ତଦୋପଵାସୋ ହି କଥଂ କର୍ତଵ୍ଯୋ ମାନଵୈର୍ଵଦ
ତେବେ ମଣିଷମାନେ କିପରି ଉପବାସ କରିବେ? ମୋତେ କୁହ।
ଦ୍ଵିତୀଯେ ଽହ୍ନି ଯଦା ନ ସ୍ଯାତ୍ସ୍ଵଲ୍ପାପ୍ଯେକାଦଶୀ ତିଥିଃ
ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନରେ ଯଦି ଏକାଦଶୀ ତିଥିର ଅଳ୍ପ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ନଥାଏ,
ଯଦା ନ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଵିପ୍ରା ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ପୂର୍ଵସମ୍ଭଵମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯଦି ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନରେ ପୂର୍ବ ଯୋଗ ମିଳି ନଥାଏ,
ବହ୍ଵା ଗମଵିରୋଧେଷୁ ବ୍ରାହ୍ମଣେଷୁ ଵିଵାଦିଷୁ
ଯେତେବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବହୁତ ବିରୋଧ ଓ ବିବାଦ ହୁଏ,
ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ତୁ ଵିଦ୍ଧାଯାଂ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ଶ୍ରଵଣେ ତଥା
ଏକାଦଶୀ ତିଥି ପୂର୍ବ ତିଥିର ପ୍ରଭାବରେ ଥିଲେ ଓ ଶ୍ରବଣ ନକ୍ଷତ୍ର ଥିଲେ,
ଏଷ ଵୋ ନିର୍ଣଯଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ମଯା ଶାସ୍ତ୍ରଵିନିର୍ଣଯାତ୍
ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଛି।
ଯୁଗାଦୀନାଂ ଵଦଵିଧିଂ ସୌତେ ସମ୍ଯଗ୍ଯଥାତଥମ୍
ହେ ସୌତେ, ମୁଁ ଯୁଗ ଆଦିର ନିୟମକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ଏବଂ ଯଥାର୍ଥ ଭାବରେ ତୁମକୁ କହିବି।
ଦ୍ଵେ ଶୁକ୍ଲେ ଦ୍ଵେ ତଥା କୃଷ୍ଣେ ଯୁଗାଦ୍ଯାଃ କଵଯୋ ଵିଦୁଃ
କବିମାନେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ, ଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ ଦୁଇଟି ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଓ ଦୁଇଟି କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଥାଏ।
ଅଯନଂ ଦିନଭାଗାଢ୍ଯଂ ସଂକ୍ରମଃ ଷୋଡଶଃ ପଲଃ
ଅୟନ ଦିନର ଅଂଶରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥାଏ; ସଂକ୍ରାନ୍ତି ସୋଳ ତିଅଳି ହୁଏ।
ମଧ୍ଯକାଲେ ତୁ ଵିଷୁଵେ ତ୍ଵକ୍ଷଯା ପରିକୀର୍ତିତା
ମଧ୍ୟକାଳରେ ବିଷୁବ ହେବାବେଳେ କ୍ଷୟ ଘଟେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
କର୍ତଵ୍ଯୋ ହ୍ଯୁପଵାସସ୍ତୁ ଅନ୍ଯଥା ନରକଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ଉପବାସ ଅବଶ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, ନହେଲେ ନରକକୁ ପଡ଼ିବାକୁ ପଡ଼େ।
ସଂତତେସ୍ତୁ ଵିନାଶାଯ ସଂପଦାଂ ହରଣାଯ ଚ
ଏହା ଜନ୍ମସନ୍ତାନର ନାଶ ଓ ଧନସମ୍ପଦର ହାନିକୁ ନେଇଯାଏ।
ସୁରାଯା ବିନ୍ଦୁନା ସ୍ପୃଷ୍ଟ ଯଥା ଗଙ୍ଗାଜଲନ୍ତ୍ଯଜେତ୍
ଯେପରି ଗଙ୍ଗାଜଳକୁ ଏକ ଫୋଟା ମଦ ଛୁଇଁଲେ ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ,
ଏକାଦଶୀଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ପକ୍ଷଯୋରୁଭଯୋରପି
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଏକାଦଶୀ ଦୁଇପକ୍ଷରେ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ।
ଦାନଵେଭ୍ଯୋ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ପ୍ରୀଣନାର୍ଥଂ ମହାତ୍ମନାମ୍
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।
ସଂକ୍ରୁଦ୍ଵୈରପି ଯଦ୍ଦତ୍ତଂ ଯଦ୍ଦତ୍ତଂ ଚାପ୍ଯସତ୍କୃତମ୍
କ୍ରୋଧରେ ଦିଆଯାଇଥିବା କିମ୍ବା ଅସମ୍ମାନରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଯେଉଁ ଦାନ,
ଯଦୁଚ୍ଛିଷ୍ଟେନ ଦତ୍ତଂ ତୁ ଯଦ୍ଦତ୍ତଂ ପତିତେଷ୍ଵପି
ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଥିବା କିମ୍ବା ପତିତମାନଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଯେଉଁ ଦାନ,
ପୁନଃ କୀର୍ତନସଂଯୁକ୍ତଂ ତଦ୍ଦତ୍ତମସୁରେଷୁ ଵୈ
ଯଦି ମନ୍ତ୍ରପାଠ ସହିତ ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ସେଉଁଠି ଦାନ ପୁନି ଦାନ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ।
ଯଥା ହନ୍ତିପୁରା ପୁଣ୍ଯଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଚ ଵୃଷଲୀପତିଃ
ଯେପରି ପୁରାତନ କାଳରେ ହନ୍ତିପୁରରେ ଚଣ୍ଡାଳ ପତି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରିଥିଲେ,
ତିଥୌ ଵିଦ୍ଧେ କ୍ଷଯଂ ଯାତି ତମଃ ସୂର୍ଯୋଦଯେ ଯଥା
ଯେପରି ତିଥି ବିଦ୍ଧ ହେଲେ ପୁଣ୍ୟ ନାଶ ହୁଏ, ଯେପରି ଉଦୟ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଅନ୍ଧାର ହରାଯାଏ।
ତଥା ହି ଵେଧଂ ଵିବୁଧାସ୍ତ୍ଯଜନ୍ତି ତିଥ୍ଯନ୍ତରଂ ଧର୍ମଵିଵୃଦ୍ଧଯେ ସଦା
ଏହିପରି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସଦା ଧର୍ମବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ବିଦ୍ଧ ତିଥିକୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି।
ଯଯା ତୋଷଂ ସମାଯାତି ପ୍ରଦଦାତି ସମୀହିତମ୍
ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତୋଷ ମିଳେ ଓ ଆଶା କ୍ଷୁଦ୍ର ହୁଏ, ସେହି ଦେଇବା ଉଚିତ।
କର୍ମଣା କେନ ସ ପ୍ରୀତୋ ଭଵେଦ୍ଯଃ ସଚରାଚରଃ
କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସଚରାଚର ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସେ ଭଗବାନ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି?
ଭକ୍ତ୍ଯା ସଂପୂଜିତୋ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରଦଦାତି ମନୋରଥମ୍
ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜିଲେ ବିଷ୍ଣୁ ମନର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି।
ଜନେନାପି ଜଗନ୍ନାଥଃ ପୂଜିତଃ କ୍ଲେଶହା ଭଵେତ୍
ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ପୂଜିଲେ ମଧ୍ୟ ଜଗନ୍ନାଥ ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତି।
ଅତ୍ରାପି ଶ୍ରୂଯତେ ଵିପ୍ରା ଆଖ୍ଯାନଂ ପାପନାଶନମ୍
ଏଠି ମଧ୍ୟ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା ଏକ କଥା ଶୁଣାଯାଏ।
ଆସୀଦ୍ଗ୍ରୁକ୍ମାଙ୍ଗଦୋ ରାଜା ସାର୍ଵଭୌମଃ କ୍ଷମାନ୍ଵିତଃ
ଗୃକ୍ମାଙ୍ଗଦ ନାମକ ଏକ ଦୟାଳୁ ଓ ସମସ୍ତ ଭୂମିର ରାଜା ଥିଲେ।
ନାନ୍ଯଂ ପଶ୍ଯତି ଦେଵେଶାତ୍ପଦ୍ମନାଭାନ୍ମହୀପତିଃ
ସେ ରାଜା ପଦ୍ମନାଭ ଦେବଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବତାକୁ ଦେଖୁନଥିଲେ।
ଅଷ୍ଟଵର୍ଷାଧିକୋ ଯସ୍ତୁ ପଞ୍ଚାଶୀତ୍ଯୂନଵର୍ଷକଃ
ଯେଉଁମାନେ ଆଠ ବର୍ଷରୁ ବଡ଼ ଏବଂ ପଚାସି ପାଖରେ ନୁହଁନ୍ତି,
ସ ମେ ଦଣ୍ଡ୍ଯଶ୍ଚଗ ଵଧ୍ଯଶ୍ଚ ନିର୍ଵାସ୍ଯୋ ନଗରାଦ୍ବହିଃ
ସେମାନେ ଦଣ୍ଡ, ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ କିମ୍ବା ସହରରୁ ବାହାର କରାଯିବା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହେବେ।