ଋଷି ଗୌତମ ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ପାତ୍ରରେ ଖାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ଗୁରୁପତ୍ନୀଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ, ସେ କେୌଣସି ପ୍ରକାର ଭେଦ ନ କରି, ସମସ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରିଥିଲେ। ଦୁଃଖ ଏବଂ କଠିନ ଖାଦ୍ୟ, କଣ୍ଟକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଜିନିଷ ଭିତରେ ଖାଇ ବି, ସେ ସାଧାରଣ ଭାବରେ ରହିଥିଲେ। ପ୍ରତିଦିନ ତାଙ୍କୁ କେବଳ ଏକ ମାଟିର ଚୁଆ, ପାଣି ଓ ଗୋମୟ ଦିଆଯାଉଥିଲା। ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଗୌତମ ଋଷିଙ୍କ ଦେହ ଏକ ଚଣ୍ଡାଳଙ୍କ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେ ଏକ ଅବୃତ୍ତ, ଅନ୍ୟ ଜାତିର ଲୋକଙ୍କ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଯାଇଥିଲେ। ବୃଷପର୍ବଣ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି ପାରିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇ, ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ। ଏହା ଦେଖି, ସେଠାରେ ଥିବା ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଗଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଆଖିରୁ ଦୁଃଖର ଅଶ୍ରୁ ବର୍ଷିବା ଲାଗିଲା। ସେମାନେ କହିଲେ, “ତାଙ୍କ ପ୍ରତି କ’ଣ ଅପରାଧ ହେଇଥିଲା, ଯାହା ପାଇଁ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟାଯିବାକୁ ପଡିଲା?” ଏହି ଦୁଃଖରେ ବୃଷପର୍ବଣ ଅନୁତାପ କରି କହିଲେ, “ଏହି ଅବତାର ମୋ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ କରିଦେଲା, କାରଣ ଗୁରୁ ନିଜେ ଶିଷ୍ୟ ଭାବେ ଆସିଥିଲେ। ଯେଉଁଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖାଯାଏ, ସେଉଁଠି ଆମର ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ। ମୁଁ ଏହି ପ୍ରିୟ ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ପୁନଃଜୀବିତ କରିବି।” ଏପରି ଭାବେ କହିବା ସମୟରେ ମହାମୁନି ଗୌତମଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା। ଏହି ଘଟଣା ଶୁଣି, ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନେତାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବାଣଙ୍କର ଶକ୍ତି ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଗଲା। ଗୌତମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମହେଶଙ୍କ ଉପାସନା ଓ ପୂଜା ହେଉଥିବା ବେଳେ, ସେ ମହାଶକ୍ତି ଆଦର ପାଇଲେ। ସେମାନେ ଦୁଃଖ କରି କହିଲେ, “ହାୟ! କେତେ ଭୟଙ୍କର, ମହେଶଙ୍କ ଅନେକ ଭକ୍ତ ନିହତ ହୋଇଗଲେ।” ଏହି ଦୁଃଖରେ ସେ ମନ୍ଦରାଚଳ ପର୍ବତକୁ ଯିବାକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ। ସେଠାରେ ଶିବ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ହରିଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ, “ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ମୁଁ ଯାଇ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିବି।” ନନ୍ଦି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଲଙ୍କୃତ ଭାବେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଛତା ଧରି, ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ନେଇ, ବିଷ୍ଣୁ ନାଗର ଶେଷ ପ୍ରାନ୍ତରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ଶିବଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ହଂସ ଉପରେ ଆସିବାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ନିଜ ନିଜ ବାହନ ସହିତ, ଅନେକ ଦେବମଣ୍ଡଳୀ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ, ସମସ୍ତେ ଗୌତମଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ। ଶିବଙ୍କ ବାମ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ପୁନଃଜୀବନ ଦେଲେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଗୌତମ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ କହିଲେ, “ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ ସଦା ଆପଣଙ୍କ ଚିହ୍ନର ପୂଜା କରିବାର ଶକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ।” ସେ କହିଲେ, “ମୋ ଏହି ଶିଷ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଗ୍ରହଣ ଓ ତ୍ୟାଗ ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ। ହେ ଦେବ, ଏହା ଘ୍ରାଣ କରିବା, ପାନ କରିବା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ। ଏହି ଶିଷ୍ୟ ‘ଶଙ୍କରଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ’ ଭାବରେ, ପାଗଳ ଓ ବିକୃତ ଦେହରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ହେ ଦେବ, ମୋତେ ଏହି ଦାନ ଦିଅନ୍ତୁ—ମୃତମାନେ ମଧ୍ୟ ଅମର ହେଉନ୍ତୁ।” ତାପରେ ଜଗତ୍ପତି ନିଜ ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା, ବାୟୁ ମାର୍ଗେ ଶରୀରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ପ୍ରଭୁ କେବେ ବିଷ୍ଣୁ, କେବେ ଶିବ, କେବେ ଉତ୍ତମ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶ ପାଆନ୍ତି। ସେ ମୋ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ରାମଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, ଚିହ୍ନର ପୂଜା କରନ୍ତି। ଏହି ଆଶ୍ରମ ଏତେ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ବିସ୍ତୃତ ନିର୍ମାଣ ତୁମେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଛ। ଆମେ ପୂଜିତ ହୋଇ, ପଛରେ ନିଜ ନିଜ ନିବାସକୁ ଯିବାକୁ ଯାଉ। ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଏହି ଅନୁରୋଧ ହେଲା, “ଯିଏ ଅନୁଚିତ ଚାହାଏ, ସେ ତାହାର ଦୋଷ ଦେଖିପାରେ ନାହିଁ।” ତାପରେ ପ୍ରଭୁ ଶିବ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ହାତ ନେଇଲେ।