ଏକ ସମୟର କଥା, ପୂଜାର ଆରମ୍ଭରେ ଏକ ମହାପୁରୁଷ ପବିତ୍ର ଜଳ ସଂସ୍କାର କରୁଥିଲେ। ସେ ନର୍ମଦା, ସିନ୍ଧୁ ଓ କାବେରୀ ନଦୀଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ—“ଏହି ଜଳରେ ତୁମେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଅ।” ଏହି ଜଳକୁ ଗୋମୂତ୍ର ଓ ଅମୃତ ସମାନ ପବିତ୍ର କରି, ଏହାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ମୁଦ୍ରାରେ ଢାକିଦେଲେ। ଏହି ସ୍ଥାନରେ ସେ ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରର ମଣ୍ଡଳକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ସଂଗ୍ରହ କଲେ। ପରେ, ଏକାଦଶ ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଧ୍ୟାନ କଲେ। ସେ ଅନ୍ତଃକରଣରେ ନିର୍ମଳ ଭାବରେ ସ୍ନାନ କରି, ମନସିକ ଅର୍ପଣ ସହିତ ଜଳଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ଏହି ଦେବୀ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଆଧାର, ଏବଂ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ତେଜସ୍ୱୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ। ଏପରି ଭାବେ ଶିର ନମାଇ, ଷାତଟି ରନ୍ଧ୍ର ବନ୍ଦ କରି, ସେ ଉପାସକ ତିନିଥର ଜଳକୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ କରି ଏବଂ ଉଠାଇ, କୁମ୍ଭମୁଦ୍ରା ଦ୍ୱାରା ଛିଟାଇଲେ। ଏଠାରେ, ତନ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଚାରି ମନୁଙ୍କର ଉଲ୍ଲେଖ ହୁଏ। ପରେ, ସେ ଦେବଜଳକୁ ଆହ୍ୱାନ କରି କହିଲେ—“ସମସ୍ତ ଜୀବର ମାତାମାନେ, ହେ ଦିବ୍ୟ ଜଳ, ମୋତେ ପବିତ୍ର କର। ତୁମେ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ପାପ ଦୂର ହୁଏ, ହେ ଦିବ୍ୟ ଜଳ, ମୋତେ ପବିତ୍ର କର। ଲଳାଟ, କାନ, ଓ ଚକ୍ଷୁରେ ଯେଉଁ ଅପବିତ୍ରତା ଅଛି, ତାହା ଦୂର କର; ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ସନ୍ତୋଷ, କ୍ଷମା, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଜ୍ଞାନ—ଏସବୁ ତୁମରୁ ମିଳୁ; ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।” ତା’ପରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ, ଶ୍ୱାସ ରୋକି ରହି ଏହି ଜଳ ପାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ବୋଲି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି। ପ୍ରିୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ମନ୍ତ୍ରପାଠକ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳରେ ବ୍ରତ କରିଥାଏ। ସେ ପରିଶୁଦ୍ଧ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ସାନ୍ଧ୍ୟା ଓ ସମ୍ବନ୍ଧିତ କ୍ରିୟା ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହା ଅଥବା, ଯିଏ ଭସ୍ମ କିମ୍ବା ଧୂଳିରେ ସ୍ନାନ କରି ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ, ସେ କେଶବ, ନାରାୟଣ, ମାଧବ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ମୁଁହ ଶୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍। ପରେ, ମଧୁସୂଦନ ଓ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ନାମରେ ଓଠ ଶୁଦ୍ଧ କରି, ହୃଷୀକେଶ ଓ ପଦ୍ମନାଭ ନାମରେ ପାଦ ଛୁଁଇବା ଚାହିଁଦିଆଯାଏ। ବାସୁଦେବ ଓ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ନାମରେ ନାକ, ଅଧୋକ୍ଷଜ ଓ ନୃସିଂହ ନାମରେ କାନ ଛୁଁଇବା ନିୟମ ଅଛି। ହରି ଓ ବିଷ୍ଣୁ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ ଏହି ଚାଳିକାକୁ ବୈଷ୍ଣବ ଆଚାମନ କୁହାଯାଏ। ମୁଁହ, ନାକ, ତରଜନୀ, ଆଖି ଓ କାନରେ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଓ ଶିବତତ୍ତ୍ୱ ସହିତ ‘ସ୍ୱାହା’ ଶବ୍ଦରେ ଶୈବ ପ୍ରକ୍ରିୟା କରାଯାଏ। କେବଳ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଓ ଶିବ ନାମରେ, ‘ସ୍ୱାହା’ ଓ ‘ବସାନ’ ଅନ୍ତିମ ଶବ୍ଦ ସହିତ ଶୈବ ଆଚାମନ ହୁଏ। ଦ୍ୱିଜାତିଙ୍କ ପାଇଁ ଉପକାରକ ଆଚାମନ ବାଣୀ, ଲଜ୍ଜା ଓ ଶ୍ରୀ ଶବ୍ଦ ସହିତ କରିବା ନିୟମ ଅଛି। ଏହାପରେ, ହୃଦୟରେ ନନ୍ଦକ ତଳୱାର, ଦୁଇ ବାହୁରେ ଶଂଖ ଓ ଚକ୍ର ଧ୍ୟାନ କରିବା ଚାହିଁଦିଆଯାଏ। କାନର ମୂଳ, ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱ, ପୃଷ୍ଠ, ନାଭି ଏବଂ ପୃଷ୍ଠର କୁମ୍ଭରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଚାହିଁଦିଆଯାଏ। ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭସ୍ମ ନେଇ, ତ୍ରୟମ୍ବକ ନାମରେ ଏବଂ ତତ୍ପୁରୁଷ, ଅଘୋର, ସଦ୍ୟୋଜାତ ଆଦି ନାମରେ ଶୈବ କିମ୍ବା ଶାକ୍ତ ଉପାସକ ତ୍ରିକୋଣ ଚିହ୍ନ କିମ୍ବା ଯଥାଯଥି ନାରୀମାନେ ଅଙ୍କନ କରନ୍ତି। ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଆଚାମନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ମନ୍ତ୍ରୀ ପୂର୍ବବତ୍ ପବିତ୍ର ଜଳକୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ। ପରେ, ସେଇ ଜଳକୁ ସାତ ଥର ମୁଣ୍ଡରେ ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ୍। ବାମହସ୍ତରେ ଜଳ ଧରି, ଡାହାଣହସ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଢାକି, ମୂଳରୁ ଝରିଥିବା ଜଳକଣା ସହିତ ସତ୍ୟମୁଦ୍ରା ବ୍ୟବହାର କରି, ଉଚ୍ଚାରିତ ଅକ୍ଷରକୁ ନାକର ଟିପରେ ଆଣିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଅଭ୍ୟନ୍ତରିକ ଅପବିତ୍ରତା ଦୂର କରି, ପୁଣି ସେଇ ଜଳଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି କରି, ଏହାକୁ ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୖଁକି, ପୂର୍ବ ପ୍ରସ୍ତୁତ ବଜ୍ରପାଷାଣ ଉପରେ ଭ୍ରଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ୍। ତା’ପରେ, ପୂର୍ବବତ୍ ହାତ ଧୋଇ, ମନ୍ତ୍ର ବିଦ୍ୟା ଜ୍ଞାତା ମୁଁହ ପୁନଃ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହିପରି ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପୂଜାର ପ୍ରାରମ୍ଭ ହୁଏ।