ଏକ ସମୟରେ ପୂଜାର ବିଧିକ୍ରମ ଓ ମନ୍ତ୍ରର ଗୁପ୍ତତାତ୍ୱ ବିଷୟରେ ମହାର୍ଷିମାନେ ଉପଦେଶ ଦେଉଥିଲେ । ଏଠାରେ ପ୍ରଥମେ ମାରୁତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧିଷ୍ଟ କରି, ମହାର୍ଷି ଭୃଗୁଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟା ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ । ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ଛନ୍ଦ ବାମକର୍ଣ୍ଣୋଢ୍ୟ ଓ ଦେବତା ମାରୁତ । ପରେ, ଦେବତାମାନେ ଏହାର ଭାଗୀ ଓ ଛନ୍ଦସ୍ ରୁଷି ଏଉଁଥିଲେ, ଗାୟତ୍ରୀ ଛନ୍ଦ ଓ ଦେବତା ସୂର୍ଯ୍ୟ । ଏଠି ଦେଖାଯାଏ, ସତ୍ୟ ପାଇଁ ହୃଦୟ ଓ ବ୍ରହ୍ମ ପାଇଁ ମୁଣ୍ଡ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରାଯାଇଛି । ଚକ୍ଷୁ ମୁହଁରେ ରଖି, ଶର୍ବ ପାଇଁ ପଛରେ ଧାରା ରହିଛି । ପୁନଃ, ଛଅ ଅକ୍ଷରରେ ହ୍ରୀ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଶରୀରର ଭିତରେ ଛଅ ଅଙ୍ଗର ନ୍ୟାସ କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି । ଏଉଁପରେ ଆଦିତ୍ୟ, ରବି, ଭାନୁ ଓ ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ‘ସ’ ଅକ୍ଷରରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ପଞ୍ଚ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଅକ୍ଷରକୁ ହୃଦୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଙ୍ଗରେ କ୍ରମିକ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଏହି ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଣ୍ଡ, ମୁଁହ, କଣ୍ଠ, ହୃଦୟ, ଜଠର, ନାଭି, ଲିଙ୍ଗ ଓ ଗୁଦ୍ଦେ ରଖିବାକୁ କହାଯାଏ । ମୁଣ୍ଡରୁ କଣ୍ଠ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରଶକ୍ତିର ଧ୍ୟାନ କରି, ଏହାକୁ ନ୍ୟାସ କରିବା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମିଳେ । ତାପରେ କଣ୍ଠରୁ ନାଭି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହୃଦୟର ତେଜସ୍ୱୀତା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରି ଏହାକୁ ରଖିବାକୁ କହାଯାଏ । ନାଭିରୁ ପାଦତଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଗ୍ନିର ସ୍ମରଣ କରି ଏହି ଶକ୍ତିକୁ ରଖିବା ଉଚିତ୍ । ଅକ୍ଷରମାଳାର ଆରମ୍ଭରୁ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ‘ଙେଁ’ ଅନ୍ତର୍ଗତ କରି ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଳ ଭାବିବାକୁ କହାଯାଏ । ‘ଡ’ ରୁ ‘କ୍ଷ’ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅକ୍ଷରମାଳା ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳ ଉପସ୍ଥାପନ କରେ । ଏଭଳି ଅଗ୍ନି ଓ ସୋମ ମିଶ୍ରିତ ନ୍ୟାସ ବିବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ । ଏହି ମନ୍ତ୍ର, ‘ନମସ୍’ ଶବ୍ଦରେ ଶେଷ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ଓ ‘ହଂସ ନ୍ୟାସ’ ଭାବରେ ପରିଚିତ । ତାପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟାଦି ନବଗ୍ରହମାନେ ପୂର୍ବବତ୍ କ୍ରମରେ ନ୍ୟାସ କରିବାକୁ କହାଯାଏ । ଏହି ଗ୍ରହଗୁଡ଼ିକୁ ଭୃକୁଟିର ମଧ୍ୟଭାଗ, ଲାଳାଟ ଓ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ପାଦ ତଳରେ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ୍ । ପୁନଃ ମୂଳ ଓ ବ୍ୟାପକ ପଦ୍ଧତିରେ ତିନିପ୍ରକାର ନ୍ୟାସ କରିବାକୁ କହାଯାଏ । ଧ୍ୟାନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ କରୁଣା ଓ ଅଭୟ ଦେଉଥିବା ଦୁଇଟି ପଦ୍ମ ହାତରେ ଧରିଥିବା ଭାବେ ଦେଖିବାକୁ କହାଯାଏ । ଏପରି ଧ୍ୟାନ କରି, ପୂଜାରୀ ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଥର ଜପ କରି, ତାହାର ଦଶମାଂଶ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ୍ । ପ୍ରଥମେ, ଆସନ-ଯଜ୍ଞରେ ଧର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ପୂଜା କରିବା ନିୟମ ଅଛି । ମଧ୍ୟଭାଗରେ ପ୍ରଥମ ମୁଖ ଓ ଆକାଶଚକ୍ରର ଶେଷ ଭାଗରେ ପରମତତ୍ତ୍ୱଙ୍କୁ ପୂଜିବାକୁ କହାଯାଏ । ସେମାନେ ତେଜସ୍ୱୀ, ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଜୟଶୀଳୀ, ମଙ୍ଗଳମୟ, ଶ୍ରୀମୟ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଭାବରେ ବିବର୍ଣ୍ଣିତ । ଏଠି ତିନିଟି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଅକ୍ଷର ନପୁଂସକ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ, ଯାହା ଅଗ୍ନି ଓ ସୋମ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ । ଏହାର ସାର୍ ତତ୍ତ୍ୱ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶିବ; ସୃଷ୍ଟି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଘଟିଥାଏ । ‘ତାର’ ଅକ୍ଷରରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଆସନ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆସନ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିବାକୁ କହାଯାଏ । ନବାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ପାଇଁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମନୁଷ୍ୟ ମାନବ ରୂପ ଧ୍ୟାନ କରିବେ । ପରେ, ଛଅ ଅଙ୍ଗର ପୂଜା କରି, ଦୁଇ ସ୍ଥାନରେ ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପୂଜା କରିବେ । ଦିଗ୍ଦେବତା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ, ସଦ୍ୟା ଆଦି ପଞ୍ଚ ଓ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଅକ୍ଷର ଆରମ୍ଭରେ ଥିବାମାନେ ସହିତ ପୂଜିବେ । ପ୍ରଭାତ, ବୁଦ୍ଧି, ତେଜ, ସାନ୍ଧ୍ୟା ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବତାମାନେ ପୂଜିତ ହେବେ । ଆର୍ୟମାନ୍ ଆଦି ଦିଗ୍ପାଳମାନେ, ଭୂଜନ୍ମା ଓ ଶନି ପୂଜିତ ହେବେ । ବୁଦ୍ଧିମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତା, ବଜ୍ରଧାରୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପୂର୍ବବତ୍ ପୂଜିବେ । ଏହିପରି ସଂଯମ ଓ ଧ୍ୟାନ ସହିତ ପ୍ରତିଦିନ ଦିନପତି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ୍ । ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳ ଚକ୍ର ଅଙ୍କନ କରି, ପୂର୍ବବତ୍ ଆସନ ପୂଜା କରିବେ । ଏହି ପୂଜା ପାଇଁ ଏକ ତମ୍ବାର ପାତ୍ର, ଆକର୍ଷଣୀୟ ଓ ପ୍ରସ୍ଥ ପରିମାଣ ଜଳ ଧରିପାରିବା ସମର୍ଥ ହେବା ଦରକାର । ମାତୃକାମାନଙ୍କର ବୀଜାକ୍ଷର ଉଲ୍ଟା କ୍ରମରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସେହି ପାତ୍ରରେ ଜଳ ପୂରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ । କୁଙ୍କୁମ, ରୋଜନା, କେଶର ରେଶା, ଚନ୍ଦନ ଓ ରକ୍ତଚନ୍ଦନ ଏହି ଜଳରେ ଦେବା ଦରକାର । ତିଳ, ବାଁସ ଓ ଯବ ଏହି ମଙ୍ଗଳମୟ ଜଳରେ ଦିଆଯିବ । ସୁଗନ୍ଧ, ଫୁଲ, ଧୂପ, ଦୀପ ଓ ନୈବେଦ୍ୟ ସହିତ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପୂଜା କରିବେ । ଶେଷରେ, ଡାହାଣ ହାତର ତଳେ ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ଅମୃତ ବୀଜ ଅଙ୍କନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଏହିପରି ଶ୍ରଦ୍ଧା, ନିୟମ ଓ ଧ୍ୟାନ ସହିତ ପୂଜା କରିଲେ, ଦେବତାଙ୍କର କୃପା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଲାଭ ହୁଏ ।