଲେ, ମାଟିରେ ଚାଷ ହେଲେ ମାନେ ମାନେ ମାଟିରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ପାଣି ଛିଟିଲା ପରେ ଭଲ ଯୋଗାଯୋଗ ହେଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପରେ ସେମାନେ ପକେ, ପରେ ଫୁଲି ଉଠନ୍ତି, ତାପରେ ମୂଳ ହୁଏ; ଏହି ମୂଳରୁ ଅଙ୍କୁର ଉପଜେ, ତାହାରୁ ପତ୍ର, କାଣ୍ଡ, ତଣ୍ଡ ଉପଜେ; କାଣ୍ଡରେ ଆଉ ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ, ତାହାରୁ ଫୁଲ ଉପଜେ।
ତତଶ୍ଚ କ୍ରିମଯୋ ଭୂତ୍ଵା ସଦାଦୁଃଖବହୁଲାଃ କ୍ଷଣାର୍ଧ୍ଦଂ ଜୀଵନ୍ତଃ କ୍ଷଣାର୍ଧ୍ଦଂ ମ୍ରିଯମାଣା ବଲଵତ୍ପ୍ରାଣିପୀଡାଯାଂ ନିଵାରଯିତୁମକ୍ଷମାଃ ଶୀତଵାତାଦିକ୍ଲେଶଭୂଯିଷ୍ଠା ନିତ୍ଯଂ କ୍ଷୁଧାକ୍ଷୁଧିତା ମଲମୂତ୍ରାଦିଷୁ ସଚରନ୍ତୋ ଦୁଃଖମନୁଭଵନ୍ତି
ତାପରେ, ସେମାନେ କୀଟ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇ, ସଦା ବହୁତ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରନ୍ତି, କେବଳ ଅର୍ଦ୍ଧ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଜୀବନ୍ତ ରହନ୍ତି ଏବଂ ଅର୍ଦ୍ଧ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମରିଯାନ୍ତି। ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣା ବନ୍ଦ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ଶୀତ, ପବନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କଷ୍ଟରେ ଭରିପୁରି ଦୁଃଖିତ, ସଦା ଭୁଖା ଓ ତିରିପିତ, ମଳ ଓ ପେଶାବ ଭିତରେ ଘୁରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ, ଏବଂ ସେମାନେ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ଅଣ୍ଡଜତ୍ଵେ ଽପି ଵାତାଶନାମାଂସାମେଧ୍ଯାଦ୍ଯଶନାଶ୍ଚ ପରପୀଡାପରାଯଣା ନିତ୍ଯଂ ଦୁଃଖବହୁଲା ଗ୍ରାମ୍ଯପଶୁଯୋନିମାଗତା ଅପି ସ୍ଵଜାତିଵିଯୋଗଭାରୋଦ୍ଵହନପାଶାଦିବନ୍ଧନତାଡନହଲାଦିଧାରଣାଦିସର୍ଵଦୁଃଖାନ୍ଯନୁଭଵନ୍ତି
ତାନି ପୁଷ୍ପାଣି କାନିଚିଦଫଲାନି କାନିଚିତ୍ଫଲହେତୁଭୂତାନି ତେଷୁ ପୁଷ୍ପେଷୁ ଵୃଦ୍ଧଭାଵେଷୁ ସତ୍ସୁ ତତ୍ପୁଷ୍ପମୂଲତସ୍ତୁଷୋତ୍ପତ୍ତିର୍ଜାଯତେ ତେଷୁ ତୁଷୁ ଭୋକ୍ତୄଣାଂ ପ୍ରାଣିନାଂ ସଂସ୍କାରସାମଗ୍ରୀଵଶାଦ୍ଧିମରଶ୍ମିକିରଣାସନ୍ନତଯା ତଦୋଷଧିରସସ୍ତୁଷାନ୍ତଃ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ କ୍ଷୀରଭାଵଂ ସମେତ୍ଯ ସ୍ଵକାଲେ ତଣ୍ଡୁଲାକାରତାମୁପଗମ୍ଯ ପ୍ରାଣିନାଂ ଭୋଗସଂସ୍କାରଵଶାତ୍ସଂଵତ୍ସରେ ଫଲିନଃ ସ୍ଯୁଃ
ସେହି ଫୁଲଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ କିଛି ଫଳ ଦିଏ, କିଛି ଦିଏ ନାହିଁ, ଆଉ କିଛି ଫଳ ହେବାର କାରଣ ହୁଏ। ଯେତେବେଳେ ସେହି ଫୁଲଗୁଡ଼ିକ ପକେ, ସେମାନଙ୍କ ମୂଳରୁ ଚାଉଳର ଚୋପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହି ଚୋପ ଭିତରେ, ଭୋଗ କରୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣର ସମ୍ମିଳନରେ, ଗଛର ରସ ଚୋପ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଦୁଧ ଭଳି ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚି, ସମୟ ଆସିଲେ ଚାଉଳ ରୂପ ଧାରଣ କରେ। ଭୋଗ କରୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ଚାଉଳ ବର୍ଷ ପରେ ଫଳ ଦିଏ।
ତତ ଏଵ ପଦ୍ମଯୋନିମାଗତ୍ଯ ବଲଵଦ୍ଵାଧୋଦ୍ଵେଜିତା ଵୃଥୋଦ୍ଵେଗଭୂଯିଷ୍ଠାଃ କ୍ଷୁତ୍କ୍ଷାନ୍ତା ନିତ୍ଯଂ ଵନଚାରିଣୋ ମାତୃଷ୍ଵପି ଵିଷଯାତୁରା ଵାତାଦିକ୍ଲେଷବହୁଲାଃ କଶ୍ମିଂଶ୍ଚିଜ୍ଜନ୍ମନି ତୃଣାଶନାଃ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିଜ୍ଜନ୍ମନି ମାଂସାମେଧ୍ଯାଦ୍ଯଦନାଃ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିଜ୍ଜନ୍ମନି କନ୍ଦମୂଲଫଲାଶନା ଦୁର୍ବଲପ୍ରାଣିପୀଡାନିରତା ଦୁଃଖମନୁଭଵନ୍ତି
ତାହାଠାରୁ ଲୋଟସର ଗର୍ଭକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ବେଦନାରେ ବହୁତ ଅଶାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଅନାବଶ୍ୟକ ଚିନ୍ତାରେ ଭରିଯାନ୍ତି, ସଦା ଭୁଖା ଓ ତିରିପିତ ରହନ୍ତି, ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁରନ୍ତି, ମାଆଙ୍କ ଗୋଦରେ ମଧ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗରେ ଲାଗି ରହନ୍ତି, ପବନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କଷ୍ଟରେ ଦୁଃଖିତ। କେତେକ ଜନ୍ମରେ ତୁଷ ଖାନ୍ତି, କେତେକ ଜନ୍ମରେ ମାଂସ ଓ ଅଶୁଦ୍ଧ ଜିନିଷ ଖାନ୍ତି, କେତେକ ଜନ୍ମରେ କନ୍ଦ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାନ୍ତି, ସଦା ଦୁର୍ବଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉପରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା କରି, ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ଡିମ୍ବରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ କେହି କେବେ ବାତାସ, କେବେ ମାଂସ ଓ ଅଶୁଦ୍ଧ ଜିନିଷ ଖାନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ଉପରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା କରିବାରେ ଲାଗି ରହନ୍ତି, ସଦା ବହୁତ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରନ୍ତି। ଗ୍ରାମ୍ୟ ପଶୁ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ନିଜ ଜାତି ଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବା, ଭାର ବୋହିବା, ଦୌର୍ବଳ୍ୟ, ଦାମରେ ବାନ୍ଧାଯିବା, ମାର୍ ଖାଇବା, ହାଲକୁ ଲଗାଯିବା ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।