ଏହି ସମୟରେ, ମୁଁ ନିଜେ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଆତ୍ମା ଭାବରେ ଅବତରଣ ପାଇଁ ନିଜ ସ୍ଥାନ ଗ୍ରହଣ କରିଛି। ଯେପରି ଚଳନ୍ତି ବାୟୁ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପି ରହିଛି, ବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଧ୍ୱନିକୁ ଭରି ଦେଇଥାଏ, ସେହିପରି ମଧ୍ୟ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଅଛି। କିନ୍ତୁ ଏହି ସଂସାରରେ ମୋତେ ନିଜେ ଶରଣ ଭାବି ଭକ୍ତି କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ। ନର ଓ ନାରାୟଣ ନାମକ ଋଷିମାନେ ଏହି ଶେଷ ବଏସ୍ଥା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ଅଡିଗ ରହିଲେ। ସେମାନେ ଭାଗବତ ନାମକ ଶାସ୍ତ୍ର ରଚନା କଲେ; ଏହାକୁ ଅଧ୍ୟୟନ କର, ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ଚାଲିଯା। ଏଠାରେ ମୋର ପ୍ରିୟ, ଯିଏ ତୁମ ସହ ଦୂରତାରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଥିଲେ, ସେଠିକି ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦିଅ। ଯେପରି ସେ ଆସିଥିଲେ, ସେହିପରି ପଛକୁ ଫେରି, ସେ ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇଲେ। ପୁଣି ପୁଅକୁ ପାଇ, ପିତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରୁ ବିରତ ହେଲେ। ଆରଣଙ୍କ ପୁଅ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ସେ ତାଙ୍କର ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କଲେ। ସେଠାରେ ସେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ସଂହିତା ରଚନା କଲେ, ଯାହା ନାନା କଥାବଳୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ସେ ଏହି ସଂହିତାକୁ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଶୁକଙ୍କୁ ପାଠାଇଲେ, ଯିଏ ବିରକ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠିତ ଥିଲେ। ଶୁକ ଏହି ସଂହିତାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶିଖିଲେ, ଯାହା ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସଦା ପ୍ରିୟ। ଏହା ପାଠ କରିବା ଓ ଶୁଣିବା ଦ୍ୱାରା ହରି ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ଏଠାରେ, ହେ ଜ୍ଞାନୀ, ତୁମେ ଆମକୁ ଯେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ କଥାର ଅମୃତ ଦିଆ ଶ୍ରବଣ କରାଇଲେ— ତାପରେ ମୁଁ ସନନ୍ଦନ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯାତ୍ରୀମାନଙ୍କଠାରୁ ଆଉ କ’ଣ ପଚାରିଥିଲି? ସେମାନେ ସିଦ୍ଧପୁରୁଷ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଅନେକ ଜଗତରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ। ସେମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ କୌଣସି ଶୁଭ ଓ ଜଗତ-ପବିତ୍ର କଥା ଅଛି କି? ମୁଁ ଏବେ ନାରଦ ଋଷି ଯେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ସେଗୁଡିକୁ କହିବି। ନାରଦ, ଭାର୍ଗବମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୁଣି ସେମାନେ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ଏଠି କିଏ ପୂଜ୍ୟ? ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଥିବା ଲୋକମାନେ କାହାକୁ ପୂଜିବେ? ଯେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚରଣରେ ଭକ୍ତି ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି? ପ୍ରଭାତ ସଂସ୍କାର ଓ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ରିୟା କ’ଣ? କେମିତି ପରମାତ୍ମା ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ? ଏହି ବିଷୟ କୃପାକରି କହନ୍ତୁ।” ତାପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶ୍ରୀ ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ: “ଏହି ଜ୍ଞାନକୁ ଶୁଦ୍ଧ ଭକ୍ତି ସହିତ ଜାଣିଲେ, ଅବିନାଶୀ ବିଷ୍ଣୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ। ଏଠାରେ ଭୋଗ, ମୋକ୍ଷ, କର୍ମ ଓ ଆଚରଣ ନାମକ ଚାରିଟି ଅବସ୍ଥା ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ସେଠାରେ ଶିବ ଏକମାତ୍ର ସ୍ୱାମୀ, ଜୀବମାନେ ଗୋମାନେ ପରି ମନ୍ୟ ହୋଇଛନ୍ତି। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦ୍ୱିତୀୟତା ଅଛି, ହେ ନାରଦ, ଏହି ସମସ୍ତ ଜୀବମାନେ ଗୋମାନେ ପରି ଅବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ଗୋମାନେ ତିନି ପ୍ରକାରର, ଯାହାକୁ ‘କଳା’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମଟି ଅଶୁଦ୍ଧି ସହିତ ଯୁକ୍ତ, ଦ୍ୱିତୀୟଟି ଅଶୁଦ୍ଧି ଓ କର୍ମ ସହିତ ଯୁକ୍ତ। ପ୍ରଥମଟି ପୁନି ଦୁଇପ୍ରକାର: ସ୍ଥୂଳ ଅଶୁଦ୍ଧି ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଶୁଦ୍ଧି। ଦ୍ୱିତୀୟଟି ଦୁଇପ୍ରକାର: ପକ୍ୱ ଅଶୁଦ୍ଧି ଓ କଚ୍ଚା ଅଶୁଦ୍ଧି। ଏହି ‘ସକଳ’ ଜୀବ, କଳାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ, ବନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧି ପ୍ରାଣୀ ଭଳି ଘୁରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ। ପାଞ୍ଚଟି ବନ୍ଧନ ଅଛି; ତାଳୁ ପ୍ରଥମ ଦୁଇଟି ଅଶୁଦ୍ଧି ଓ କର୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଏହି ବନ୍ଧନ ଏକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ଅନେକ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରେ; ଏହା ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଦ୍ରଷ୍ଟି ଓ କ୍ରିୟାକୁ ଆବରଣ କରେ। କର୍ମ, ଯାହା ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ, ବିଭିନ୍ନ ଫଳ ଭୋଗ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ଦୁଇ ବନ୍ଧନ ପରେ, ଏବେ ମାୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବନ୍ଧନ ଶୁଣ। ସ୍ୱାମୀ, ଚରମ ଏବଂ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ସମସ୍ତ ଉପରେ ବିଜୟୀ; ସେଉଁଠି ସେଇ ମୂଳ। ସେ ଦ୍ରଷ୍ଟି ଓ କ୍ରିୟା ଭାବେ ବ୍ୟାପ୍ତ; ସେଇ ଚରମ ଶକ୍ତି ଶମ୍ଭୁଙ୍କର। ସେଠି, ଏହି ଆଦି, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଶକ୍ତିକୁ ‘ବିଦ୍ରୂପା’ ନାମରେ ପୁକାରାଯାଏ।