ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରକଥା ଅନୁସାରେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବିଷୟଗୁଡ଼ିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି କ୍ରିୟା କରନ୍ତି। ଏହି କ୍ରିୟାରୁ ପଞ୍ଚ ଭୂତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯେଉଁଥିରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭୂତର ଏକ ଏକ ଗୁଣ ଅଛି। ଦେଖାଯାଏ ଯେ, ରୂପ ତିନିଟି ଭୂତରେ, ରସ ଦୁଇଟିରେ, ଏବଂ ଗନ୍ଧ କେବଳ ପୃଥିବୀରେ ଥାଏ। ପାକ, ସଂଗ୍ରହ ଏବଂ ଧାରଣ—ଏହି କ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକୁ ଘୋଷିତ କରାଯାଇଛି। ଅଗ୍ନିର ତେଜ, ଜଳରେ ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ଧଳା ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ। ପୃଥିବୀରେ ଥିବା ଗନ୍ଧକୁ ‘ସୁରଭି’ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧି ମିଳିଛି। ଏହି ଭିନ୍ନତା ହେଉଛି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭୂତର ନିଜସ୍ୱ ଲକ୍ଷଣ; ଯାହା ଭିନ୍ନତାହୀନ, ସେଇ ଏହାର ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ। ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ପଞ୍ଚଭୂତରୁ ଗଠିତ। ଦେହର ହାଡ଼, ମାଂସ, କେଶ, ଚର୍ମ, ନଖ ଓ ଦାନ୍ତ—ଏସବୁ ପୃଥିବୀ ତତ୍ତ୍ୱର। ହୃଦୟ, ଜଠର, ନୟନ ଏବଂ ପିତ୍ତରେ ଅଗ୍ନି ତତ୍ତ୍ୱର ଉପସ୍ଥିତି ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଜଣାପଡ଼େ। ଦେହର ସମସ୍ତ ନାଳୀରେ, ଗର୍ଭର ନିମିତ୍ତରେ ଆକାଶ ତତ୍ତ୍ୱ ବିଦ୍ୟମାନ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରାଣୀରେ ତାଙ୍କର ଅନୁଭୂତି ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ। କର୍ମର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣୀମାନେ ସମସ୍ତ ଦେହରେ ଚର୍ଚ୍ଚା କରନ୍ତି। ଅଶୁଦ୍ଧ ମାର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଯାତ୍ରା ପୃଥିବୀ ଆଦି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସାରିତ। ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପାହାଡ଼ ଓ ଗଛ ଅଛନ୍ତି, ଚଳନଶୀଳ ମଧ୍ୟରେ ତିନି ପ୍ରକାର ଅଛନ୍ତି। ଚଳନ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମିଶି ୮୪ ଲକ୍ଷ ପ୍ରଜାତି ଅଛନ୍ତି। କର୍ମର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟକ୍ତି ସବୁଠୁ ଉଚ୍ଚ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି, ଯାହା ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରେ। ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମାନବ ଜନ୍ମ—ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ଅବସ୍ଥା—ଲାଭ ହୁଏ। ଏକ ତିନି ବିନ୍ଦୁ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ହୁଏ। ଅଶୁଦ୍ଧି, କର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ ଆସକ୍ତିର ବନ୍ଧନରେ ଆତ୍ମା ବନ୍ଧିତ ହୁଏ। ଏଠାରେ, ମାଆଁଠାରୁ ପିତା ଓ ଭୋଜନ ଦ୍ୱାରା ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁ ପୋଷିତ ହୁଏ। ଗର୍ଭରେ ଥିବା ଦୁଃଖରେ, ତାଙ୍କ ଦେହ ଆବୃତ ଓ ବନ୍ଧିତ ହୁଏ। ଶିଶୁ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରେ, ପୁନି ପୁନି ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ରହେ। ଶେଷରେ, ଜନ୍ମ ପଥରେ ଚାପ ଖାଇ ସେ ମୁଣ୍ଡ ନିମ୍ନକୁ କରି ବାହାରେ ଆସେ। ତା’ପରେ ଦିନକୁ ଦିନ ଶିଶୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ଏଭଳି ଏହି ସଂସାରରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ କ୍ରମଶଃ ଦେହ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରୁ ନିଜକୁ ମୁକ୍ତ କରିପାରିବା ଉପାୟ କରିନଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଠାରୁ ଅଧିକ ପାପୀ କିଏ ଅଛି? ଏହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ପଶୁ ଆଦି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଲାଗି ଏକ ନିୟମ। କିନ୍ତୁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଏହି ନିୟମ ବନ୍ଧନ ଛେଦନରେ ବିଶେଷ। ତେଣୁ, ବନ୍ଧନ ଛେଦିବା ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦୀକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନ ଧାରଣ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମୋକ୍ଷ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ସେ ଶିବଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧନରେ ଅଟକିଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳ କାମନା କରି ପୂଜା କରେ। ଶିବ, ଶକ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ଆତ୍ମନିର୍ମିତ କ୍ରିୟାକୁ ଅନୁଭବ କରେ, କିନ୍ତୁ ବନ୍ଧନ ଦ୍ୱାରା ସେ ଏହାକୁ ପ୍ରକାଶ କରିପାରେନି, ଯେପରି ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବନ୍ଧିତ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପରି। ଏହିଠାରୁ ଏହି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ମନ୍ତ୍ର ଦୀକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ସେ ନିୟମିତ ଓ ଅନିୟମିତ କ୍ରିୟା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥାରେ ବ୍ୟକ୍ତି ଅଛନ୍ତି, ଦୀକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କଲେ, ପରେ କରାଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ବନ୍ଧନର କାରଣ ହୁଏନି। ଦୀକ୍ଷା ନେଇଥିଲେ ସେ ଏହି ସଂସାରର ଭୋଗ ଚାହିଁପାରନ୍ତି।