ଏହି ମହାନ୍ତି ଶ୍ରୀରାମ ମନ୍ତ୍ରର ବିଧି ବିଧାନ ବିଷୟରେ ପ୍ରାଚୀନ କଥା ଏପରି ଅଟୁଟ ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ରାମ ନାମରେ ଦୁଇଟି ‘ହଂ’ ଅକ୍ଷରର ପରେ, ଶେଷ ଅଂଶଟି ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି ପାଇଁ ବିଶେଷ ପ୍ରିୟ। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ପାଇଁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଋଷି ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ଛନ୍ଦକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି। ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି, ଏହି ମନ୍ତ୍ରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠି, ‘ତାର’, ନିଜ ସ୍ୱଯଂ ବୀଜ, ‘କମଳା’, ଓ ‘ରାମଭଦ୍ର’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯିବା ଉଚିତ। ଦଶମୁଖ ନାଶକ ଶବ୍ଦର ଶେଷରେ ‘ମାମ୍ ପାହି, ଦେହି’ ଏହି ଅର୍ଥର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏହି ବୀଜ-ଶୂନ୍ୟ ବତ୍ତିସ ଅକ୍ଷରର ମହାମନ୍ତ୍ର ଫଳଦାୟି। ଏଠି ଦେବତା ହେଲେ ରାମଭଦ୍ର, ବୀଜ ନିଜ ସ୍ୱଯଂ, ଶକ୍ତି ଇନ୍ଦିରା। ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ବିଧାନ କରି, ମନ୍ତ୍ରର ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟମିତ ଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି। ଏହି ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁହ, ଦୁଇ ହାତର ସଂଧି, ଛାତି, ହୃଦୟ ଓ ନାଭିରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଦରକାର। ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ବର୍ଣ୍ଣିତ, ଏହି ବିଧିରେ ଧ୍ୟାନ, ପୂଜା ଓ ସମ୍ବନ୍ଧିତ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ। ରାମଙ୍କୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ବାର ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠି, ‘ତାର’, ‘ମାୟା’, ‘ରମା’ ଦ୍ବୟ, ଓ ‘ଦଶରଥ’ ସହିତ ‘ହୃଂ’ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ତିନି ଲୋକର ଶେଷରେ, ପ୍ରଭୁ ପାଇଁ, ‘ହୃଦ’ ଶବ୍ଦର ସହିତ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସଦୃଶ ଚମକୁଥିବା ମନ୍ତ୍ର। ‘ଅଞ୍ଜନେୟ’ ଶବ୍ଦର ଶେଷରେ, ଗୁରୁ ପାଇଁ, ‘ହୃଦ’ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଏହା ପରେ ‘ରାମ’ ଶବ୍ଦ, ଏବଂ ‘ହୃଦୟ’ ପଞ୍ଚମ ଅକ୍ଷର। ‘ରାମ’ର ଶେଷରେ ‘ଚନ୍ଦ୍ର’ ଓ ‘ଭଦ୍ର’, ‘ଞେମ୍’ର ଶେଷରେ ‘ପାବକବଲ୍ଲଭା’ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଏହି ମହାପୁରୁଷ ଅଗ୍ନି ଓ ଶେଷଙ୍କ ସହିତ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ମସ୍ତକରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଶୋଭା ପାଉଛି। ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ଋଷି, ଗାୟତ୍ରୀ ଛନ୍ଦ, ଓ ଦେବତା ହେଲେ ରାମ। ସରୟୂ ତୀରରେ ମନ୍ଦାର ବେଦୀର କମଳାସନରେ, ବାମ ଜଂଘା ରଖି, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ବସିଛନ୍ତି। ଏହି ମୂର୍ତ୍ତି ସ୍ୱଚ୍ଛ ଶ୍ୱେତ ପାଣିଖରା ନିକଟର, ମୋକ୍ଷକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶେଷ। ଛଅଟି ସାଗର, ତାଙ୍କ ପ୍ରତିଦିନର ନିବେଦନ ଓ ପୂଜା, ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ସମସ୍ତ ବିଧି, ଏକାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରରେ ଯେପରି ବର୍ଣ୍ଣିତ, ତେଣୁ ଏହି ଋଷିଙ୍କ ଧ୍ୟାନ ଓ ପୂଜା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ। ତିନି-ଅକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ରାଜା, ଷଡ଼୍ରୂପୀ, ଏବଂ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରେ। ଏକାକ୍ଷରୀ ଭଳି, ଏହି ମନ୍ତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ ଧ୍ୟାନ ଓ ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ଉପାସ୍ୟ। ଏହି ଅଷ୍ଟାକ୍ଷରୀ ମହାମନ୍ତ୍ର, ଷଡ଼ାକ୍ଷରୀ ଭଳି, ଋଷିମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ‘ଶିବୋମାରାମ’ ଏହି ଅଷ୍ଟାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ। ଏଠି ଦେବତା ହେଲେ ଶିବୋମାରାମଚନ୍ଦ୍ର। ଷଡ଼ଅଙ୍ଗ ବିଧାନ କରି, ଦେବମାନ୍ୟ ଉପାସ୍ୟଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଆମେ ଜଟାଧର ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥାଉ, ଯାହାଙ୍କ ସର୍ବଦେହ ପବିତ୍ର ଭସ୍ମରେ ଆବୃତ। ତିନି ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଦେବୀ, ଯିଏ ପାଶ, ଅଙ୍କୁଶ, ଧନୁଷ୍ୟ ଓ ବାଣ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ବିଲ୍ୱପତ୍ର, ଫଳ, ଫୁଲ, ତିଳ କିମ୍ବା ପଦ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ‘ତାର’, ‘ମାୟା’, ‘ଭାରତାଗ୍ରଜ ରାମ’ ଓ ‘ମନୋଭବ’ ଅକ୍ଷର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦରକାର। ଏଠି ଅଙ୍ଗିରସ ଋଷି, ଛନ୍ଦସ୍ ଛନ୍ଦ, ଏବଂ ପୁଣିଥରେ ଦେବତା ଗାୟତ୍ରୀ। ମନ୍ତ୍ର ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକୁ ଚନ୍ଦ୍ର, ଋଷି ଓ ପୃଥିବୀର ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଅଙ୍ଗନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ‘ପ୍ରଣବ’ ହୃଦୟ, ଶୀତାପତି ରାମ, ଏବଂ ‘ଞେମ୍ତିମଃ’ ଶେଷ ଅକ୍ଷର। ଏଠି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଋଷି, ଛନ୍ଦସ୍ ଛନ୍ଦ, ଏବଂ ପୁଣି ବୃହତୀ ଦେବତା। ରାମ, ସମୁଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ବେଦ, ଓ ‘ଅକ୍ଷି’ ଅକ୍ଷର ଦ୍ୱାରା ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ବିଧି କରିବା ଉଚିତ। ‘ତାର’ ଓ ‘ହୃଂ’ ଅକ୍ଷର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଯେଉଁ ଗୃହକୁ ସେବନ କରିବାଯୋଗ୍ୟ, ସେଠି ପୂଜା କରିବା ଦରକାର। ମହାପୁଣ୍ୟଶ୍ରୀମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ପାଇଁ, ଭୃଗୁ ଋଷି ଏଠି ଋଷି ଭାବରେ, ଫଳାଶା ସହିତ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଏଭଳି ଏହି ମହାମନ୍ତ୍ର ଏବଂ ତାହାର ବିଧିବିଧାନ ପ୍ରାଚୀନ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ବିବର୍ଣ୍ଣିତ।