ମୁନିବର୍ଗ ନାରଦଙ୍କୁ ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଉଛି— ମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅକ୍ଷରର ଯେଉଁମାନେ ‘କୂଟ’ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଅବିଭାଜ୍ୟ ଓ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବେ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ। ଏହାପରେ ଛଅ ଅକ୍ଷରର ମନ୍ତ୍ର, କିମ୍ବା ଯାହାର କୌଣସି ବୀଜ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ସାତ ଅକ୍ଷର ଓ ତାହାର ଏକ ଅଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଥିବା ମନ୍ତ୍ର ଉଲ୍ଲେଖ ହୁଏ। ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ରରେ ଏକ ଅଧିକ ବୀଜ ଓ ତିନି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଂଶ ଥାଏ, ସେମାନେ କୁଳ ମିଶା ଏକୁଶି ଅକ୍ଷରର ମନ୍ତ୍ର ହୁଏ। ଯଦି କୌଣସି ମନ୍ତ୍ରର ସବୁ ଅକ୍ଷର ଦନ୍ତ୍ୟ ଧ୍ୱନି ଅର୍ଥାତ୍ ଦନ୍ତ ସ୍ଥାନରୁ ଉଚ୍ଚାରିତ, ତେବେ ସେହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଅସ୍ପଷ୍ଟ, ଅବିବେକୀ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ କୁହାଯାଏ। ଏହିପରି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ, ଶକ୍ତିରହିତ ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଧାରଣ କରାଯାଏ। ଏକ ଏକ ମନ୍ତ୍ର ଯଦି ଏକୁଶି ଅକ୍ଷର ଅଧିକ ଅଛି, ତେବେ ତାହାକୁ ଅହଂକାରୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯଦି ଏହା ଉଣତ୍ରିଶି ଅକ୍ଷର ଥାଏ, ତେବେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଅଙ୍ଗବିହୀନ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ। ଏହିପରି ମନ୍ତ୍ର ଅତି କ୍ରୂର ଓ ସମସ୍ତ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ନିନ୍ଦିତ ହୁଏ। ଏହାକୁ ଲଜ୍ଜିତ ଓ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅନୁପଯୁକ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ। ପୁନଃ, ପঁଷଟି ଅକ୍ଷର ଠାରୁ ନବ ଅକ୍ଷର ଯାଏଁ ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ର ଅଛି, ତଥା ତେର ଅକ୍ଷର ଥିବା ମନ୍ତ୍ର, କିମ୍ବା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଅକ୍ଷର ସଂଖ୍ୟା ଥିବା ମନ୍ତ୍ର, ଏହିପରି ମନ୍ତ୍ର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବିବେଚିତ ହୁଏ। ଶତ, ଏକଶେଯିଏ, ଦୁଇଶେଯିଏ ଅକ୍ଷର ଥିବା ମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଶ୍ରେଣୀରେ ଆସିଥାଏ। ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ର ଅତି ଦୀର୍ଘ ଅଭ୍ୟାସରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଅଳସ ଭାବରେ ଘୋଷିତ କରାଯାଏ। ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ର ଅଛି, ସେମାନେ ସ୍ତୋତ୍ର ରୂପେ ପରିଚିତ। ଯେମାନେ ମନ୍ତ୍ରର ଦୋଷ ଓ ଗୁଣ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଯଦି ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ଏଠାରେ ଭଙ୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୋଷରେ ଦୁଷିତ ମନ୍ତ୍ରକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିବା ପ୍ରଣାଳୀ କହିବି। ଯେମିତି ଯେକୌଣସି ମନ୍ତ୍ର ଯଥାଯଥ ଉପାୟରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଲେ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇପାରେ। ଏହିପରି ମନ୍ତ୍ର ସାଧନାରେ ଯୋନିମୁଦ୍ରା ଓ ବନ୍ଧ ରଖିଲେ ଆସନ ସିଦ୍ଧି ହୁଏ। ହେ ନାରଦ, ଏହି ସବୁ ଗୁପ୍ତ ଉପାୟ ଆଗକୁ ତୁମକୁ କହିବି। ଯିଏ ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପ୍ରତି ଭକ୍ତ, ଧନ୍ୟ ଓ ସଂସ୍କାରିତ, ମନ୍ତ୍ର, ତନ୍ତ୍ର ଓ ତାହାର ଅର୍ଥକୁ ଜାଣିଥାଏ, ସଂଯମ ଓ ଦୟାରେ ସମର୍ଥ, ତଥା ସତ୍ୟ ଉଦ୍ଘାଟନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ନମ୍ର, ଶୁଭ୍ରବସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ସଦା ନିୟମିତ ଅଭ୍ୟାସରେ ଲିନ—ସେଉଁଠି ଶିକ୍ଷକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯିଏ ଶାନ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ୍, ଦୃଢ଼ ଚିତ୍ତ, ନିୟମ ଓ ଆଚରଣରେ ଅଟୁଟ, କୃତଜ୍ଞ, ଅପରାଧରେ ଭୟଭିତ—ଏପରି ଶିଷ୍ୟ ହେବା ଉଚିତ, ନହେଲେ ସେ ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦିଏ। ଏବେ ଅନୁଷ୍ଠାନର ବିଶେଷ କ୍ରମ କୁହାଯାଉଛି— ପଞ୍ଚଟି ସୂତ୍ରକୁ ପୂର୍ବ, ପଶ୍ଚିମ, ଦକ୍ଷିଣ, ଉତ୍ତର ଓ ତଳ ଦିଗକୁ ବିଛାଇବା ଉଚିତ। ପ୍ରଥମ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରଥମ, ଦ୍ୱିତୀୟରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ରଖିବେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଗ୍ନି କୁଣ୍ଡରେ ପଞ୍ଚମ ଅକ୍ଷର ରଖିବେ। ନାମର ପ୍ରଥମ ଅକ୍ଷରରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ମନ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଅକ୍ଷର ଯାଏଁ ଅନୁସରଣ କରିବେ। ପରିକ୍ରମା କରି, ଦ୍ୱିତୀୟଟିକୁ ‘ସାଧ୍ୟ’ ସ୍ଥାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଦୁଇ ଅକ୍ଷରର ଗୋଳରେ ‘ସିଦ୍ଧ’ ଓ ‘ଅସିଦ୍ଧ’ ବିଚାର ହୁଏ। ତୃତୀୟରେ ‘ସୁସିଦ୍ଧ’, ଚତୁର୍ଥରେ ‘ସିଦ୍ଧାରି’ କୁହାଯାଏ। ଚତୁର୍ଥରେ ଯଦି ପୂର୍ବରୁ ନାମ ଅକ୍ଷର ଥାଏ, ତେବେ ‘ସାଧ୍ୟ-ସିଦ୍ଧ’, ‘ସାଧ୍ୟ-ସାଧ୍ୟ’, ‘ସୁସିଦ୍ଧ’ ଓ ‘ରିପୁ’ ଏପରି ନାମ ଦିଆଯାଏ। ଏହିପରି ପୂର୍ବରୁ କୁହାଯାଇଥିବା କ୍ରମାନୁସାରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି ଦ୍ୱିତୀୟ ଦ୍ୱିତୀୟ ଦଳରେ ଚାଲିଥାଏ। ଚତୁର୍ଥ ଓ ଚତୁର୍ଥ ଦଳରେ ଏପରି ଗଣନା କରିବା ଉଚିତ। ରିଦ୍ଧ-ସିଦ୍ଧ ଯେପରି ଦିଆଯାଇଛି, ଦ୍ୱିଗୁଣା କ୍ଷେତ୍ରରେ ‘ସିଦ୍ଧି-ସାଧ୍ୟ’ ହୁଏ। ଯଦି କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି, ତେବେ ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ଆର୍ଧ ସମୟରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଯଦି ସେ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଂଶତଃ ସାଧ୍ୟ, ତେବେ ଦୁଇଗୁଣା ସମୟ ଲାଗିଥାଏ। ଏହିପରି ମନ୍ତ୍ରର ଗୁପ୍ତତା, ତାହାର ଦୋଷ-ଗୁଣ, ଅନୁଷ୍ଠାନ ଓ ଶିଷ୍ୟ-ଶିକ୍ଷକର ଗୁଣ ଏବଂ ଅନୁଷ୍ଠାନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ନାରଦଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଏ।