ଏକ ସମୟର କଥା, ମନ୍ତ୍ର ଓ ତାହାର ବିଧି ବିଧାନ ବିଷୟରେ ଗୁରୁ ଏବଂ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଭୀର ଆଲୋଚନା ହେଉଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଗୁରୁ ନାରଦଙ୍କୁ କହିଲେ— “ନାରଦ, ଯଦି କୌଣସି ମନ୍ତ୍ର ଭାଙ୍ଗିଯାଏ, ବା ଭାଙ୍ଗା ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ୍, କାରଣ ଏହା ଦୁଃଖଦ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ମନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ବିଦ୍ୟା ଯେଉଁଠି ସପ୍ତଦଶ ଅକ୍ଷର ଥାଏ, ସେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ ଲାଗୁ ହୁଏ। ଯଦି ମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟରେ କୋଉଁଠି ଚିର୍ନ୍ନ (ଫାଟ) ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ସେହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଦୁର୍ବଳ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ। ମନ୍ତ୍ରର ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ ଓ ଶୀର୍ଷ ଭାଗରେ ଚାରିଟି ଫାଟ ଦେଖାଯାଏ। ଏହାପରେ ଚିନ୍ତା କରାଯାଏ ଏକ ବିଶିଅଂଶ ଅକ୍ଷର ବିଶିଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ର, ଯାହା ଆକାଂକ୍ଷା ସହିତ ଯୁକ୍ତ ଅଟେ। ସପ୍ତ ଅକ୍ଷର ବିଶିଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ରକୁ ‘ଶିଶୁ-ମନ୍ତ୍ର’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଆଠ ଅକ୍ଷର ବିଶିଷ୍ଟ ଯୁବକ ମନ୍ତ୍ର ଅଟେ। ଏଥିରେ ତିରିଶି, ଚଉଷଠି ଓ ଏକ ଶତ ଅକ୍ଷର ବିଶିଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ନବ ଅକ୍ଷର ବିଶିଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ର, ଯାହା ‘ତ’ ଅକ୍ଷର ସହିତ ଯୁକ୍ତ, ସେହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ‘ତିରିଶିଗୁଣିତ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ଶେଷରେ କେତେକ ଚିହ୍ନ— ମୁକୁଟ, କବଚ, ଚକ୍ଷୁ ଓ ଫାଟ ଦେଖାଯାଏ। ଆରମ୍ଭ, ଶେଷ ଓ ମଧ୍ୟରେ ‘ଫଟ୍’ ଅକ୍ଷର ଛଅଥର ଦେଖାଯାଏ। ଏକ ଅକ୍ଷର ବିଶିଷ୍ଟ ‘କୂଟ’ ନାମକ ମନ୍ତ୍ର ଅଟେ, ଯାହା ଅଖଣ୍ଡ ଓ ଅଭେଦ୍ୟ। ଛଅ ଅକ୍ଷର ବିଶିଷ୍ଟ, ବୀଜ ନଥିବା, କିମ୍ବା ସାତ ଅକ୍ଷରର ଏକ ଅର୍ଦ୍ଧ ଅଂଶ ଥିବା ମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଏକ ଅର୍ଦ୍ଧ ବୀଜ ଓ ତିନି ବୀଜ ଯୁକ୍ତ ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ର ଅଟେ, ତାହା ଏକୋଇଶିଅଂଶ ଅକ୍ଷର ଥାଏ। ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ରର ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକ ଦନ୍ତ୍ୟ ହୁଏ, ସେହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଭ୍ରମିତ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ। ଏମିତି ମନ୍ତ୍ର ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରଶକ୍ତି ତ୍ରୁଟିପୂର୍ଣ୍ଣ ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ୍। ଏକୋଇଶିଅଂଶ ଅକ୍ଷର ବିଶିଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ରକୁ ଅଭିମାନୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ଉନତିସିଅଂଶ ଅକ୍ଷର ବିଶିଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ର ଅଙ୍ଗହୀନ ବୋଲି ଧରାଯାଏ। ଏମିତି ମନ୍ତ୍ର ବହୁତ କ୍ରୂର ଓ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟାରେ ନିନ୍ଦିତ। ଏହାକୁ ଲଜ୍ଜିତ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ୍ ଏବଂ କୌଣସି କ୍ରିୟା ପାଇଁ ଅନୁଚିତ। ପ୍ରସନ୍ନତା ଦେଉଥିବା ନବଅଂଶ ଅକ୍ଷରରୁ ଅରମ୍ଭ କରି ପ୍ରସନ୍ନ ମନ୍ତ୍ର, ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଅକ୍ଷର ସଂଖ୍ୟା ଥିବା ତେର ଅକ୍ଷର ବିଶିଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ର ଏବଂ ଏହିପରି ଏକ ଶତ, ଏକ ଶତ ପଞ୍ଚାଶି, ଦୁଇ ଶତ ଅକ୍ଷର ବିଶିଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ରର ଅକ୍ଷର ସଂଖ୍ୟା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଏବଂ ସ୍ନେହଶୂନ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କୁ ଏହିପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ। ଅତି ଦୀର୍ଘ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ର ହୁଏ, ସେମାନେ ଅଳସ୍ୟ ଭାବରେ ଘୋଷିତ। ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ଅକ୍ଷର ବିଶିଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଷ୍ଟୋତ୍ର ରୂପେ ଗଣାଯାଏ। ଯେଉଁମାନେ ମନ୍ତ୍ରର ଦୋଷ ଓ ଗୁଣ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଯଦି ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ନ୍ତି, ତେବେ ଏହା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମୁଁ ଏହିଠାରେ ଭାଙ୍ଗା ଓ ଦୋଷପୂର୍ଣ୍ଣ ମନ୍ତ୍ରକୁ ଶୁଧ୍ଧ କରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା କୁହେଉଛି। କୌଣସି ମନ୍ତ୍ର ଯଥାପି ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇପାରେ। ଏହିପରି, ୟୋନିମୁଦ୍ରା ଓ ବନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଆସନ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୁଏ। ଏହି ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ମୁଁ ଆଗକୁ ତୁମକୁ କହିବି, ନାରଦ। ଯିଏ ଗୁରୁଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ନିଷ୍ଠା ରଖେ, ଧନ୍ୟ ଓ ଦୀକ୍ଷିତ, ମନ୍ତ୍ର, ତନ୍ତ୍ର ଓ ତାହାର ଅର୍ଥ ଯିଏ ଜାଣେ, ନିଗ୍ରହ ଓ ଅନୁଗ୍ରହର ଯୋଗ୍ୟତା ଯାହାର ଅଛି, ସତ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ବୁଝିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ନମ୍ର ଓ ଶୁଭ୍ର ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା, ନିୟମିତ ଅଭ୍ୟାସରେ ଲିନ୍ ଥିବା, ସେଉଁଠି ଗୁରୁ ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ କରାଯାନ୍ତି। ଶାନ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣ ଯାହାର ଅଛି, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଦୃଢ଼ ମନସ୍କ ଯିଏ, ନିୟମ ଓ ଆଚରଣରେ ଅଟୁଟ୍, କୃତଜ୍ଞ ଓ ଅପରାଧରେ ଭୟଭିତ— ଏମିତି ଶିଷ୍ୟ ହେବା ଉଚିତ୍, ନହେଲେ ସେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ। ଏହାପରେ, ଏହି ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଏ— ପଞ୍ଚଟି ଧାଗା ପିଛାଉ: ପୂର୍ବ, ପଶ୍ଚିମ, ଦକ୍ଷିଣ, ଉତ୍ତର ଏବଂ ତଳକୁ। ପ୍ରଥମ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠରେ ପ୍ରଥମ ଧାଗା ରଖ, ଦ୍ୱିତୀୟରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଧାଗା ରଖ। ଏହିପରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡରେ ପଞ୍ଚମ ଅକ୍ଷର ଯଥାଯଥିକ ଭାବରେ ରଖିବା ଉଚିତ୍। ଏମିତି ମନ୍ତ୍ରର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ, ତାହାର ଦୋଷ ଓ ଗୁଣ, ଗୁରୁ-ଶିଷ୍ୟ ଗୁଣ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ର ପୂଜାର ବିଧି ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା।