ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ ନାରଦ ମୁନି ଦେବତାଙ୍କର ପୂଜା ବିଧି ବିଷୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି। ପ୍ରଥମେ, ତିନି ପ୍ରମୁଖ ଅସ୍ତ୍ର—ତ୍ରିଶୂଳ, ପଦ୍ମ ଏବଂ ଚକ୍ର—ଏହାମାନେ କ୍ରମକ୍ରମେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ପୂଜାର ଶୁଭ ଆରମ୍ଭରେ ଶଂଖରୁ ପବିତ୍ର ଜଳ ଛିଟି ଦିଆଯିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଯେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ବାହନ କରାଯାଉଛି, ସେ ବାହନ ନୃତ୍ୟ କରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିବା ଉଚିତ। ଏହାପରେ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳ ତିଆରି କରି, ସେଠାରେ ପୂଜା କରିବା ନିୟମ। ଏହି ସ୍ଥଳକୁ କୁଶ ଓ ଜଳରେ ପବିତ୍ର କରି, ବିଧିବତ୍ ପୂଜା କରି, ସମସ୍ତ ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତି ଏଠାରେ ରଖିବା ନିୟମ। ତା’ପରେ, ମହା ବ୍ୟାହୃତି ସହିତ, ଚବିଶିଟି ଘୃତ ଆହୁତି ଦେଇ, ଦେବତାଙ୍କୁ ମୂର୍ତ୍ତି ସହିତ ଏକତ୍ର କରିବା ଓ ଅଗ୍ନିକୁ ବିଦାୟ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ। ଯଦି ଅନ୍ୟ କୌଣସି କ୍ରିୟା ଆସେ, ସେଥିରେ ମଧ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଆହ୍ୱାନ କରିବା ଉଚିତ। ଅପରିଶିଷ୍ଟ ଆହୁତିକୁ ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ, ଏବଂ ଅଖଣ୍ଡ ଚାଉଳ ସହ ଦେଇ, ସେହି ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିମାନ୍ୟ, ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା, ଭୟଙ୍କର ସ୍ଥାନରେ ବସୁଥିବା ଦେବତାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାଧାକୁ ଅଷ୍ଟ ଦିଗରେ ଆହୁତି ଦେଇ, ପୁନଃ ଭୂତପିଶାଚମାନେ ପାଇଁ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ। ପରେ, ଦେବତାଙ୍କ ହାତକୁ ପୁନଃ ଆଚମନ ପାଇଁ ଜଳ ଦେଇବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏହାପରେ, ଭୋଗ ଦେଇ, ଯେଉଁମାନେ ଭୋଗର ଅବଶିଷ୍ଟ ଭାଗ ଖାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ତାହା ଦେଖି ନେବେ। ଯିଏ ଶକ୍ତିର ଅବଶିଷ୍ଟ ଭୋଗ ଖାଏ, ସେ ଚଣ୍ଡାଳୀ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ ହୁଏ; ଏହିପରି ଅବଶିଷ୍ଟ ଭୋଗ ଖାଉଥିବାମାନେ ଏହି ନାମରେ ପରିଚିତ। ଏହି ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଯେଉଁଠାରେ ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ର ଜପିବା ଉଚିତ, ତାହା କ୍ଷମତା ଅନୁଯାୟୀ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଦେବତାଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବା ଚାହିଁ। ଏହି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଦେବତାଙ୍କ କୃପାରେ ମିଳେ, କାରଣ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ତାଙ୍କରେ ଅବସ୍ଥିତ। ମନ ଓ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ପୂଜାରେ ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମକୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ ମନାଯାଏ। ଏହି ପୂଜା ରୂପରେ ବିଷ୍ଣୁ, ସୋମ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବିଘ୍ନହର୍ତ୍ତା, ବେଦ, ଚନ୍ଦ୍ର, ପର୍ବତ ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ କରାଯାଏ। ଏଠାରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଆସେ, କାରଣ ପ୍ରାଣ, ବୁଦ୍ଧି, ଦେହ ଓ ଧର୍ମର ଅଧିକାର ଏଠି ରହିଛି। ଏହା ସବୁ କାମ, କଥା, ହାତ, ପା, ଓ ଜଠର ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ଅର୍ପିତ ହୁଏ। ମନୁ କହିଛନ୍ତି—ଉଚ୍ଚାରଣ, ସତ୍ୟ ଓ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ଅର୍ପିତ ହେଉ। ଯଦି କୌଣସି ଅବିଦ୍ୟା, ଅସାବଧାନତା କିମ୍ବା ଉପକରଣ ଅଭାବରେ କିଛି ଅନୁଷ୍ଠାନ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, କିମ୍ବା ମନ୍ତ୍ର, କ୍ରିୟା କିମ୍ବା ସାମଗ୍ରୀ ଅଭାବରେ କିଛି ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ, ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଗ୍ରତ, ସ୍ଵପ୍ନ କିମ୍ବା ସୁଷୁପ୍ତିରେ ମୋତେ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଯାଏ, ଯେପରି ଭୂମିରେ ପା ଫସିଲେ ଭୂମି ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଥାଏ, ସେପରି ମୋର ଆଶ୍ରୟ ଆପଣ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହି ନାହାନ୍ତି। ଦିନ ଓ ରାତି ମୁଁ ହଜାର ଅପରାଧ କରେ, ମୁଁ ନ ଜାଣେ କିପରି ଆହ୍ୱାନ କରିବି, କିପରି ବିଦାୟ ଦେବି। ଏପରି ପ୍ରାର୍ଥନା କରି, ପୂଜାରୀ ମୂଳମନ୍ତ୍ରର ଶେଷ ଶ୍ଲୋକ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ବିଧି ଏପରି ଗୁପ୍ତ ଯେ, ବ୍ରହ୍ମା, ଅନ୍ୟ ଦେବତା କିମ୍ବା ସଦାଶିବ ମଧ୍ୟ ଏହି ଗୁହ୍ୟତା ଜାଣିନାହାନ୍ତି। ଏଠି, ଦେବତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ସହିତ ନିଜ ହୃଦୟର ପଦ୍ମରେ ବିସ୍ଥାପିତ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏଠି, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଶିଳା, ଲିଙ୍ଗ, ବାଧା, ଓ ଦୁଇ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଅକାଳ ମୃତ୍ୟୁର ନିବାରଣ, ସମସ୍ତ ରୋଗର ନାଶ, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମର ପବିତ୍ର ଜଳ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନାଶ କରେ। ଶିବଙ୍କ ଅବଶିଷ୍ଟ ଭୋଗ, ପତ୍ର, ପୁଷ୍ପ, ଫଳ ଓ ଜଳ ଗ୍ରହଣଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏପରି ଭାବରେ ନାରଦ ଏଠି ପଞ୍ଚପ୍ରକାର ପୂଜାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବରଣୀ ଦେଇଛନ୍ତି। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ବାଧାମାନଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ ବିଷୟରେ କ୍ରମିକ ଭାବରେ କହିବି, ଯାହା ବୁଝିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ।