ଏକ ସମୟର କଥା, ଶାସ୍ତ୍ରରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି—ପ୍ରଚୋବର୍ଣ୍ଣ ନାମକ ଅକ୍ଷରମାଳାର ମାଧ୍ୟମରେ, ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁ ଆମକୁ ପ୍ରେରିତ କରନ୍ତୁ । ହୃଦୟରେ ବିଶେଷ ଭାବରେ ‘ତାର’ ନାମକ ଅକ୍ଷରକୁ ଶ୍ରୀବାସୁଦେବଙ୍କ ସଂପୃକ୍ତ ମନାଯାଇଛି । ଏହି ‘ତାର’ ମନ୍ତ୍ର ନାରୀମାନେ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ‘ବିତାର’ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ ପାଇଁ ଏହି ‘ତାର’ ମନ୍ତ୍ର ଏକ ଶୁଦ୍ଧ ମନ୍ତ୍ର ଭାବରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ । ଏଠାରେ ଦେବତା ହେଉଛନ୍ତି ବାସୁଦେବ, ମନ୍ତ୍ର ହେଉଛି ବୀଜ, ଶକ୍ତି ହେଉଛି ଧ୍ରୁବା, ଏବଂ ହୃଦୟ ହେଉଛି ଏହାର ଆସନ । ମଣିଷ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ, କପାଳ, ଚକ୍ଷୁ, ମୁଖ, କଣ୍ଠ, ହସ୍ତ ଓ ପୁନଃ ହୃଦୟରେ କ୍ରମିକ ଭାବରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକୁ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହାକୁ ‘ସୃଷ୍ଟି ନ୍ୟାସ’ କୁହାଯାଏ । ଏହି ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକୁ ପାଦ ଠାରୁ ମୁଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନ୍ୟାସ କଲେ ଏହାକୁ ‘ଲୟ ନ୍ୟାସ’ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ । ଏଠାରେ ବୀଜ, ପ୍ରାଣ, ମନ, ହୃଦୟର କମଳ ଓ ସୂର୍ୟମଣ୍ଡଳର ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି । ତା’ପରେ ସମ୍କର୍ଷଣ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି । ମୂଳ ଅକ୍ଷରରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ହୃଦୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବରେ ଅନ୍ତଃକରଣରେ ବିଶ୍ରାମ କରେ । ଏଠି, ପୂର୍ବରୁ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଧ୍ୟାନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏଠି ମଧ୍ୟ ଲାଗୁ ହୁଏ, ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରକୁ ଲକ୍ଷେ ଲକ୍ଷେ ଜପ କରିବା ପ୍ରସ୍ତାବ ରହିଛି । ପୂର୍ବରୁ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଆସନରେ ବସି, ପୂଜାରୀମାନେ ମୂଳ ରୂପରୁ ଦେବତାଙ୍କ ଅଭିଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ । ପ୍ରଥମେ ଅଙ୍ଗପୂଜା, ତା’ପରେ ବାସୁଦେବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ପୂଜା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । ତୃତୀୟ ଦ୍ୱାରରେ ବାରୋଟି ରୂପର ପୂଜା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଛି । ଏପରି, ପାଞ୍ଚ ଦ୍ୱାରରେ ଅବିନାଶୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚତୁର୍ବିଧ ଭାଗ—ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ—ଶ୍ରୀକର, ହୃଷୀକେଶ, କୃଷ୍ଣ ଓ ଚତୁର୍ଥ ରୂପର ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି । ଏଠି, ମନ୍ତ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ଶେଷ ହୁଏ ଓ ଅଗ୍ନିପ୍ରିୟ ଅଟ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଅଗ୍ନି ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରଙ୍ଗରେ ଥାଏ, ଏହା କବଚ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ । ଏଠି, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ନାମ, ବୀଜ ଓ ଶକ୍ତିର ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ । ଅଙ୍ଗନ୍ୟାସ କରି, ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ନିୟମିତ ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଦରକାର । ଏଠି, ଶ୍ରୀ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି—ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ହସ୍ତରେ ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି । ମୁକ୍ତାମାଳାର ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ଶୋଭିତ ଏକ ଶାନ୍ତ ମଣ୍ଡପରେ, ସୂର୍ୟପ୍ରଭା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରତ୍ନମଞ୍ଚରେ ଏହି ଦେବତା ଅବସ୍ଥିତ । ଏଠି, ମନ୍ତ୍ରକୁ ନଅ ଲକ୍ଷ ଥର ଜପ କରିବା ଓ ତା’ର ଦଶମାଂଶ ହୋମ କରିବା ବିଧି ଦିଆଯାଇଛି । ଏପରି ଭାବେ ଦେବେଶ୍ବରଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ବ୍ୟକ୍ତି ମହାସମୃଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ । ଏପରେ, ଶେଷ କ୍ରମ ହେଉଛି ‘ଉତ୍ତିଷ୍ଠ’ ଉଚ୍ଚାରଣ, ଯାହା ଶ୍ରୀ ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ । ଏଠି, ହରିଙ୍କୁ ଶ୍ରୀକର ଭାବେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବା ଦେବତା ଭାବରେ ଘୋଷିତ କରାଯାଇଛି । ମୁଣ୍ଡରେ ଶିଖା ଦ୍ୱାନ୍ଦ୍ୱକୁ ନଶ୍ୱନ କରେ, କବଚ ସମସ୍ତ ବିପଦ ଦୂର କରେ । ମୁଣ୍ଡ, ଚକ୍ଷୁ, କଣ୍ଠ, ହୃଦୟ ଓ ନାଭି ଉପରେ, ପୁରୁଷସୂକ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ । ଦୁଇ ହସ୍ତରେ ‘ରାଜନ୍ୟ’ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଦୁଇ ପାଏ ‘ପଦ୍ଭ୍ୟାଁ ଶୂଦ୍ରୋ ଅଜାୟତ’ ମନ୍ତ୍ର ନ୍ୟାସ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି । ଏପରି ଭାବେ ନ୍ୟାସ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ପୂର୍ବବର୍ଣ୍ଣିତ ମଣ୍ଡପରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ । ଏଠି, ଶ୍ରୀକର ଦେବତାଙ୍କ ଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ମୋହିତ କରନ୍ତି । ଲାଲ ଲୋଟସ, ପବିତ୍ର କୁଶ, ବିଲ୍ୱ ଓ କ୍ଷୀରବୃକ୍ଷର ଉତ୍ପାଦନ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ । ଅଶ୍ୱଠ, ଉଦୁମ୍ବର, ପ୍ଲକ୍ଷ ଓ ବଟ ଏହି କ୍ଷୀରବୃକ୍ଷ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି । ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସହିତ ଦିଗପାଳ, ଅସ୍ତ୍ର ଓ କବଚ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି । ତାର ଅକ୍ଷର ହୃଦୟରେ ବିରାଜିତ, ଭଗବାନ୍ କଣ୍ଠରେ, ଏବଂ ‘ବରାହ’ ତା’ପରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଏଠି, ପୂତ ଭାବରେ ଭକ୍ତିରେ ରତ ଥିବା ପୂଜକ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦାନ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ—“ମୋତେ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ଦିଅ, ହେ ପବିତ୍ର ପ୍ରେମର ଦାତା, ମୋତେ ଦିଅ ।” ଏଠି ଛନ୍ଦ ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍, ଦେବତା ଅଦି ବରାହ ଭାବରେ ଘୋଷିତ । ଏହିପରି ଭାବେ, ମନ୍ତ୍ର, ଧ୍ୟାନ, ନ୍ୟାସ ଓ ପୂଜା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁସରଣ କଲେ, ଭକ୍ତ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କୃପା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ ।