ଏହିପରି, ଯେଉଁଠି ଦିକ୍ଷିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ନିୟମିତ ଓ ନୈମିତ୍ତିକ କର୍ମଗୁଡିକ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ମଣିଷ ନିୟମିତ ଓ ନୈମିତ୍ତିକ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡିକ ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମଧ୍ୟ, କେବଳ ଗୁରୁପ୍ରତି ଭକ୍ତିଶୀଳ ଶିଷ୍ୟ ମାତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। ଯଦି କେହି ଗୁରୁପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଭକ୍ତି କୃତ୍ରିମ ଓ ଦୃଶ୍ୟମାନ ଲାଭ ପାଇଁ ମାତ୍ର, ତେବେ ସେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଶିଷ୍ୟ ଶରୀର, ମନ ଓ ବାଣୀରେ ଗୁରୁପ୍ରତି ଭକ୍ତିରେ ଏକାଗ୍ର, ଯିଏ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କିଛି ଅର୍ପଣ କରେ, ସେ ଶିଷ୍ୟ ଏହି ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ପାଏ। ଯଦି ମନ୍ତ୍ର ଭ୍ରମରେ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ, ତେବେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଦରକାର। ଏବେ ହୁଏ, ମୁଁ ଦିକ୍ଷାର ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ବିଷୟରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି, ଯାହା ମନ୍ତ୍ରକୁ ଶକ୍ତି ଦେଇଥାଏ। ଏହି କାରଣରୁ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଏହାକୁ ‘ଦିକ୍ଷା’ ବୋଲି କହନ୍ତି। ଏହି ଦିକ୍ଷା ଧ୍ୟାନ ଓ ଧର୍ମ ପାଳନ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷା କରେ, ତେଣୁ ଏହାକୁ ‘ମନ୍ତ୍ର’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ର ଦୀର୍ଘ ସ୍ୱରରେ ଶେଷ ହୁଏ, ସେଗୁଡିକୁ ସ୍ତ୍ରୀଲିଙ୍ଗ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ; ‘ହୁଁ’ କିମ୍ବା ‘ଫଟ୍’ ରେ ଶେଷ ହେବାକୁ ପୁରୁଷ ମନ୍ତ୍ର କୁହାଯାଏ। ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ରର ଦେବତା ପୁରୁଷ, ସେଗୁଡିକୁ ‘ମନ୍ତ୍ର’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ରର ଦେବତା ସ୍ତ୍ରୀ, ସେଗୁଡିକୁ ‘ବିଦ୍ୟା’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ର ‘ତାରା’, ‘ରେଫ’ କିମ୍ବା ‘ସ୍ୱାହା’ ରେ ଶେଷ, ସେଗୁଡିକୁ ଅଗ୍ନି ତତ୍ତ୍ୱ ଭାବରେ ଘୋଷିତ କରାଯାଏ। ଏହିପରି, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡିକୁ ଅଗ୍ନି ଓ ସୋମର ସ୍ୱଭାବ ଭାବରେ ବୁଝିବା ଉଚିତ। କିଛି ମନ୍ତ୍ର ଚନ୍ଦ୍ର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଜାଗୃତ ହୁଏ, ଆଉ କିଛି ବାମ ଗତିଶୀଳ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା। ଯଦି କେହି ଅଳସ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ, ତେବେ ସେଥିରୁ କୌଣସି ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ। ସ୍ୱାଭାବିକ ଶ୍ୱାସ ଚଳିଥିବାବେଳେ, ବିନ୍ଦୁ ସହିତ ମନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ; ଯଦି ଶ୍ୱାସ ଅସ୍ଥିର ହୁଏ, ତେବେ ସୃଷ୍ଟି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ମନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ମନ୍ତ୍ରମାଳା ସହିତ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଲେ, ଦୋଷପୂର୍ଣ୍ଣ ମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଶାନ୍ତି, ଜ୍ଞାନ, କ୍ରୋଧ ଶୂନ୍ୟତା ଓ ସଂଯମ ଧରିଥାଏ। ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ର ଭଙ୍ଗ ହୋଇଛି, ସେଗୁଡିକ ସାଧକଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇପାରେ ନାହିଁ। ଯଦି କୌଣସି କ୍ରିୟା ନାହିଁ, ନୟନ ବିହୀନ, ବନ୍ଧା, ଅଚଳ—ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ମନ୍ତ୍ର ଅସଫଳ ହୁଏ। ଭଙ୍ଗ, ସୁସ୍ପ୍ତ, ମଦମତ୍ତ, ପ୍ରମାଦଗ୍ରସ୍ତ ଓ ମୂର୍ଛିତ ଅବସ୍ଥାରେ ମନ୍ତ୍ର ଫଳ ଦେଇପାରେ ନାହିଁ। ଶିଶୁ, ଯୁବକ, ପ୍ରୌଢ, ବୃଦ୍ଧ ଓ ତଳୱାର ବିହୀନ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୋଷ ଥାଏ। ଶକ୍ତିହୀନ, କଣ୍ଠସ୍ଥ, ବୀଜ ବିହୀନ, ଓ କମ୍ପିତ ଅବସ୍ଥାରେ ମନ୍ତ୍ର ଦୁର୍ବଳ ହୁଏ। ଅଙ୍ଗ ବିହୀନ, ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ରୋଧୀ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କୃର ଓ ଲଜ୍ଜିତ ଅବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ଦୋଷ ଦେଇଥାଏ। ଅତ୍ୟଧିକ ବୃଦ୍ଧ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ନେହ ଶୂନ୍ୟ, ଏବଂ ପୁନି ଦୁଃଖିତ ଅବସ୍ଥାରେ ମନ୍ତ୍ର ଦୁର୍ବଳ ହୁଏ। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଯଦି ଯୁକ୍ତ, ବିୟୁକ୍ତ, କିମ୍ବା ତିନି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ଓ ଶବ୍ଦ ସହିତ ଅଛି, ଚାରି କିମ୍ବା ପାଞ୍ଚ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଥିଲେ, ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ‘ଭଙ୍ଗ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ର ବାଧାଗ୍ରସ୍ତ, ସେ ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ ମାତ୍ର ସିଦ୍ଧି ଦେଇପାରେ। ଶକ୍ତିହୀନ ମନ୍ତ୍ର ବହୁଦିନ ପରେ ମାତ୍ର ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଯଦି ମନ୍ତ୍ର ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚାଇଛି, ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ମାତ୍ର ଉପାସକଙ୍କୁ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ। ‘ବଧିର’ ମନ୍ତ୍ର କ୍ଷୁଦ୍ର ଫଳ ଦେଇଥାଏ ଓ ସେଥିରେ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ କଷ୍ଟ ହୁଏ। ‘ନୟନ ବିହୀନ’ ମନ୍ତ୍ର କଷ୍ଟ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ଦେଇପାରେ ନାହିଁ। ‘ହଂସ’, ‘ଇନ୍ଦୁ’, ‘ସ’, ‘ଫ’, କିମ୍ବା ‘କବଚ’ ସହିତ ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ର ଅଛି, ତାହା ମଧ୍ୟ ଏହି ଶ୍ରେଣୀକୁ ଯାଏ। ମଧ୍ୟଭାଗରେ, ମୁଣ୍ଡରେ ଦୁଇଟି, ଯେଉଁଠି ‘ଲ’ ଓ ‘କ’ ନାହିଁ, ତାହା ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୋଷରେ ଗଣାଯାଏ। ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ମନୁଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଥାଏ। ଦୁଇ, ତିନି, ଛଅ କିମ୍ବା ଆଠ ଅକ୍ଷରରୁ ଏକ ଛିଦ୍ର ଦେଖାଯାଏ। ‘ହ’ ଅକ୍ଷର ଶକ୍ତି, ନହେଲେ ମନ୍ତ୍ର ଭୟଜନକ, ଏହିପରି ନିଶ୍ଚିତ। ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ର ଅଶୁଦ୍ଧ, ସେଉଁଥିରେ ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ ମାତ୍ର ସିଦ୍ଧି ମିଳେ। ଯଦି ମନ୍ତ୍ରରେ ଛିଦ୍ର ଅଛି, ସେ ମନ୍ତ୍ରକୁ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।