ପ୍ରତ୍ଯହଂ ଶୋଧଯେତ୍ପ୍ରାଜ୍ଞସ୍ତିଥିଂ ଦୈଵଜ୍ଞଚିନ୍ତକାତ୍
ପ୍ରତିଦିନ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜ୍ୟୋତିଷୀଙ୍କୁ ପଚାରି ତିଥି ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କଚାରଵିଜ୍ଞାନାତ୍କାଲଂ କାଲଵିଦୋ ଵିଦୁଃ
ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଗତି ବିଷୟରେ ଜ୍ଞାନ ଥିଲେ, ସମୟ ଜଣାଯାଏ।
ଵର୍ଜଯନ୍ତି ନରାସ୍ତଜ୍ଜ୍ଞା ଯାମାଂଶ୍ଚ ଚତୁରୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଏହି ବିଷୟରେ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହାକୁ ଏଡ଼ିଯାନ୍ତି; ଦ୍ୱିଜମାନେ ଚାରିଟି ଯାମକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବାରୁ ବିରତ ରହନ୍ତି।
ନ ଦିଵା ଶୁଦ୍ଧିମାପ୍ନୋତି ତଦା ରାତ୍ରୌ ଵିଧୀଯତେ
ଦିନରେ ପବିତ୍ରତା ଲଭ୍ୟ ହୁଏନାହିଁ; ଏହା ରାତିରେ କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି।
ଵିଧିରେଷ ମଯା ଖ୍ଯାତୋ ନରାଣାମୁପଵାସିନାମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଉପବାସ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ନିୟମକୁ ମୁଁ ଘୋଷଣା କରିଛି।
ସ୍ନାନାର୍ଚନକ୍ରିଯା କାର୍ଯ୍ଯା ଦାନହୋମାଦିସଂଯୁତା
ସ୍ନାନ ଓ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, ଏହା ସହିତ ଦାନ ଓ ହୋମ ଆଦି କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଶତଯଜ୍ଞାଧିକଂ ଵାପି ନରଃ ପ୍ରାପ୍ନୋତ୍ଯସଂଶଯମ୍
ଏହା ନିଶ୍ଚିତ, ଏହିପରି କରିଲେ ଏକ ଲୋକ ଶତ ଯଜ୍ଞରୁ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ଲଭେ।
ପିତୃତର୍ପଣସଂଯୁକ୍ତଂ ନ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦ୍ଵାଦଶୀଦିନମ୍
ପିତୃତର୍ପଣ ସହିତ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନକୁ ଯଦି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ,
କରୋତି ଧର୍ମହରଣମସ୍ନାତେଵ ସରସ୍ଵତୀ
ସେ ଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ କରେ, ଯେପରି ସରସ୍ୱତୀ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଉପୋଷ୍ଯା ଦ୍ଵାଦଶୀ ପୁଣ୍ଯା ପୂର୍ଵଵିଦ୍ଧାଂ ଵିଵର୍ଜଯେତ୍
ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନରେ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ; ପୂର୍ବ ତିଥିର ପ୍ରଭାବିତ ଦିନକୁ ଏଡ଼ିବା ଉଚିତ।
ତଦୋପଵାସୋ ହି କଥଂ କର୍ତଵ୍ଯୋ ମାନଵୈର୍ଵଦ
ତେବେ ମଣିଷମାନେ କିପରି ଉପବାସ କରିବେ? ମୋତେ କୁହ।
ଦ୍ଵିତୀଯେ ଽହ୍ନି ଯଦା ନ ସ୍ଯାତ୍ସ୍ଵଲ୍ପାପ୍ଯେକାଦଶୀ ତିଥିଃ
ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନରେ ଯଦି ଏକାଦଶୀ ତିଥିର ଅଳ୍ପ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ନଥାଏ,
ଯଦା ନ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଵିପ୍ରା ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ପୂର୍ଵସମ୍ଭଵମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯଦି ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନରେ ପୂର୍ବ ଯୋଗ ମିଳି ନଥାଏ,
ବହ୍ଵା ଗମଵିରୋଧେଷୁ ବ୍ରାହ୍ମଣେଷୁ ଵିଵାଦିଷୁ
ଯେତେବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବହୁତ ବିରୋଧ ଓ ବିବାଦ ହୁଏ,
ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ତୁ ଵିଦ୍ଧାଯାଂ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ଶ୍ରଵଣେ ତଥା
ଏକାଦଶୀ ତିଥି ପୂର୍ବ ତିଥିର ପ୍ରଭାବରେ ଥିଲେ ଓ ଶ୍ରବଣ ନକ୍ଷତ୍ର ଥିଲେ,
ଏଷ ଵୋ ନିର୍ଣଯଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ମଯା ଶାସ୍ତ୍ରଵିନିର୍ଣଯାତ୍
ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଛି।
ଯୁଗାଦୀନାଂ ଵଦଵିଧିଂ ସୌତେ ସମ୍ଯଗ୍ଯଥାତଥମ୍
ହେ ସୌତେ, ମୁଁ ଯୁଗ ଆଦିର ନିୟମକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ଏବଂ ଯଥାର୍ଥ ଭାବରେ ତୁମକୁ କହିବି।
ଦ୍ଵେ ଶୁକ୍ଲେ ଦ୍ଵେ ତଥା କୃଷ୍ଣେ ଯୁଗାଦ୍ଯାଃ କଵଯୋ ଵିଦୁଃ
କବିମାନେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ, ଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ ଦୁଇଟି ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଓ ଦୁଇଟି କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଥାଏ।
ଅଯନଂ ଦିନଭାଗାଢ୍ଯଂ ସଂକ୍ରମଃ ଷୋଡଶଃ ପଲଃ
ଅୟନ ଦିନର ଅଂଶରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥାଏ; ସଂକ୍ରାନ୍ତି ସୋଳ ତିଅଳି ହୁଏ।
ମଧ୍ଯକାଲେ ତୁ ଵିଷୁଵେ ତ୍ଵକ୍ଷଯା ପରିକୀର୍ତିତା
ମଧ୍ୟକାଳରେ ବିଷୁବ ହେବାବେଳେ କ୍ଷୟ ଘଟେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
କର୍ତଵ୍ଯୋ ହ୍ଯୁପଵାସସ୍ତୁ ଅନ୍ଯଥା ନରକଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ଉପବାସ ଅବଶ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, ନହେଲେ ନରକକୁ ପଡ଼ିବାକୁ ପଡ଼େ।
ସଂତତେସ୍ତୁ ଵିନାଶାଯ ସଂପଦାଂ ହରଣାଯ ଚ
ଏହା ଜନ୍ମସନ୍ତାନର ନାଶ ଓ ଧନସମ୍ପଦର ହାନିକୁ ନେଇଯାଏ।
ସୁରାଯା ବିନ୍ଦୁନା ସ୍ପୃଷ୍ଟ ଯଥା ଗଙ୍ଗାଜଲନ୍ତ୍ଯଜେତ୍
ଯେପରି ଗଙ୍ଗାଜଳକୁ ଏକ ଫୋଟା ମଦ ଛୁଇଁଲେ ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ,
ଏକାଦଶୀଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ପକ୍ଷଯୋରୁଭଯୋରପି
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଏକାଦଶୀ ଦୁଇପକ୍ଷରେ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ।
ଦାନଵେଭ୍ଯୋ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ପ୍ରୀଣନାର୍ଥଂ ମହାତ୍ମନାମ୍
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।
ସଂକ୍ରୁଦ୍ଵୈରପି ଯଦ୍ଦତ୍ତଂ ଯଦ୍ଦତ୍ତଂ ଚାପ୍ଯସତ୍କୃତମ୍
କ୍ରୋଧରେ ଦିଆଯାଇଥିବା କିମ୍ବା ଅସମ୍ମାନରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଯେଉଁ ଦାନ,
ଯଦୁଚ୍ଛିଷ୍ଟେନ ଦତ୍ତଂ ତୁ ଯଦ୍ଦତ୍ତଂ ପତିତେଷ୍ଵପି
ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଥିବା କିମ୍ବା ପତିତମାନଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଯେଉଁ ଦାନ,
ପୁନଃ କୀର୍ତନସଂଯୁକ୍ତଂ ତଦ୍ଦତ୍ତମସୁରେଷୁ ଵୈ
ଯଦି ମନ୍ତ୍ରପାଠ ସହିତ ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ସେଉଁଠି ଦାନ ପୁନି ଦାନ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ।
ଯଥା ହନ୍ତିପୁରା ପୁଣ୍ଯଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଚ ଵୃଷଲୀପତିଃ
ଯେପରି ପୁରାତନ କାଳରେ ହନ୍ତିପୁରରେ ଚଣ୍ଡାଳ ପତି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରିଥିଲେ,
ତିଥୌ ଵିଦ୍ଧେ କ୍ଷଯଂ ଯାତି ତମଃ ସୂର୍ଯୋଦଯେ ଯଥା
ଯେପରି ତିଥି ବିଦ୍ଧ ହେଲେ ପୁଣ୍ୟ ନାଶ ହୁଏ, ଯେପରି ଉଦୟ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଅନ୍ଧାର ହରାଯାଏ।