ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଗତରେ ଉତ୍ତମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନ ସ୍ୱରୂପ ଦୂତିୟ ଓ ଅଦୂତିୟ ଦୁଇ ଭାବରେ ବ୍ୟାପିତ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ଜଗତର ଉତ୍ପତ୍ତିର କାରଣ ଯେଉଁଠି, ତାକୁ ବିଦ୍ୱାନମାନେ 'ପ୍ରକୃତି' ବୋଲି କହନ୍ତି। ପ୍ରକୃତି, ପୁରୁଷ ଓ କାଳ—ଏହି ତିନି ଟି ଉପଦାନ ଏହି ଜଗତରେ ସ୍ଥିତ। ଏହି ତିନି ଉପଦାନର ମଧ୍ୟରୁ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧାମ ହେଉଛି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପରମ ପଦ। ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପିତ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଗୁଣମାନଙ୍କର ଆଧାର ଓ ଗୁଣମାନଙ୍କର ଆକୃତି। ଭଗବାନଙ୍କୁ ଠାରୁ ପ୍ରଥମେ 'ମହତ୍' ଉପଦାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ତା'ପରେ ବୁଦ୍ଧି ଓ ତା'ଠାରୁ ଆହମ୍ (ଅହଂ) ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ସୂକ୍ଷ୍ମ ଉପାଦାନ ଠାରୁ ଏହି ଜଗତର ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉପାଦାନ ଅନୁକ୍ରମରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଉପାଦାନର କାରଣ ହେଲା। ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ—ଗାଁଠି, ପକ୍ଷୀ, ଓ ଜଙ୍ଗଲୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ—ପ୍ରଥମେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ତା'ପରେ ପଦ୍ମଜନ୍ମା (ବ୍ରହ୍ମା) ମନୁଷ୍ୟ ଶ୍ରେଣୀକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏହି ପୁତ୍ରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଗତ ଦେବ, ଦାନବ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ତପସ୍ୟା ଓ ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଜଗତରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ସ୍ଥିତି ହେଇଛି। ଏହି ସତ୍ୟ ତଳେ ମହାତଳ ଓ ତା'ଠାରୁ ତଳେ ରସାତଳ ଅଛି। ଭଗବାନ ସମସ୍ତ ଲୋକର ନାୟକମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି। ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଜୀବନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅନୁକ୍ରମରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଛନ୍ତି। ପୃଥିବୀର ଶେଷରେ ଲୋକାଲୋକ ପର୍ବତ ଅଛି, ଏହା ମଧ୍ୟରେ ସାତଟି ସାଗର ଅଛି। ବାହ୍ୟ ନଦୀମାନେ ଓ ଦେବସଦୃଶ ଲୋକମାନେ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି। କ୍ରଉଞ୍ଚ, ଶାକ ଓ ପୁଷ୍କର—ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବଲୋକ ଅଟୁଟ ଅଛି। ସମସ୍ତ ସାଗର—ଲୁଣ, ଇଖୁରସ, ମଦ, ଘୃତ, ଦହି, ଦୁଧ ଓ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହି ଜଗତର ବ୍ୟାପ୍ତି ଲୋକାଲୋକ ପର୍ବତର ଦୁଇ ଗୁଣା ଅଛି। ଭାରତ ଭୂମି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଦାନ କରେ। ଏଠିରେ ଫଳ ଭୁଗ ଅନୁସାରେ, ଭୂମି ଓ ଧନ ଅନୁସାରେ ଉପଭୋଗ ହୁଏ। ଏହି ଫଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଅନ୍ୟ ଲୋକରେ ଉପଭୋଗ କରି ଶେଷ କରନ୍ତି। ସଂଚିତ ମହାପୁଣ୍ୟ ଅବିନାଶୀ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ। ଏହି ମହାପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା କେବେ ଆମେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବୁ? ସେହିପରି, ଆମେ ଜଗତର ନାୟକ, ନିତ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁଃଖରହିତ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବୁ। ନାରଦ, ତିନି ଲୋକରେ କେହି ତାଙ୍କ ସମାନ ନାହିଁ। ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶୁଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଅଶୁଦ୍ଧ ହେଉ, ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଜାଣିପାରନ୍ତି। ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ଅନ୍ନଶେଷ ଭୋଜନ କରିଥିବା ଲୋକ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ଅହିଂସା ଓ ଏହିପରି ଗୁଣରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିବା ଶାନ୍ତ ଲୋକ, ସେ ଦେବମାନଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା ଯୋଗ୍ୟ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଭଲ ଚିନ୍ତା କରିଥିବା ଲୋକ ଦେବମାନେ ପୂଜିବା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ। ଯେଉଁଠି ଦ୍ୱେଷ ନାହିଁ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଦକ୍ଷ, ସେ ଦେବମାନଙ୍କର ନାୟକମାନେ ପୂଜନୀୟ। ଯେଉଁଠି ସଦା ବେଦ ଉପଦେଶରେ ନିଷ୍ଠା ଅଛି, ସେ ପତିତମାନେ ପାଇଁ ପବିତ୍ରକର୍ତ୍ତା। ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବରେ ଦେଖିଥିବା, ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଆଉ କଣ କହିବା? ଯେଉଁଠି କିଛି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ, ଦେବମାନେ ପୂଜନୀୟ। ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଭଲରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିବା ଦେବ-ଦାନବମାନେ ପୂଜନୀୟ। ସଦ୍ଗୁଣୀମାନଙ୍କ ସଂଗରେ ଯେଉଁଠି ଅଛି, ସେ ଦେବମାନଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା ଯୋଗ୍ୟ। ଭାରତ ଭୂମିରେ ଆମ ସଂଗ କରିଥିବା ଲୋକ, ସେ ଏକା ଅସଦ୍ ବିମୂଢ; ତା'ଠାରେ ଅନ୍ୟ କେହି ଏପରି ଅବୁଦ୍ଧି ନାହିଁ। ଅମୃତ ଘଡ଼ିକୁ ଛାଡି ର, ବିଷ ଭରା ପାତ୍ରକୁ ଅନୁସରଣ କରେ।