ଏହି ପୂଜା ବିଧିରେ, ଉପାସକ ଆଦିରେ ଏକ ଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ଯିଏ କମଳ, ଚକ୍ର ଓ ଅଙ୍କୁଶ ଗୁଣରେ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ତିନିଟି ଚକ୍ଷୁ ଅଛି। ଏହି ଭାବନା ସହିତ, ଆରମ୍ଭରେ ‘ତ’ ଅକ୍ଷର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଶେଷ ଅଂଶ ଯୋଗ କରି ଦେବୀଙ୍କୁ ଅବସ୍ଥାପନ କରାଯାଏ। ହୃଦୟ ଓ ତାପରେ ଅନ୍ୟ ତିନି ସ୍ଥାନ – ଏହି ଚାରି ସ୍ଥାନରେ ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକୁ ଯୋଡ଼ି ଏବଂ ସ୍ଥାପନ କରାଯାଏ। ଏପରେ, ଇଛିତ ଦେବତାଙ୍କ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରାଯାଏ, ଯିଏ ଅଲଙ୍କାର ଓ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ଉପାସକ ଏହି ଆକୃତିରେ ଷଡଂଗ – ଛଅ ଅଙ୍ଗ – ବିଧିମତ ଭାବରେ ନିବେଶ କରି, ପୂଜା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି। ତା’ପରେ, ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଏକ ତ୍ରିକୋଣ ବା ଚତୁର୍ଭୁଜ ଆକୃତି ତିଆରି କରି, ସେଠାରେ ଅଗ୍ନିମଣ୍ଡଳ ବା ପାତ୍ର ରଖି ଭଲଭାବେ ଧୁଇଁ ଶୁଧ୍ଧ କରାଯାଏ। ‘କ୍ଲିଂ’ ଓ ଅକ୍ଷରମାଳା ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସେଥିରେ ପବିତ୍ର ଜଳ ଭରାଯାଏ। ଏହି ଜଳକୁ ଗୋମୁତ୍ର ଓ ଅମୃତ ସଦୃଶ କରି, ଏକ କବଚ ଦ୍ୱାରା ଢାକାଯାଏ। ଏହାକୁ ସାଧାରଣ ଅର୍ଘ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ମାନବକୁ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ। ଏହି ଅର୍ଘ୍ୟ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଉପାସକ ନିଜେ ଓ ଯଜ୍ଞ ସାମଗ୍ରୀଗୁଡ଼ିକୁ ଅଲଗା ଭାବେ ଛିଟି ଶୁଧ୍ଧ କରନ୍ତି। ଚତୁର୍ଭୁଜ ଆକୃତି ଦ୍ୱାରା ଏଠିକୁ ଘେରି, ଅର୍ଘ୍ୟ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଧୋଇ ଶୁଧ୍ଧ କରାଯାଏ। ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ କୋଣ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ କରି, ଚାରି କୋଣରେ ହୃଦୟ ଆଦି ଚାରି ଅଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରାଯାଏ। ତିନି ମୂଳ ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା, ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଶକ୍ତି ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ। ତିନି ପଦ ଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ରରେ ପୂଜା କରାଯାଏ। ପାତ୍ରର ଶେଷରେ, ‘ଏହି ଅର୍ଘ୍ୟ ଅମୁକଙ୍କ ପାଇଁ’ ବୋଲି ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ନିଜ ମନ୍ତ୍ରରେ ତୀରକୁ ଶୁଧ୍ଧ କରି ସେଠାରେ ରଖି ପୂଜା କରାଯାଏ। ‘ଫଟ୍’ କବଚ, ‘ପାଞ୍ଚଜନ୍ୟ’ ହୃଦୟ, ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରର ହୃଦୟ ଅଂଶ ଥାଏ। ପୁଣି, ଶେଷରେ ‘ଏହି ଅର୍ଘ୍ୟ ଅମୁକଙ୍କ ପାଇଁ’ ବୋଲି ତିନି-ଅକ୍ଷର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ନମସ୍କାର କରାଯାଏ। ଶୁଧ୍ଧ ଜଳ ଦ୍ୱାରା, ଅକ୍ଷରମାଳାକୁ ବିପରୀତ ଅନୁକ୍ରମରେ ପଢ଼ି ମୂଳକୁ ପବିତ୍ର କରାଯାଏ। ‘ଓଁ, ସୋମମଣ୍ଡଳକୁ’ ବୋଲି, ଷୋଳଷ କଳା ଥିବା ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସ୍ୱରୂପକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ସେଠି କଳାଗୁଡ଼ିକୁ ପୂଜା କରିବାକୁ କୁହାଯାଏ। ଗୋମୁଦ୍ରକୁ ଅମୃତ ସଦୃଶ କରି, ମାତ୍ସ୍ୟମୁଦ୍ରା ଦ୍ୱାରା ଢାକାଯାଏ। ଇଛିତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରାଯାଏ। ବିଦ୍ୱାନ ଉପାସକ ପ୍ରଥମେ ମହାମୁଦ୍ରା, ପରେ ଯୋନିମୁଦ୍ରା ଦେଖାନ୍ତି। ଏଠି, ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ ଓ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଶଂଖର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଛିଟାଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରାଯାଏ। ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱକୁ ‘ହ୍ରିଂ’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ନମସ୍କାର, ଜ୍ଞାନତତ୍ତ୍ୱକୁ ନମସ୍କାର। ପୂଜା ବିଧି ଅନୁଯାୟୀ, ମଣ୍ଡଳକୁ ପୁଷ୍ପ ଓ ଚାଉଳ ଛିଟି ଶୁଭ କରାଯାଏ। ପାଦ୍ୟ, ଅର୍ଘ୍ୟ, ଆଚମନ, ଏବଂ ମଧୁପର୍କ ପାଇଁ ଏହି ପ୍ରସ୍ତୁତି ହୁଏ। ପାଦ୍ୟ ଜଳରେ ଶ୍ୟାମାକ, ଦୂର୍ବା, ପଦ୍ମ ଓ ବିଷ୍ଣୁକ୍ରାନ୍ତ ଥାଏ। ଅର୍ଘ୍ୟ ଗନ୍ଧ ଓ ଦୂର୍ବାପତ୍ର ସହିତ, ତା’ପରେ ଆଚମନ ପାଇଁ ଜଳ ଦିଆଯାଏ। ମଧୁପର୍କ ମଧୁ, ଘ଼ିଅ ଓ ଦହି ମିଶାଇ ତିଆରି କରାଯାଏ। ଶଂକର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ବିଶେଷ ଭାବେ ଶଂଖପାତ୍ର ଉପଯୁକ୍ତ। ଆସନଶକ୍ତିକୁ ଲାଲ ଓଡ଼ଣା ପିନ୍ଧି, ଅଭୟମୁଦ୍ରା ଧାରଣ କରି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ମୂର୍ତ୍ତି ବିଧିମତ ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ, ତାହାକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଘରେ ଶୁଭ ଭାବେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଦୈନିକ ପୂଜା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଅସ୍ପଷ୍ଟ ବା ଦୋଷଗ୍ରସ୍ତ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ କେବେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ମୂଳ ଧ୍ୟାନ ସହିତ ଆକୃତିର ଧାରଣ କରି, ଉପରୋକ୍ତ ଭାବେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରାଯାଏ। ଶାଳଗ୍ରାମରେ ମୂର୍ତ୍ତି ସ୍ଥାପନ ସମୟରେ, ଆବାହନ ଓ ବିସର୍ଜନ ବେଳେ ଏହି ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।