ଭାଇ, ଯଦି ମୁଁ ତୁମ ଦୟାର ଯୋଗ୍ୟ, ମୋତେ ଏହାର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ କୁହ। ଯାହା ଶୁଣିଲେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ପାପ ନାଶ ହୁଏ, ସେଇ କଥା ମୋତେ କୁହ। ଦକ୍ଷର ଦୁଇ ଝିଅ—ଦିତି ଓ ଅଦିତି—ତାଙ୍କ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ଥିଲେ। ଏହି ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କର ପୁଅମାନେ, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପରସ୍ପରର ଶତ୍ରୁ ହୋଇ, ସଦା ବିଜୟ ଲାଗି ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ। ଦିତିଙ୍କ ପୁଅ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ଓ ପ୍ରବଳ ଥିଲେ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ବିରୋଚନ, ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିଶୀଳ ଥିଲେ। ସେଇ ବିରୋଚନ, ଦୈତ୍ୟ ସେନାର ନାୟକ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ଜିତି, ସ୍ୱର୍ଗ ଜିତିବାକୁ ମନେ ଧରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସେନା ଏପରି ପ୍ରବଳ ଥିଲା—ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦଳରେ ପାଞ୍ଚଶେ ହାତୀ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପଦାତି ସେନା ବିବରଣୀ ଦେବା ଦରକାର ନାହିଁ—ସମସ୍ତ ଦଳ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ। ବଲିଙ୍କ ଶତ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଥିଲେ ବାଣ, ଯିଏ ପିତାଙ୍କ ପରି ପ୍ରବଳ ଓ ସୌର୍ଯ୍ୟଶାଳୀ ଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ପତାକା ଓ ଧ୍ୱଜା ଦ୍ୱାରା ଆକାଶକୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ଜଳି ମେଘମାଳା ପରି ଦେଖାଉଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ, ବଜ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ସହିତ, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧ ଲାଗି ଆସିଥିଲେ। ଢୋଲ ଓ ମୃଦଙ୍ଗର ଗଞ୍ଜନ ଏପରି ଥିଲା—ଯେପରି କଳ୍ପାନ୍ତରେ ମେଘର ଗର୍ଜନ। ଦେବତା ଓ ଦୈତ୍ୟ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଦୁଇ ପକ୍ଷର ଗଞ୍ଜନ, ଘୋଷଣା, ଚିତ୍କାର ଏପରି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ରଥର ଗଡ଼ଗଡ଼ାହଟ, ବାଣର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଣ୍ଡା ପ୍ରଥିତ୍ୱନ୍ଧ୍ୟନ୍ଧ୍ୟ, ଧନୁଷ୍ୟର ଝଣ୍ଡା ଓ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରର ଟ୍କିଁ ଏପରି ଶବ୍ଦ ହେଲା ଯେ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଶବ୍ଦରେ ଭରିଗଲା। ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଭାବିଲେ—ମନେ ହେଉଛି ଅସମୟର ପ୍ରଳୟ ଆସିଗଲା। ମେଘରେ ଆଛାଦିତ ରାତି, ବିଦ୍ୟୁତ୍ର ଚମକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲା। ଦେବତାମାନେ ତୀବ୍ର ଲୋହ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ। କେହି ଘୋଡ଼ା ସହ ଘୋଡ଼ାକୁ ଆଘାତ କଲେ, କେହି ଗଦା ଓ ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରହାର କଲେ। କିଛି ଅମୃତପାନ କରି, ଆକାଶର ରଥରେ ଶରଣ ନେଲେ। ଦେବତାମାନେ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଦୈତ୍ୟମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାମାନେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦୈତ୍ୟମାନେକୁ ବଧ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଵାମୀ ଓ ଶତ୍ରୁଦଳ ନାଶ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଅଗ୍ନିବନ୍ଧ, ଛୁରି, ବିଦ୍ୟୁତ୍, ଚକ୍ର, କଣ୍ଟକ, ଶୂଳ, ପାଷାଣ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ପାଶ, ଏବଂ ହସ୍ତପାଦର ଅସ୍ତ୍ର—ଏସବୁ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧ ଭୟଙ୍କର ହେଉଥିଲା। ରଥ, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ପଦାତିମାନେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପୂରିଦେଲେ। ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ଆଠ ହଜାର ଯୋଦ୍ଧା ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ଏହି ଦେଖି, ଦେବତାମାନେ ଦେବଲୋକ ଛାଡ଼ି ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ। ବିରୋଚନଙ୍କ ପୁଅ ବଲି, ଯିଏ ନାରାୟଣଙ୍କ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତ, ସେଇ ତିନି ଲୋକରେ ରାଜ୍ୟ କଲେ। ସେ ଉତ୍ସର୍ଗପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବା ପାଇଁ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି। ଏପରି ଦେଖି, ଦେବମାତା ଅଦିତି ତାଙ୍କର ନିଜ ପୁଅମାନେ ଦୁଃଖିତ ଓ ପରାଜିତ ହେବାରେ ଗଭୀର ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କଲେ। ସେ କିଛି ସମୟ ଚୁପ୍ଚାପ ବସି ରହିଲେ, ପୁନି ଅଉ ଅଧିକ ସମୟ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଲେ। ଏକ ସମୟ ସେ କେବଳ ଫଳ ଖାଇ ରହିଲେ, ପରେ ପତିତ ପତ୍ର ଖାଇ ଜୀବନ ଧାରଣ କଲେ। ସେ ଆତ୍ମାକୁ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ଧ୍ୟାନ କରି, ଆନନ୍ଦର ସାର ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ତାଙ୍କର ଏହି ଅଚଳ ତପସ୍ୟା ଶୁଣି, ଚତୁର ଦୈତ୍ୟମାନେ ଅଦିତିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, “ମା, କାହିଁକି ଏପରି ତପସ୍ୟା କରୁଛ, ନିଜ ଦେହକୁ କ୍ଷୟ କରୁଛ? ଏହି ଦୁଃଖମୟ ତପସ୍ୟା ଛାଡ଼, ଯାହା ଦେହର ଶୋଷଣ କରେ। ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକମାନେ ଦେହକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ଦରକାର।