ଏକ କୋଟି କିରଣର ଶେଷରେ, ହେ ମହାଦେବ, ଦଶଗୁଣ ଶବ୍ଦର ଗୁଚ୍ଛରୁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଆବିର୍ଭାବ ହୁଏ। ଏହି ଆକୃତି ହଳଦିଆ ଆଖି, ମାନ୍ଦା, ଆଠଟି ଦାନ୍ତ, ଅସ୍ତ୍ର ଦାନ୍ତ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ନଖ ସହିତ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ। ଶକ୍ତିର ଆକୃତି, ଭୂତ, ଅପସ୍ମାର ଓ ଦାନବମାନଙ୍କର ଶେଷରେ ଏହି ଦେବତା ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏ। ଦ୍ୱିତୀୟ ଆକାଶମଣ୍ଡଳର ନାୟକ ଶେଷରେ ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟ ଦେଖାଯାଏ। ଜ୍ଞାନ ଓ ସ୍ଵାମୀତ୍ୱର ଶେଷରେ ଦ୍ୱୟୀ ଆଲୋକ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ। ‘ସତ୍ୟପୁରୁଷ’ ଶବ୍ଦର ଶେଷରେ ଏହି ଦେବତା ଅସ୍ତି ଓ ନାସ୍ତିର ମଧ୍ୟର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥାନ୍ତି। ‘ବନ’ ଶବ୍ଦର ଶେଷରେ ଭୟ ଦେଖାଯାଏ; ‘ବିଷ’ ଶବ୍ଦରୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଭୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ‘ଅଶନି’ ଶବ୍ଦର ଶେଷରେ ଭୟ ଆସିଥାଏ; ‘ମାରୀ’ ଶବ୍ଦରୁ ଦୁଃଖ ଓ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷର ଭୟ ଆସିଥାଏ। ‘ସ୍କନ୍ଦ’ ଓ ‘ଅପସ୍ମାର’ ଶବ୍ଦର ଶେଷରେ ଭୟ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ; ପରେ ‘ଚୋର’ ଶବ୍ଦରୁ ମଧ୍ୟ ଭୟ ଆସିଥାଏ। ଜନ୍ମ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ଶେଷରେ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ସମାନ ଶବ୍ଦର ଉଚ୍ଚାରଣ ହୁଏ। ଜ୍ଞାନ ଆକୃତି ଧାରଣ କରିବାର ଶେଷରେ, ମହା ସାମ ନରସିଂହର ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ। ଏଠି ଅଠ ଅଷ୍ଟକ ଓ ଚଉଷଠି ସାଥୀଙ୍କର ଶେଷରେ ଭୟହୀନତାର ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ ହୁଏ। ନମସ୍କାରର ଶେଷରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶବ୍ଦର ସହିତ ପଦ୍ମ ଦିଆଯାଏ। ‘ସହସ୍ରନୟନ’ ଶବ୍ଦର ଶେଷରେ ‘ସହସ୍ରପଦ’ ଉଚ୍ଚାରଣ ହୁଏ। ‘ସହସ୍ରହସ୍ତ’ ଶବ୍ଦର ଶେଷରେ ‘ମାସ୍ତକ’ ଉଚ୍ଚାରଣ ହୁଏ, ସହସ୍ରବାହୁରୁ ଏହି ଆବିର୍ଭାବ ହୁଏ। ମନ୍ତ୍ରରାଜ ଶବ୍ଦରୁ ଉଡିବାର ପଥ ଦିଆଯାଏ। ଭୟଙ୍କର ହସ ଓ ହସିବାର ଶବ୍ଦରୁ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ନିବାସ ଉଚ୍ଚାରଣ ହୁଏ। ହେ ପରମ ହଂସ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଶେଷରେ ଉପହାସ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ। ହୃଷୀକେଶ ଓ ସ୍ୱଚ୍ଛନ୍ଦ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ବ୍ୟବସ୍ଥାପକ, ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ। ‘ଲୋଭୀ’ ଶବ୍ଦର ଶେଷରେ ‘ଆକାଶଗାମୀ’ ଉଚ୍ଚାରଣ ହୁଏ, ଏହି ସିଦ୍ଧି ଦେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ଏକ ହଜାର ବ୍ରହ୍ମାର ଶେଷରେ, କୋଟି ମାଳାର ଶବ୍ଦରୁ ଉଚ୍ଚାରଣ ହୁଏ। ଵରାହର ଶେଷରେ ‘ନରସିଂହ’ ଉଚ୍ଚାରଣ ହୁଏ; ବାମନର ଶେଷରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଉଚ୍ଚାରଣ ହୁଏ। ତିନି ରାମର ପରେ, ବିଷ୍ଣୁ ଆକୃତି ଶେଷରେ ‘ଧରା’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ। ସ୍ଥାପିତ ଅଗ୍ନିର ପତ୍ନୀର ଶେଷରେ ‘ସ୍ଵଧା’ ଓ ‘ଵଷଟ’ ଉଚ୍ଚାରଣ ହୁଏ। ‘ଆଦିଦେବ’ ଶବ୍ଦରୁ, ପ୍ରାଣ ଓ ଅପାନ ପରେ, ଶେଷରେ ଏହି ଉଚ୍ଚାରଣ ହୁଏ। ‘ମହାମାୟା’ ଓ ‘ଅବ୍ୟୟ’ ଶବ୍ଦର ଶେଷରେ, ଦାନବନାୟକର ଶବ୍ଦରୁ ଉଚ୍ଚାରଣ ହୁଏ। ‘ଦୀପ୍ତିମାନ’ ଓ ‘ପୁରୁଷ’ ଶବ୍ଦର ଶେଷରେ ‘ସତ୍ୟପୁରୁଷ’ ଉଚ୍ଚାରଣ ହୁଏ। ତାର ଅକ୍ଷର, ମାୟା ଆକୃତି, ଫଟ୍, ଵହ, କାମ ଓ ସ୍ଵରାଦି ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ। ମାୟା ଓ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଆତ୍ମା ପାଇଁ ‘ଷଟ୍’ ଓ ‘ତାର’ ଉଚ୍ଚାରଣ; ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆତ୍ମା ପାଇଁ ‘ସଉଚ’ ଓ ‘ତୁରାତ୍ମା’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ। ତାରର ପରମ ଶେଷରେ ‘ହ୍ରଂସ’, ‘ଫଟ୍’ ଓ ‘ପ୍ରଣବ’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ। ‘ହ୍ରଇଁ’ ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଆକୃତିର ଅସ୍ତ୍ର; ପରେ ‘ଧ୍ରୁବ’ ଆସେ। ‘ଷ୍ଟାଙ୍ଗ’ ଉପଯୋଗ କରି, ଆକୃତି ଦିଆଯାଏ, ପରେ ‘ଫଟ୍’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ। ତାର ତ୍ରିମୁଖ କବଚ; ସଂକର, ବଂ, ଓ ଚାମୁକା ମୁଣ୍ଡ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ। ପରେ, ମହାତ୍ମା, ଦୁଇ ଯୁଗଳ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ। ଉତ୍ତର ଦିଗରେ, ପଞ୍ଚବାଣ ବୀଜର ଦୁଇ ଯୁଗଳ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ। ନରସିଂହର ଶେଷରେ, କାଳ ଆତ୍ମା ପାଇଁ ‘ସ୍ଵାହା’ ଓ ‘ଧ୍ରୁବ’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ। ମାୟା-ତାରର ଶେଷ ମନ୍ତ୍ର ହଜାର ଅକ୍ଷର ସମାନ। ଶ୍ରୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ନୃହରିର ବୀଜ; ‘କ୍ଷଇଁ’ ଶକ୍ତି, ଅଗ୍ନିର ପ୍ରିୟ। କ୍ଷେତ୍ର ପରମାତ୍ମା; ନିୟୋଜନ ସମସ୍ତରୁ କରାଯାଏ। ନରସିଂହର ଶେଷରେ, ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ ହୁଏ: ‘ଵହ୍ନିଜାୟାସ୍ତ୍ରାୟଫଟ୍ଉ’।